Palandöken, Tutak

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Palandöken
—  Köy  —
Ağrı
Ağrı
Ülke Türkiye Türkiye
İl Ağrı
İlçe Tutak
Coğrafi bölge Doğu Anadolu Bölgesi
Nüfus (2012)
 - Toplam 505
Zaman dilimi UDAZD (+3)
İl alan kodu 0472
İl plaka kodu
Posta kodu 04700
İnternet sitesi: [1]
YerelNET sayfası

Palandöken, Ağrı ilinin Tutak ilçesine bağlı bir köydür.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Köyün adının nereden geldiği ve geçmişi hakkında çok çeşitli bilgi olmakla birlikte birkaç örnek dikkat çekmektedir. Köydeki büyüklerin anlattıklarına göre 93 Harbi yıllarında işgalci Ruslarla ve ve çeteci ermenilerle harb eden Hamidiye Alayları' na bağlı süvariler bu köyde konuşlanıp akınlar için yine bu köyden geçmektedirler. Bu sırada yedek olarak aldıkları palanları (bir tür eğer) ağırlık yapmaması için yere döküp (atıp) tekrar savaşa giderler. Savaş sonunda bu savaşçıların anısından dolayı buraya Palandöken adı verilir. Bu köyde 1. Dünya Savaşı sıralarında Hamidiye alaylarına ait konaklama merkezleri kurulmuş ve ikmal noktası olmuştur. Köye, Osmanlı Harbiye Nazırı Enver Paşa'nın emriyle Hamidiye komutanlarından Bedir Bey ve Mansur Paşa tarafından bir nişan verildiği ancak bu nişanın Ermenilerce camiden çalınıp Erivan'a kaçırıldığı rivayet edilmektedir. Köyün ismiyle ilgili diğer bir rivayete göre de köyün yaslandığı dağ yamacından bir zamanlar büyük bir sel felaketi yaşanmıştır.Bundan dolayı Kürtçede [ Pal(yamaç) Tofan(sel)] denilmiştir.

Bu köyün yakınlarından 1. Dünya savaşı zamanında Rusya'ya (Erzurum-Bayazıt-Erivan-Tiflis-Kazan transkafkas demiryolu) bağlanmış bir demiryolu geçermiş ve buralarda yetişen eşsiz meyveler oralara gönderilirmiş. Rusların kafkas ordularının erzak ve mühimmat sevkiyatının yanı sıra askerlerin meyve sebze ihtiyacı buralardan karşılanırmış. Yetiştiriciliği ve ticareti yerleşik ve Kafkasyadan getirilip yerleştirilen Ermeniler yaparmış. Tarım ürünlerinin öğütülmesi amacıyla yapılan değirmenleri de Kafkas Rusları (Malakanlar)işletirmiş. Ürünlerin Lezzetinden dolayı, Tiflis'e gelmiş olan Rus Çarı için bu bölgeden eşsiz meyveler hazırlanıp trenle oraya gönderilmiştir. Bu raylar Ruslar'ın tekrar ikmal yapmasını engellemek için ahali tarafından sökülmüş ve ahırların çatısında dam olarak kullanılmıştır. Bu rayları halen çatılarda görmek mümkündür. Bu demiryolunu en olarak Gümrü Anlaşmasını imzaladıktan sonra Erzurum'a dönmek için Kazım Karabekir Paşa kullanmıştır. Beyazıt üzerinden Karaköse'ye trenle gelmiş ve bir gün burada konakladıktan sonra Erzurum'a gitmiştir. Moskova müzesinde sergilenen eski bir gravürde Palandöken'e ait siyah beyaz bir fotoğraf yer almaktadır. Fotoğrafta köyde büyükçe iki değirmen ve bir han olduğu görülmekte, geniş bir alanda çok çeşitli meyve ağaçları, ormanlar ve bostanlar görülmekte ve köy yamacından geçen raylar üzerindeki kömürlü trene yüklenen meyve kasaları ve ırgatlar görülmektedir. Ayrıca dikkat çeken bir başka estantene de çok gelişmiş bir sulama tekniği olduğu da fotoğrafta görülen su arklarından anlaşılmaktadır. Fotoğrafın 1900'lü yıllara ait olduğu sanılmaktadır.

Tarihi belgeler ve Osmanlı arşivleri incelendiğinde köyün bir ermeni yerleşim bölgesi olduğu ve köyde 350-400 hane bulunduğu sonucuna varılabilir. Amerikalı araştırmacı gezgin Jonathan Mc'Clain in yazdığı Şark-i Osmaniye isimli raporda ecnebi ahaliden sıkça söz edilmekte ve köyde yaklaşık 10-15 hane kadar da müslüman ahali olduğu bildirilmektedir. Ayrıca 1600'lü yıllarda Ünlü Osmanlı Seyyahı olan Evliya Çelebi Seyahatnamesinde Beyazıt sancağına giderken takip ettiği nehirden bahsetmekte ve bir gece dinlenmek için nehirden 2 km doğudaki Palakan isimli bir ermeni köyüne misafir olduğunu yazmaktadır. Bu köyün şimdiki Palandöken olduğu varsayılabilir.

Palandöken'deki yerleşik Ermeniler göç kararı aldığında bunlardan köyü 18 bin altına satın alan ve Palandöken köyünde müslüman çoğunluklu yerleşimi sağlayan İsmail Ağa'dır. Sonradan soyadı kanunu çıktığında "Karakurt" soyadını almıştır.

Köyde aşiret olarak Sipkan aşireti ve Oğuz kökenli Karapapaklar yaşamıştır. Bir kız kaçırma olayı yüzünden Karapapak aileler yetmişli yılların ikinci yarısında köyü birer birer terketmişlerdir.

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Ağrı iline 24 km, Tutak ilçesine 16 km uzaklıktadır.Köyün üç tarafı dağlarla çevrili olup, köyde erik,elma, yabani armut, yabani elma, kuşburnu, ceviz, vişne armut ağaçları bulunmakta ancak ticari amaçlı değildir. Murat Irmağına Köy merkezi 3 km uzaklıkta olup köy arazilerinin bir kısmı nehir kenarındadır. En meşhur dağı Büyükdağ ve Kaleboyun bölgesidir. Kaleboyun büyük ve siyah yılanlarıyla meşhurdur.

İklim[değiştir | kaynağı değiştir]

Köyün iklimi,Karasal iklimin etki alanı içerisindedir. Ancak 1915 yılında bölgede araştırma yapan Amerikalı Jonathan Mc'Clain isimli bir gezgin Palandöken hakkında çok yeşil ve sulak alanları bol olduğundan kendi içinde ayrı bir kilikya veya ığdır ovası gibi farklılık gösteriyor demektedir. Köyde kış eylül ayıyla birlikte kendini hissettirmeye başlar ve ekimde kar yağışı görülür. Mayıs ayı ortalarına kadar yerde kar vardır ve kış bitmiş sayılmaz. Yazları çok sıcak ve kuraklaşma görülür, kışın ise çok sert soğuk ve ayaz vardır.

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Yıllara göre köy nüfus verileri
2007
2000 492
1990 591

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Köyün ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayalıdır. Önümüzdeki yıllarda köye bir yaş meyve işletmesi kurulması gündemdedir.

Altyapı bilgileri[değiştir | kaynağı değiştir]

Köyde ilköğretim okulu içme suyu şebekesi vardır. Köyde kanalizasyon şebekesi yoktur. PTT şubesi yoktur ancak PTT acentesi vardır. Sağlık ocağı ve sağlık evi yoktur. Özellikle Hamit Yalçın gibi bir duayen tıp aliminin yetiştiği ve yaşadığı köyde sağlık birimi olmaması bir yüz karasıdır. Köye ulaşımı sağlayan yol asfalt olup köyde elektrik ve sabit telefon vardır. İlköğretim okulunda köye sonradan atanan yetenekli ve girişimci bir öğretmenin çabaları sayesinde internet sınıfı, kat kaloriferi, ana okulu, futbol ve basketbol sahaları yapılmıştır. Okur yazarlık oranı son yıllarda büyük artış göstermiştir. Köye ait bir cami vardır. Ulaşım servislerle sağlanmaktadır

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]