Okrobageti Kilisesi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Okrobageti Kilisesi'nin 934 tarihli Gürcüce yazıtı. Fotoğraf: Niko Marr, 1904. Fotoğraf Marr'ın 1904 tarihli gezisinin notları olan Şavşeti ve Klarceti Gezi Günlükleri (1911; Petersburg, Rusça; Gürcüce baskısı 2015, Batum) adlı kitaptan alınmıştır.

Okrobageti Kilisesi (Gürcüce: ოქრობაგეთის ეკლესია; okunuşu: “okrobagetis ek’lesia”), tarihsel Klarceti bölgesinde 10. yüzyılın ilk yarısında inşa edilmiş Gürcü kilisesidir. Bugün Artvin ilinin Ardanuç ilçesine bağlı ve eski adı Okrobageti olan Köprülü köyündedir.[1]

Gürcüce bir tamlama olan "Okrobageti" (ოქრობაგეთი) "Altınbağ" anlamına gelir.[2] Tek nefli bir köy kilisesi olan Okrobageti Kilisesi, adını Okrobageti köyünden almış olmalıdır.

Okrobageti Kilisesi'nin 10. yüzyılın ilk yarısında inşa edildiği 934 tarihli ve haç rölyefli Gürcüce yazılı taştan anlaşılmaktadır. Bu taşın varlığı, Şavşeti ve Klarceti bölgelerini gezen Nikolay Marr tarafından 1904 yılında tespit edilmiştir. Sonradan kaybolan taşın üzerindeki Gürcüce yazı, Gürcü alfabesinin Nushuri stiliyle yazılmıştır. Taşın üzerinde bir tarih bulunmamakla birlikte yazının içeriğinden tarihi 934 veya 938 yılı olarak saptanmıştır.[3]

Osmanlıların Gürcülerden ele geçirdiği bölgeyi 1874 yılında dolaşan Giorgi Kazbegi, Okrobageti Kilisesi'nin iki-üç Gurialı kadının çabalarıyla son yıllara kadar faaliyet gösterdiğini yazmış ve bu kadınların Şavşat beylerinin eşleri olduğu belirtmiştir. Bununla birlikte Kazbegi'nin bulunduğu sırada kilise yıkık haldeydi ve kilise yanında bir mezarlık bulunuyordu. Nikolay Marr, 1904 yılında bir Gürcü kilisesi olan Okrobageti Kilisesi'nin Ermeni kilisesine çevrildiğini yazmıştır. Giorgi Kazbegi'nin ziyareti sırasında, Şavşat bölgesinde dağınık biçimde yaşayan Ermeniler bu köyde toplanmış ve Okrobageti Ermeni köyüne dönüşmüştü.[4][5]

Okrobageti Kilisesi, Köprülü köyünün merkezinin kuzeydoğusunda bir yamaçta yer alır. Büyükçe bir yapı olan kilise (10,5 × 17,6 m) günümüzde yıkık durumdadır. Yapının doğu kısmı günümüze ulaşmıştır. Sunağın apsisinde dairesel küçük bir pencere açıklığı bulunmaktadır. Sunağın iki yanında, beşik tonoz örtüye sahip hücre odaları yer alır. Her iki odada da birer niş bulunmaktadır. Sunağın ve güneydeki hücre odasının nişinin üstünde haç vardır. Her iki odada ayrıca birer pencere açıklığı yer alır. Dolgu tekniğiyle inşa edilmiş kilise duvarları düzgün kesme taşlarla kaplanmıştır. Kilisenin günümüze kalan batı duvarının yüksekliği 1-2 metre civarındadır. Kilisenin bahçesinde bugün bir ev bulunmaktadır. Kilisenin taşları bu evin inşasında da kullanılmıştır. Köylüler kilisenin taşlarının Şavşat kasabasında askeri bir yapının veya hapishanenin inşasında da kullanılmış olduğunu belirtmiştir.[6]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Tao-Klarceti - Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, 2018, Tiflis, s. 162, ISBN 9789941478178.
  2. ^ Roland Topçişvili- İnga Ğutidze, XIX. Yüzyıl ve XX. Yüzyıl Başlarındaki Rus Belgelerinde Şavşeti ve Klarceti Yer Adları (Gürcüce-Türkçe-İngilizce), 2019, Tiflis, s. 14, ISBN 9789941485244.
  3. ^ 2015 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (Gürcüce), Tiflis, 2016, s. 10 6 Mart 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-9123-9-9
  4. ^ Giorgi Kazbegi, Bir Rus Generalinin Günlükleri - Türkiye Gürcistanı'nda Üç Ay (Çeviri: Rıdvan Atan), 2019, s. 100, ISBN 978-975-553-720-7.
  5. ^ Nikolay Marr, Şavşeti ve Klarceti Gezi Günlükleri, Batum, 2015 (Birinci basım: 1911, Petersburg, Rusça), s. 112 9 Mayıs 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-434-11-2
  6. ^ 2015 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (Gürcüce), Tiflis, 2016, s. 10-11 6 Mart 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-9123-9-9