Menua

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Menua
Urartu kralı
Hüküm süresi yak. MÖ 810-786
Önce gelen İşpuini
Sonra gelen I. Argişti
Veliaht(lar) I. Argişti
Babası İşpuini

Menua (Ermenice: Մենուա), Doğu Anadolu'daki Urartuların bilinen beşinci kralı.[1] Yaklaşık olarak MÖ 810 ve MÖ 786 yılları arasında hükümdarlık yapmıştır. Yaptığı fetihlerden çok inşa ettirdiği yapılar ve kentlerle ülkenin gelişmesini sağlamış, ülkenin refah seviyesini yükseltmiştir.

İkili krallık dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Menua, babası İşpuini'nin son yıllarında yine babası tarafından tahta ortak edilmiştir.[2] Komşu ülkelere karşı birçok sefer yapan Menua krallığı büyütmüş ve birçok yazıt yazdırmıştır.[3]

Diauehi Krallığı'nın başkenti Şaşilu'yi ele geçirerek ülkeyi haraca bağlayan ve merkezî idareyi güçlendiren kral ayrıca Iğdır Ovası içine inşa ettirdiği Menuahinili de aralarında olmak üzere birçok kale-kent de inşa ettirmiştir.[4]

Tek krallık dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Menua Kanalı ve kitabesi çizimi.

Babasının ölümü sonrasında ülkeyi tek başına yönetmeye başlayan Menua ülkede yasal reformlar gerçekleştirmiş ve teokratik bir devlet yapısı oluşturmuştur.[5] Kendisini tanrı Ḫaldi'nin yeryüzündeki temsilcisi olarak tanımlamış ve ülke genelinde tapılan tanrıların isimlerini ve görevlerini değiştirmiştir. Kendi oluşturduğu yapıda seksen tanrı belirleyen Menua Ḫaldi'yi savaş ve devlet tanrısı, Şivini'yi güneş tanrısı, Teişepa'yı fırtına ve gök tanrısı olarak tanımlamıştır.[6] Urartucayı resmî dil ilan etmiş, yazı sistemi olarak çivi yazısı ve hiyeroglif yazısının kullanımına ise karışmamıştır.

Daha önce inşa ettirdiği kale-kentlere yenilerini eklemiş, var olan savunma sistemlerini güçlendirmiş, yeni saray ve tapınaklar inşa ettirmiş, Thospitis kıyısına iskeleler yaptırmış, yollar döşetmiş ve tüneller açtırmıştır.[7] Fakat en önemli icraatı ülke boyunca uzanan bir su sistemi yaptırmasıdır. Başkent Tuşpa ve birçok kente su taşıyan su kanalları inşa ettiren Menua ayrıca barajlar, bentler, göletler ve sarnıçlar da inşa ettirmiştir.[5]

Menua tarafından açtırılan Başet Dağı'ndan çıkan kaynak suyunu ovalara taşıyan 51 kilometrelik Menua Kanalı günümüzde hala kullanılmaktadır.[8]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Meinua." Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica Inc. 24 Ocak 2012
  2. ^ Chahin, Mack (2001) (İngilizce). The Kingdom of Armenia. Routledge. 
  3. ^ Bingöl, Akın (2003). En Eski Çağlardan Urartu’nun Yıkılışına Kadar Kars ve Çevresi. 
  4. ^ Özmenli, Mehmet (2009). "Kars Şüregel’de Yerleşen Topluluklar". atauni.edu.tr. http://e-dergi.atauni.edu.tr/index.php/SBED/article/download/2614/2608. Erişim tarihi: 24 Ocak 2013. 
  5. ^ a b Tarhan, M. Taner (2011). "Başkent Tuşpa". Urartu: Doğu'da değişim (1. bas.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. ss. 290. ISBN 978-975-08-1857-8. 
  6. ^ "Dünyanın ilk hidrolik uygarlığını kurdum". NTV Tarih (48): 74-76. Ocak 2013. 
  7. ^ Yılmaz, Mehmet Ali (2012). "Urartu Yerleşimlerindeki Kanalizasyon Sistemleri". atauni.edu.tr. http://e-dergi.atauni.edu.tr/index.php/SBED/article/download/7638/6805. Erişim tarihi: 24 Ocak 2013. 
  8. ^ "Canal of Meinua." Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica Inc. 24 Ocak 2012