Mirtüle Emirliği

Mirtüle Emirliği
طائفة مارتلة
Mirtüle Emirliği طائفة مارتلة
1033-1151
	Mirtüle Emirliği, y. 1037.
Başkent	Mirtüle (Mértola)
Yaygın dil(ler)	Arapça, Berberi dilleri, Mozarapça, İbranice
Resmî din	İslam, Hristiyanlık, Yahudilik
Hükûmet	Monarşi
Emir
• 1033-1044
• 1033-1044	İbn Tayfûr
• 1144-1145 / 1146-1151	İbn Kasî
Tarihî dönem	Orta Çağ
• Kuruluş
• Kuruluş	1033
• İşbiliye/Murâbıtlar	1044–1091 / 1091–1144
• Batalyevs	1145–1146
• Muvahhidler tarafından fethedilmesi	1151
Para birimi	Dirhem, Dinar
Öncüller	Ardıllar
	Endülüs Emevî Devleti
İşbiliye Emirliği
Muvahhidler
Günümüzdeki durumu	Portekiz

Mirtüle Emirliği (Arapça: طائفة مارتلة) (İspanyolca: Taifa de Mértola), İber Yarımadası'nın güneydoğusunda yer alan Arap kökenli bir taifa devletiydi. Günümüzde Portekiz sınırları içinde yer almaktadır. Emirlik üç farklı dönemde kuruldu ve hepsi kısa ömürlü oldu: 1033-1044, 1144-1145 ve 1146-1151. Emirlik, varlığını Muvahhidler tarafından fethedilene kadar sürdürdü (1151).

Tarihçe

Birinci Taifa Dönemi

Birinci taifa dönemi, İkinci fitne döneminin [en] başlangıcı (1009) ile Murâbıtlar'ın Endülüsü fethetmesine kadar olan dönemi (1091) kapsamaktadır.

Emirlik İbn Tayfûr (h. 1033-1044) tarafından kuruldu ve 11 yıl sonra 1044 yılında İşbiliye emiri Mu'tazid [en] tarafından fethedildi. 1044-1091 yılları arasında İşbiliye'nin yönetimi altında kaldı.^[2]

İkinci Taifa Dönemi

İkinci taifa dönemi, Endülüs'te Murâbıtlar ile Muvahhidler arasındaki dönemi (1091-1147) kapsamaktadır.

İbn Kasî ve Sevretü’l-Mürîdîn hareketi

Mirtüle doğumlu ve mûvelled kökenli İbn Kasî [en], mutasavvıf İbnü’l-Arîf ve onun öğrencisi İbn Berrecân'dan ders aldı.^[3]^[4] Sonrasında Şilb’in (Silves) Cille köyünde, Reyhâne Ribâtı’nı inşa etti ve tasavvuf alanında öğrenci yetiştirmeye başladı. Zamanla mürid sayısın artması ile mehdilik iddiasında bulundu. Şilb’in ileri gelen aileleri, komutanları ve mûvelled asıllı kişiler de ona katılmaya başladı. Endülüs tarihinde Mürîdûn olarak adlandırılan bu tasavvufi topluluk, Sevretü’l-Mürîdîn adıyla bilinen Murâbıtlar karşıtı ayaklanmanın çekirdeğini oluşturdu.^[5]

Murâbıtlar'ın zayıflamasıyla İbn Kasî, Sevretü’l-Mürîdîn ayaklanmasını başlattı ve 1144 yılında Mirtüle'de bağımsızlığını ilan etti ancak 1 yıl sonra Batalyevs tarafından fethedildi. 1146 yılında İbn Kasî, Mirtüle'yi geri almayı başardı ve ikinci kez tahta oturdu. Kısa zamanda Tureyf, Cezîretülhadrâ (Algeciras) ve Şilb’i ele geçirdi.

Muvahhidler İşbîliye’yi fethedince İbn Kasî onları tebrik etmek için Mirtüle'den ayrılınca Şilb halkı ona karşı ayaklandı. Dönüşte bu ayaklanmayı bastırmak için Portekiz Kralı I. Afonso’dan yardım istedi. Bu haberin duyulması ile İbn Kasî öldürüldü (1151). İbn Kasî'nin ölümü ile Mirtüle Muvahhidler tarafından fethedildi.^[5]

Mimari

Günümüze çok az eser ulaşabildi. Mértola Kalesi [en] ve şehir surları neredeyse tamamen ayaktadır.

Mirtüle Ulu Camii, mimari yapı yıkılmadan kiliseye (Nossa Senhora da Anunciação Kilisesi [en]) dönüştürüldü. Portekiz'de ayakta kalan tek camii özelliğini taşımaktadır. İç mekan büyük bir değişime uğradı ancak minarenin alt kısmı, mihrap ve at nalı kemer'li kapısı orijinal halini korumaya başardı. Minarenin üst kısmı ise çan kulesine çevrildi.

İbn Kasî'ye bağlı Mürîdûn'lerin yetiştirildiği yerlerden biri olan Arrifana Ribâtı [en], 1130'lu yıllarda deniz kıyısında inşa edilmişti. Portekiz'de tespit edilen tek Ribât olup, 2001'den beri arkeologlar tarafından kazılmaktadır.

İslam Festivali

Mértola İslam Festivali: Bu festival her iki yılda bir mayıs ayında yapılmaktadır.^[6]^[7]

Taifa Emirleri

İbn Tayfûr

İbn Tayfûr: 1033-1044
- İşbiliye'ye dahil oldu^[8] 1044–1091

Murâbıtlar

Murâbıtlar tarafından fethedildi: 1091–1144

Benî Kasî^[9]

İbn Kasî [en]: 1144–1145, ö. 1151
- Batalyevs'e dahil oldu: 1145–1146
İbn Kasî (yeniden): 1146–1151
- Muvahhidler tarafından fethedildi: 1151–1250

Galeri

Mirtüle kalesi ve şehir surları
Mirtüle Ulu Camii, Nossa Senhora da Anunciação Kilisesi'ne dönüştürüldü.
Mihrap (sağda), Nossa Senhora da Anunciação Kilisesi
At nalı kemerli kapı, Nossa Senhora da Anunciação Kilisesi
Arrifana Ribâtı arkeolojik alanı, Arrifana [en]
İbn Kasî'ye ait heykel, Mértola Kalesi [en]

Kaynakça

^ Zwartjes, Otto (2006). "Andalus". Versteegh, Kees (Ed.). Encyclopedia of Arabic Language and Linguistics. Brill Academic Publisher. s. 58.
^ "Abbadid". Encyclopædia Britannica. 15th. I: A-Ak - Bayes. Chicago, IL: Encyclopædia Britannica, Inc. 2010. ss. 8. ISBN 978-1-59339-837-8.
^ "Nihat Azamat, İBNÜ'l-ARÎF, İslam Ansiklopedisi". 18 Temmuz 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Mart 2025.
^ "Osman Karadeniz, İBN BERRECÂN, İslam Ansiklopedisi". 2 Aralık 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Mart 2025.
^ ^a ^b "İlyas Çelebi, İBN KASÎ, Ebü'l-Kāsım, İslam Ansiklopedisi". 24 Mart 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Mart 2025.
^ http://es.lifecooler.com/lifecooleres/festival-islamico-de-mertola-fiestas-populares-415258-1.html 8 Ocak 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Archived Ocak 8, 2019 at the Wayback Machine Festival Islámico de Mértola
^ https://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/web/Bloques_Tematicos/Publicaciones_Divulgacion_Y_Noticias/Documentos_Tecnicos/guia_faja_piritica_iberica/municipios/17mertola.pdf 9 Temmuz 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. www.juntadeandalucia.es
^ Concise History of Islam. Muzaffar Husain Syed, Syed Saud Akhtar, B D Usmani. 29-07-2016.
^ "Casim Avcı, KASÎ (Benî Kasî), İslam Ansiklopedisi". 13 Temmuz 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Mart 2025.

Referans

Özdemir, Mehmet, (Ed.) (2018). İslam Tarihi ve Medeniyeti Cilt 4, Endülüs. Siyer Yayınları. ISBN 9786057558343.
Kremp, Martin (1996). Die Kleinkönige des islamischen Spanien. Texte zur Geschichte der Taifas des Andalus im 11. Jahrhundert. Mediterranea, Frankfurt/Main. ISBN 3-00-000464-5. (Almanca)
Bosworth, C. E. (1996). The New Islamic Dynasties: A Chronological and Genealogical Manual. Edinburgh University Press. s. 20. (İngilizce)

Dış bağlantılar

İspanya Kraliyet Tarih Akademisi [en]: İbn Tayfûr, İbn Kasî, İbnü’l-Arîf, İbn Berrecân (İspanyolca)
Taifa emirlerinin listesi

Ayrıca bakınız

37°38′25″K 7°39′40″B / 37.64028°K 7.66111°B / 37.64028; -7.66111

[1] Zwartjes, Otto (2006). "Andalus". Versteegh, Kees (Ed.). Encyclopedia of Arabic Language and Linguistics. Brill Academic Publisher. s. 58.

[EB-2] "Abbadid". Encyclopædia Britannica. 15th. I: A-Ak - Bayes. Chicago, IL: Encyclopædia Britannica, Inc. 2010. ss. 8. ISBN 978-1-59339-837-8.

[ibnul-arif-3] "Nihat Azamat, İBNÜ'l-ARÎF, İslam Ansiklopedisi". 18 Temmuz 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Mart 2025.

[ibn-berrecan-4] "Osman Karadeniz, İBN BERRECÂN, İslam Ansiklopedisi". 2 Aralık 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Mart 2025.

[ibn-kasi-ebul-kasim-5] "İlyas Çelebi, İBN KASÎ, Ebü'l-Kāsım, İslam Ansiklopedisi". 24 Mart 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Mart 2025.

[6] ttp://es.lifecooler.com/lifecooleres/festival-islamico-de-mertola-fiestas-populares-415258-1.html 8 Ocak 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Archived Ocak 8, 2019 at the Wayback Machine Festival Islámico de Mértola

[7] ttps://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/web/Bloques_Tematicos/Publicaciones_Divulgacion_Y_Noticias/Documentos_Tecnicos/guia_faja_piritica_iberica/municipios/17mertola.pdf 9 Temmuz 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. www.juntadeandalucia.es

[8] Concise History of Islam. Muzaffar Husain Syed, Syed Saud Akhtar, B D Usmani. 29-07-2016.

[kasi-beni-kasi-9] "Casim Avcı, KASÎ (Benî Kasî), İslam Ansiklopedisi". 13 Temmuz 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Mart 2025.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

g t d İber Yarımadası'nda kurulan Tâifa Devletleri
11. yüzyıl	Benî Rezîn (Albarracín) Cezîretülhadrâ (Algeciras) Meriye Emirliği (Almería) (I / II) Elbunt (Alpuente) Erkûş (Arcos) Batalyevs (Badajoz) Karmûne (Carmona) Kurtuba (Córdoba) Dâniye (Denia) Gırnata (Granada) Lâride (Lleida) Üşbûne (Lisbon) Lûrka (Lorca) Mâleka (Málaga) (I / II) Mayurka (Mallorca) Mirtüle (Mértola) Molina (Molina) Mevrûr (Morón) Mürsiye (Murcia) (I / II) Mürbitâru (Murviedro ve Sagunto) Leble (Niebla) Runde (Ronda) Saltis ve Velbe (Saltés ve Huelva) Şentemeriyetülgarp (Santa Maria do Algarve) İşbiliye (Seville) Şilb (Silves) Tuleytula (Toledo) (I / II) Turtûşe (Tortosa) (I / II) Belensiye (Valencia) (I / II) Sarakusta (Zaragoza)
12. yüzyıl	Meriye Emirliği (Almería) (III) Batalyevs (Badajoz) (II) Bâcce ve Yâbüre (Beja ve Évora) Karmûne (Carmona) (II) Konstantina ve Fürnecûlüş (Constantina ve Hornachuelos) Vâdîâş ve Besta (Guadix ve Baza) Ceyyân (Jaén) (I / II) Şerîş (Jerez) Mâleka (Málaga) (III) Mirtüle (Mértola) (II / III) Mürsiye (Murcia) (III / IV) Leble (Niebla) (II) Bürşâne (Purchena) Şenterîn (Santarém) Şakûre (Segura) Şilb (Silves) (II) Tabîre (Tavira) Velbe (Tejada) Belensiye (Valencia) (III)
13. yüzyıl	Ercûne (Arjona) Beyyâse (Baeza) Dâniye (Dénia) (II) Lûrka (Lorca) (II) Mâleka (Málaga) (IV) Minorka (Menorca) Mürsiye (Murcia) (V) Leble (Niebla) (III) Uryûle (Orihuela) Belensiye (Valencia) (IV)