Merkezi olmayan değişim

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Likidite havuzu değişimleri tarafından yaygın olarak kullanılan temel fiyatlandırma fonksiyonunun grafiği.

Merkezi olmayan değişim (DEX: Decentralized exchange), peer-to-peer (P2P; doğrudan eşler arası) kripto para birimi işlemlerinin çevrimiçi olarak güvenli ve bir aracıya ihtiyaç duymadan gerçekleşmesine izin veren bir tür Kripto para borsasıdır.

Genel bakış[değiştir | kaynağı değiştir]

Merkezi olmayan değişim aracılığıyla yapılan işlemlerde, normalde varlıkların (örneğin bankalar, borsacılar, çevrimiçi ödeme ağ geçitleri, devlet kurumları vb.) güvenliğini ve transferini denetleyecek olan tipik üçüncü taraf kuruluşlar, bir blok zinciri veya dağıtılmış defter ile değiştirilir. Bazı yaygın çalışma yöntemleri arasında akıllı sözleşmelerin veya sipariş defteri aktarımının kullanılması yer alır, ancak başka birçok varyasyon mümkün ve farklı derecelerde adem-i merkeziyetçilik vardır.[1][2]

Merkezi olmayan değişim işlemlerindeki tüccarların genellikle bir ticaret gerçekleştirmeden önce varlıklarını borsaya aktarmaları gerekmediğinden, merkezi olmayan değişim işlemlerinin hacklenmesinden kaynaklanan hırsızlık riskini azaltır.[3][4] Ancak likidite sağlayıcılarının belirteçleri borsaya aktarması gerekir. Merkezi olmayan değişimler, "wash trading" yoluyla fiyat manipülasyonunu veya sahte ticaret hacmini de önleyebilir ve Müşterini Tanıma (KYC) gereksinimlerini uygulayan borsalardan daha anonimdir.

Merkezi olmayan borsaların düşük işlem hacimlerinden ve piyasa likiditesinden muzdarip olduğuna dair bazı işaretler vardır.[5] Değiştirilebilir likidite ile merkezi olmayan borsalar oluşturmak için bir protokol olan 0x projesi bu sorunu çözmeye çalışır.[6]

Dezavantajları[değiştir | kaynağı değiştir]

KYC (Know Your Customer: Müşterini Tanı) sürecinin olmaması ve bir işlemi geri almanın mümkün olmaması nedeniyle, kullanıcılar şifreleri veya özel anahtarları için saldırıya uğrarlarsa zarar görürler.[7]

Likidite havuzu DEX en yaygın kullanılanı olmasına rağmen, bazı dezavantajları olabilir. Likidite havuzu DEX'lerinin en yaygın sorunları fiyat kayması ve ön çalışmadır.

Sabit ürün AMM'nin önden çalışma direncini iyileştirme fikirleri ilk olarak Vitalik Buterin tarafından bir gönderide tartışıldı.[8]

Adem-i merkeziyetçilik dereceleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Merkezi olmayan bir borsa, hâlâ merkezi bileşenlere sahip olabilir, bu sayede borsanın bir kısmı hâlâ merkezi bir otoritenin elindedir. IDEX'in New York Eyaleti kullanıcılarının platforma sipariş vermesini engellemesi dikkate değer bir örnektir.[9]

Temmuz 2018'de, merkezi olmayan borsa Bancor'un saldırıya uğradığı ve fonları dondurmadan önce varlıklarında 13,5 milyon dolar zarara uğradığı bildirildi.[10] Bir tweette, Litecoin'in yaratıcısı Charlie Lee'nin yazdığı üzere, bir borsanın müşteri fonlarını kaybedebileceği veya dondurabileceği takdirde merkezileştirilemeyeceğini iddia etti.[11]

Merkezi olmayan borsaların operatörleri, hükûmet düzenleyicilerinden yasal sonuçlarla karşı karşıya kalabilir. Bir örnek, Kasım 2018'de ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu'na kayıtsız bir menkul kıymetler borsası işletmekle ilgili suçlamalarda bulunan EtherDelta'nın kurucusu buna bir örnektir.[12]

Ethereum blok zinciri üzerine inşa edilen Uniswap, tüm DEX'ler arasında en büyük ticaret hacmine sahiptir.[13] V3 versiyonu 5 Mayıs 2021'de Ethereum ana ağına yerleştirdi.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Coinbase bought a "decentralized" crypto exchange. How does that work?". Quartz (İngilizce). 3 Temmuz 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Aralık 2020. 
  2. ^ "This 31-Year-Old Is Trying to Revolutionize Cryptocurrency Trading". Bloomberg.com (İngilizce). 28 Eylül 2017. Erişim tarihi: 3 Aralık 2020. 
  3. ^ Sandle (9 Eylül 2018). "Big investment in cryptocurrency startup Altcoin.io". Digital Journal (İngilizce). Erişim tarihi: 11 Eylül 2018. 
  4. ^ Castellanos (6 Mart 2018). "Alexis Ohanian's VC Firm Invests in Crypto Trading Platform". Wall Street Journal (İngilizce). ISSN 0099-9660. Erişim tarihi: 11 Eylül 2018. 
  5. ^ Russolillo (16 Temmuz 2018). "Cryptocurrency Exchanges Are Getting Hacked Because It's Easy". The Wall Street Journal (İngilizce). ISSN 0099-9660. Erişim tarihi: 11 Eylül 2018. 
  6. ^ "0x lets any app be the Craigslist of cryptocurrency". TechCrunch (İngilizce). Erişim tarihi: 24 Kasım 2018. 
  7. ^ "Bloomberg - Record Crypto Heist Raises the Appeal of a New Type of Exchange". www.bloomberg.com (İngilizce). 30 Ocak 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Kasım 2018. 
  8. ^ "Improving front running resistance of x*y=k market makers". Ethresear.ch (İngilizce). 13 Kasım 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ocak 2021. 
  9. ^ @Aurora_dao (23 Ekim 2018). "#IDEX will begin blocking new orders from users with New York State IP addresses on Thursday, October 25th (6pm UTC). Cancels and withdrawals will remain active" (Tweet) – Twitter vasıtasıyla. 
  10. ^ "Another hack rocks cryptocurrency trading: Bancor loses $13.5 million". ZDNet (İngilizce). 28 Nisan 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Aralık 2018. 
  11. ^ "The crypto world's latest hack sees Bancor lose $23.5M". TechCrunch (İngilizce). 10 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Aralık 2018. 
  12. ^ "SEC, EtherDelta founder settle charges over operating unregistered exchange". Reuters (İngilizce). 8 Kasım 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Haziran 2018. 
  13. ^ Gerelyn (25 Mayıs 2021). "Uniswap Shines on Top-10 CryptoLeaderboard With Double-Digit Gains". Yahoo Finance (İngilizce).