Mariupol Kuşatması

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Mariupol Kuşatması
2022 Rusya'nın Ukrayna'yı istilası ve Doğu Ukrayna Taarruzu
Mariupol 20220323 005.jpg
Mariupol'da savaş hasarı, 16 Mart 2022
Tarih24 Şubat 2022 - 20 Mayıs 2022 (2 ay, 3 hafta ve 5 gün)
Bölge
Sonuç Rusya ve DHC zaferi.[1][2]
Taraflar
 Ukrayna
Komutanlar ve liderler
Mihail Mizintsev[3][4] Volodimir Baranyuk (esir)[5][6]
Denis Prokopenko (esir)[7][8]
Çatışan birlikler

 Rusya

Donetsk Halk Cumhuriyeti Donetsk Halk Milisleri

 Ukrayna
Mariupol içinde:[15]

Dahil olan diğer birlikler:

Güçler
14.000[27] 3500[27]-8100[28][29]
Kayıplar
Ukrayna'ya göre:
~6000 ölü[30]
Rusya'ya göre:
4200+ ölü,[c]
3903 esir[d]
Ukrayna'ya göre:
906+ ölü,[34][35][36][37][38]
3500+ esir[39]
Birleşmiş Milletlere göre:
1348 sivilin öldürüldüğü doğrulandı
(toplam sayının "binlerce daha yüksek" olduğu düşünülüyor)[40][41][42]
Ukrayna'ya göre:
22.000+ sivil öldü[43]
20.000–50.000 kişi tehcir edildi[44][45][46]

Mariupol Kuşatması, Rusya'nın Ukrayna'yı istilası sırasında Rusya ve ayrılıkçı Donetsk Halk Cumhuriyeti güçlerinin Mariupol şehrinde Ukrayna güçleriyle çatıştığı bir kuşatmaydı. Rusya'nın Doğu Ukrayna Taarruzu'nun ve Güney Ukrayna Taarruzu'nun bir parçası olan kuşatma, 24 Şubat 2022'de başladı ve 20 Mayıs 2022'de Rusya'nın Mariupol'da kalan Ukrayna kuvvetlerinin savaşı durdurma emri verildikten sonra teslim olduğunu açıklamasıyla sona erdi.[47][48]

Mariupol şehri, Ukrayna'nın Donetsk Oblastı'nda bulunur ve Donetsk Halk Cumhuriyeti tarafından talep edilyor. Rus kuvvetleri 2 Mart'ta şehri tamamen kuşattı ve ardından yavaş yavaş şehrin kontrolünü ele geçirdi.[49] 16 Nisan'a kadar, Ukrayna kuvvetlerinin çoğu, devasa ve yüksek oranda savunulabilir bir sanayi kompleksi olan Azovstal Demir ve Çelik Fabrikalarına çekildi.[50][20][51]

Kızıl Haç durumu "kıyamet" olarak nitelendirdi ve Ukraynalı yetkililer, Rusya'yı şehirde büyük bir insani kriz yaratmakla suçladı.[52][53] Şehir yetkilileri 22.000 civarında sivilin öldüğünü rapor etti.[54] Ukraynalı yetkililer ayrıca şehrin en az %95'inin çatışmalar sırasında büyük ölçüde Rus bombardımanları tarafından tahrip edildiğini bildirdi.[55] Birleşmiş Milletler 1348 sivilin ölümünü doğruladığını, ancak gerçek ölü sayısının muhtemelen binlerce daha fazla olduğunu ve şehrin konut binalarının %90'ının hasar gördüğünü veya yıkıldığını söyledi.[40][41][42]

Kuşatma 16 Mayıs 2022'de sona erdi; Rusya Savunma Bakanlığı - Azovstal Demir ve Çelik Fabrikalarında kalan Azak Alayı personelinin medyada "tahliyesi" veya "teslimiyeti" olarak adlandırılan olayından sonra - Ukrayna'nın kullanmaktan kaçındığı bir kelime olarak Ukraynalıların "teslim olduğunu" belirtti.[56][57][58][59][60][61]

Bazı Batılı raporlar, savaşı Rusya için pirus[62][63] veya sembolik[64] bir zafer olarak nitelendirirken, diğerleri kuşatmanın insani etkisinin Rusya için bir "itibar felaketi" olduğuna dikkat çekti.[65] Ancak şehrin kaybı Ukrayna için de önemli bir yenilgi olarak görülüyor.[66]

Arka plan[değiştir | kaynağı değiştir]

Mariupol şehri, Rus kuvvetleri için önemli bir stratejik şehir ve hedef olarak kabul edildi. Şehir, Donetsk Oblastı'nın en büyük şehridir[not 1][67] ve ve aynı zamanda Ukrayna'nın en büyük Rusça konuşulan şehirlerinden biriydi.[67] Mariupol, Illich ve Azovstal Demir ve Çelik Fabrikalarına ev sahipliği yapan ve Azak Denizi'ndeki en büyük şehir olan önemli bir sanayi merkeziydi.[68]

Azak Denizi'nin batı kıyısındaki limanının kontrolü, Ukrayna ekonomisi için hayati önem taşımaktadır. Şehir, Rusya için Kırım'a giden bir kara yolunun yanı sıra Rus deniz trafiğinin geçişine izin veriyor.[69] Şehri ele geçirmek, Rusya'ya Azak Denizi üzerinde tam kontrol sağladı.[70]

2014'te Onur Devrimi'nden sonra Mariupol, yeni hükümete karşı Rusya yanlısı protestolara sahne oldu. Mayıs ayı başlarında Donbas Savaşı'nda sırasında ayrılıkçı ve Rus destekli Donetsk Halk Cumhuriyeti'nin (DHC) milisleri Mariupol için yapılan ilk muharebe ile şehrin kontrolünü ele geçirdi ve Ukrayna birliklerini şehri terk etmeye zorladı.[71] Ancak ertesi ay, Ukrayna kuvvetleri bir taarruzla şehri geri aldı.[72] Ağustos ayında, DHC ve Rus birlikleri, Mariupol'un 45 km doğusunda, Rus-Ukrayna sınırına yakın Novoazovsk kasabasını ele geçirdi.[73] Kasabanın ele geçirilmesi ve güçlerin yenilenmesi ile, Eylül ayında DHC, Mariupol için ikinci muharebede şehri tekrar ele geçirmeye çalıştı. Çatışma doğu eteklerine ulaştı, ancak ayrılıkçılar sonunda püskürtüldü.[74] Ekim ayında, dönemin DHC Başbakanı Aleksandr Zaharçenko şehri geri alma sözü verdi.[75] Mariupol daha sonra Ocak 2015'te ayrım gözetmeksizin roketlerle bombalandı. Mariupol'e olası bir üçüncü saldırıdan korkan Ukrayna kuvvetleri, Şubat ayında, ayrılıkçı güçleri şehir sınırlarından çıkarmak ve DHC bölgesinden uzakta bir tampon bölge yaratmak için Mariupol'un 11 km doğusunda bulunan Şırokıne köyüne sürpriz bir saldırı başlattılar.[76][77] Sonunda ayrılıkçılar dört ay sonra Şırokıne'den çekildiler.[78] Minsk II ateşkes anlaşması 2015'te imzalandığında çatışma donduruldu.[79]

Mariupol'un geri alınması için en etkili gruplardan biri, tartışmalı Ukraynalı neonazi ve aşırı milliyetçi gönüllü milisleri olan Azak Taburuydu.[80][81][82] Eylül 2014'te kadar Azak, Ukrayna Ulusal Muhafızlarına entegre edildi ve Mariupol'u karargahları olarak belirledi.[83] Vladimir Putin'in belirttiği savaş hedeflerinden biri Ukrayna'nın "Nazilerden arındırılması" olduğundan Mariupol, Rus kuvvetleri için önemli bir ideolojik hedefi temsil ediyor.[84][85]

Kentin belediye başkan yardımcısına göre, kuşatmadan önce yaklaşık 100.000 sakin Mariupol'u terk etti.[86]

Şehrin Ukrayna Kara Kuvvetleri, Ukrayna Deniz Piyadeleri, Ukrayna Ulusal Muhafızları (genel olarak Azak Taburu[16]), Ukrayna Bölgesel Savunma Kuvvetleri ve düzensiz kuvvetler tarafından korunduğu bildiriliyor.[24]

Mariupol'daki ilerlemeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Şehirde ön bombardıman ve ilerleme[değiştir | kaynağı değiştir]

24 Şubat'ta Rus topçusu şehri bombaladı ve bildirildiğine göre 26 kişiyi yaraladı.[87][88]

25 Şubat sabahı, Rusya Silahlı Kuvvetleri doğudaki DHC topraklarından Mariupol'a doğru ilerlediler. Pavlopil köyü yakınlarında Ukrayna kuvvetleriyle karşılaştılar.[89] Ukrayna Silahlı Kuvvetleri Rus kuvvetlerini yendi; Mariupol Belediye Başkanı Vadim Boyçenko'ya göre, çatışmada 22 Rus tankı imha edildi.[90][91]

Karadeniz Filosu tarafından sağlanan yeteneklerden yararlanan Rusya Donanmasının, 25 Şubat akşamı Mariupol'un 70 kilometre batısındaki Azak Denizi kıyı şeridine amfibi bir saldırı başlattığı bildirildi. Amerikalı bir savunma yetkilisi, Rusların bu sahil başına potansiyel olarak binlerce deniz piyadesi yerleştirdiğini belirtti.[92][93][94][95]

26 Şubat'ta Rus kuvvetleri Mariupol'u topçularla bombalamaya devam ettiler.[96] Yunanistan hükûmeti Rusların Mariupol'a düzenlediği hava saldırılarında 10 Yunan sivilin öldüğünü, 6'sının Sartana köyünde, 4'ünün Buhas köyünde öldürüldüğünü duyurdu.[97][98]

27 Şubat sabahı Boyçenko, bir Rus tank birliğinin DHC'den Mariupol'a hızla ilerlediğini iddia etti ancak bu saldırı Ukrayna kuvvetleri tarafından püskürtüldü ve 6 Rus askeri esir alındı.[99] O günün ilerleyen saatlerinde Mariupol'da 6 yaşındaki bir kız çocuğu Rus bombardımanı sonucu öldü.[100] Donetsk Oblastı Valisi Pavlo Kirilenko, Mariupol'daki çatışmaların 27 Şubat gecesi boyunca sürdüğünü belirtti.[101]

28 Şubat günü boyunca şehir, Rus birlikleri tarafından kuşatılmasına ve sürekli bombardımana maruz kalmasına rağmen Ukrayna kontrolünde kaldı.[102][103] Akşam saatlerinde şehrin büyük bölümünde elektrik, gaz ve internet bağlantısı kesildi.[104] Özgür Avrupa Radyosuna göre, Rus Tümgeneral Andrey Suhovetski o gün Mariupol yakınlarında Ukraynalı bir keskin nişancı tarafından öldürüldü ancak diğer kaynaklar[netleştirme gerekli] onun kuzeydeki Kiev Taarruzu sırasında öldürüldüğünü iddia etti.[105][106]

Mariupol'un kuşatılması[değiştir | kaynağı değiştir]

Mariupol'da bombardıman sırasında apartman binası, 2 Mart 2022.

1 Mart'ta DHC Başkanı Denis Puşilin, DHC kuvvetlerinin yakındaki Volnovaha şehrini neredeyse tamamen kuşattığını ve yakında Mariupol'a da aynısını yapacaklarını duyurdu.[107] Rus topçusu daha sonra Mariupol'u bombaladı ve 21'den fazla kişinin yaralanmasına neden oldu.[108]

2 Mart'ta şehir tamamen kuşatıldı[49][109] ve ardından kuşatma yoğunlaştı.[110] Rus bombardımanı, dışarıda futbol oynayan üç genci yaraladı, bunlardan biri daha sonra aldığı yaralardan ötürü öldü.[111][112] Boyçenko, şehrin su kesintisi ve büyük kayıplar yaşadığını duyurdu. Rus askerlerinin sivillerin çıkışını engellediğini de söyledi.[113][114]

Rusya'nın Mariupol'u bombalaması, 3 Mart 2022.
Mariupol'daki büyük Rus bombalaması sırasında birçok binadan dumanlar yükseldi.
3 Mart 2022.

Aynı gün Rus topçusu yoğun nüfuslu Mariupol mahallesini hedef aldı ve yaklaşık 15 saat boyunca bombaladı. Sonuç olarak mahalle önemli ölçüde tahrip edildi ve belediye başkan yardımcısı Sergiy Orlov "en az yüzlerce kişinin öldüğünü" bildirdi.[115][116]

3 Mart sabahı şehir Rus birlikleri tarafından yeniden bombalandı.[117] DHR milislerinin sözcüsü Eduard Basurin, Mariupol'daki Ukrayna güçlerini resmen teslim olmaya veya "hedefli saldırılarla" yüzleşmeye çağırdı.[118] Rusya Savunma Bakanlığı sözcüsü İgor Konaşenkov, DHC güçlerinin kuşatmayı sıkılaştırdığını ve yakınlardaki üç yerleşim yerinin ele geçirildiğini bildirdi.[119]

4 Mart'ta Boyçenko, Rusya'nın "Mariupol sakinlerini yeryüzünden silmek" istediğini ve kaynakların tükenmekte olduğunu belirtti. Belediye başkanı, bir insani tahliye koridoru kurulması ve Ukrayna ordusunun takviye göndermesi için çağrıda bulundu.[120][121] Ayrıca Rus topçularının şehrin hastanelerini Grad roketleriyle bombaladığını ve şehir sakinlerinin artık ısı, akan su veya elektriğe sahip olmadığını belirtti.[122] O günün ilerleyen saatlerinde, vatandaşların tahliyesine izin vermek için Mariupol bölgesi için geçici bir ateşkes önerildi.[123]

5 Mart'ta Ukrayna hükûmeti 200.000 sivili Mariupol'dan tahliye etme arzusunu açıkladı. Uluslararası Kızılhaç Komitesi, bu tahliyeye izin vermek için yeni bir ateşkes için garantör olarak hareket edeceğini duyurdu.[124] Kızıl Haç, Mariupol'daki durumu "son derece vahim" olarak nitelendirdi.[125] Üç gün süren bombardımanın ardından 11.00-16.00 saatleri arasında ateşkes ilan edildi.[126] Siviller, Mariupol'dan insani bir koridor boyunca Zaporijya şehrine doğru tahliye edilmeye başlandı. Ancak, siviller tahliye koridoruna girdikçe Rus kuvvetleri şehri bombalamaya devam etti ve tahliyenin çökmesine ve tahliye edilenlerin geri dönmeye zorlanmasına neden oldular.[127]

Ukraynalı yetkililer daha sonra Rus güçlerinin ateşkese uymadığını ve Rus birliklerinin şehri bombalamaya devam etmesi nedeniyle operasyonun ertelenmesini emrettiğini bildirdiler.[128] Rus yetkililer, Ukrayna güçlerini sivillerin Rusya'ya doğru tahliyesine izin vermemekle suçladılar.[129] DHC, Mariupol'dan sadece 17 sivilin tahliye edildiğini bildirdi.[130]

6 Mart'ta Kızıl Haç, Mariupol'dan sivilleri tahliye etmeye yönelik ikinci girişimin başarısız olduğunu duyurdu.[131] Ukraynalı yetkili Anton Heraşçenko, Mariupol'daki siviller için insani bir koridora yönelik ikinci girişimin Rus bombardımanıyla sona erdiğini söyledi.[131] Kızıl Haç ayrıca Mariupol'da "insanların çektiği acıların yıkıcı manzaraları" olduğunu bildirdi.[131][132] Sabahın ilerleyen saatlerinde Ukraynalı bir milletvekili olan İnna Sovsun, Twitter'da Mariupol'u besleyen yakıt boru hattının Rus güçleri tarafından hasar gördüğünü ve 700.000'den fazla insanı ısısız bıraktığını ve sıcaklık nedeniyle insanların donarak ölebileceğini öne sürdü. Sıcaklık genellikle 0 °C (32 °F) altındadır.[133] Al Jazeera, bombardımanın kentin son işleyen cep telefonu kulesini vurduğunu bildirdi.[134]

7 Mart'ta, ICRC Operasyon Direktörü Dominik Stillhart, şimdiye kadar insani koridor anlaşmalarının "daha sonra uygulanabilmesi için yeterince kesin" olmadığını, yalnızca prensipte yapıldığını söyledi. Örneğin, ICRC ekibi önerilen koridor yollarından birinin mayınlı olduğunu tespit etti. ICRC, askeriyeden askeriyeye görüşmeleri kolaylaştırıyordu.[135][136]

8 Mart'ta sivilleri tahliye etmek için başka bir girişimde bulunuldu, ancak Ukrayna hükümeti Rusya'yı ateşkesi tekrar ihlal etmekle ve tahliye koridorunu bombalamakla suçladı.[137]

Associated Press 9 Mart'ta çok sayıda sivil ve askerin aceleyle ve törensiz bir şekilde toplu bir mezara gömüldüğünü bildirdi. Şehrin göbeğindeki eski bir mezarlığa kazılmış yaklaşık 25 metre uzunluğundaki derin bir hendek, belediye sosyal hizmet görevlilerinin morglardan ve özel evlerden topladığı cesetlerle doluydu. Topçu saldırıları önceki gün mezarlığa düştü, cenaze törenini yarıda kesti ve bir duvara zarar verdi.[138][139] Serhiy Orlov'un Rus askerlerinin inşaat işçileri ve tahliye noktalarına ateş açtığını bildirmesinin ardından insani bir koridor kurmaya çalışan bir ateşkes girişimi daha başarısız oldu. Orlov, erzak sıkıntısının o kadar şiddetli olduğunu söyledi ki, bölge sakinleri su almak için karı eritiyorlardı.[140] O günün ilerleyen saatlerinde belediye meclisi, bir Rus hava saldırısının bir doğumhaneyi ve çocuk hastanesini vurup yok ettiğine dair bir açıklama yaptı.[141][142][143] Ukraynalı yetkililer, üç sivilin öldüğünü ve en az 17 kişinin yaralandığını belirttiler.[144]

Şehirde ilerlemeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Rusların şehre saldırısı[değiştir | kaynağı değiştir]

12 Mart'ta Ukrayna ordusu Rus kuvvetlerinin Mariupol'un doğu eteklerini ele geçirdiğini belirtti.[145] Daha sonra, 82 etnik Yunan'dan oluşan bir araç konvoyu, insani bir koridor aracılığıyla şehirden ayrılmayı başardı.[146][147]

Belediye Başkanı Vadim Boyçenko 13 Mart'ta, Rus kuvvetlerinin son 24 saat içinde şehri yüzün üzerinde bomba kullanarak en az 22 kez bombaladığını söyledi. Şehirdeki son yiyecek ve su rezervlerinin tükenmekte olduğunu da sözlerine ekledi.[148][149] Ukrayna İçişleri Bakanlığı, Ukrayna Ulusal Muhafızlarının gün içinde topçu atışlarıyla çok sayıda Rus zırhlı aracına zarar verdiğini iddia etti.[150] Yerel Sultan Süleyman Camii başkanı İsmail Hacıoğlu, kentte 86 Türk vatandaşının Türk hükümeti tarafından tahliye edilmesini beklediğini belirtti.[151]

14 Mart'ta 160'tan fazla araba, kuşatma sırasında izin verilen ilk tahliyede 13.00'da şehri terk edebildi. Rusya Savunma Bakanlığı, Rus güçlerinin dış mahalleleri ele geçirmesinin ardından şehre 450 ton insani yardımın getirildiğini belirtti.[152] Ukraynalı askeri yetkililer daha sonra 150 Rus askerini öldürdüğünü ve 10 Rus aracını imha ettiğini iddia etti.[153]

Mariupol'daki mülteci siviller, 12 Mart 2022

Aynı gün Çeçenistan lideri Ramazan Kadirov, Çeçen askerlerinin kuşatmaya katıldığını ve geri çekilmeden önce kısa bir süre Mariupol'a girdiklerini belirtti. Kadirov ayrıca, yakın bir müttefiki ve Devlet Dumasının üyesi olan Adem Delimhanov'un Mariupol'daki Çeçen kuvvetlerinin komutanı olduğunu da belirtti.[154] GRU'dan cenazesi Tümen'de yapılan Yüzbaşı Alexey Gluşçak'ın Mariupol yakınlarında öldüğü ortaya çıktı, ancak muhtemelen kuşatmanın ilk aşamalarında öldü.[155]

15 Mart'ta yaklaşık 20.000 siville birlikte yaklaşık 4.000 araç şehri terk edebildi.[156]

Ukrayna hükümet yetkilisi Anton Herasçenko, 150. Motorlu Tüfek Tümeni komutanı Rus Tümgeneral Oleg Mityaev'in, Rus kuvvetleri şehre saldırmaya çalışırken öldürüldüğünü iddia etti.[10][157] Yüzlerce sivilin barındığı Donetsk Bölgesel Drama Tiyatrosu, 16 Mart'ta Rus hava saldırısına uğradı ve yıkıldı.[158] Donetsk Oblastı Valisi Pavlo Kirilenko daha sonra Rus kuvvetlerinin Neptün yüzme havuzunu da hedef aldığını belirtti.[159]

18 Mart'ta DHC güçleri Mariupol havaalanını Ukrayna güçlerinden ele geçirdiklerini söyledi.[160] Belediye başkanına göre çatışmalar daha sonra şehir merkezine ulaştı.[161] 19 Mart'ta Rus ve Ukrayna kuvvetleri bir Azovstal çelik fabrikasında savaşmaya başladılar.[162] Aynı gün, Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, Mariupol'deki savunma liderleri Albay Volodimir Baranyuk ve Binbaşı Denis Prokopenko'ya ülkenin en yüksek askeri ödülü olan Ukrayna Kahramanı ödülünü verdi.[163][164] Bu süre zarfında, Azak Alayı'nın ikinci taburunun komutanı Binbaşı Mikita Nadtoçi, Azovstal'daki ölü ve yaralıları hastaneye nakletmeye çalışırken, bir Rus hava saldırısında yaralandı.[165]

Ukraynalı askerler Mariupol'da bir Rus tankına saldırırken.
Mariupol'da Ukrayna birlikleri tarafından imha edilen bir Rus tankı

20 Mart'ta Mariupol Belediye Meclisi, Rus kuvvetlerinin geçen hafta boyunca "birkaç bin" kişiyi Rusya'daki kamplara ve uzak şehirlere zorla sınır dışı ettiğini iddia etti.[166][167][168] Aynı gün, Rusya bu iddiayı inkar etti.[168] Aynı gün yaklaşık 400 kişinin barındığı bir sanat okulu binası, bir Rus bombalamasında yıkıldı. Zayiat hakkında hemen bilgi verilmedi.[169]

Rusya Savunma Bakanlığından teslim olma, silah bırakma ve şehri boşaltma çağrısı yapıldı ve ertesi gün saat 02.00'a kadar yazılı bir yanıt istendi.[170] Ültimatom, Ukrayna hükümeti ve Mariupol belediye başkanı tarafından reddedildi.[171] Bu noktada, şehirdeki Ukraynalı tabur komutanlarından biri "her 10 dakikada bir düşen bombaları" belirtti.[168]

21 Mart'ta, Azovstal'dan ilk helikopter tahliyesi, yaralı Binbaşı Nadtoçi[165] de dahil olmak üzere sekiz veya dokuz ağır yaralı askerin tahliye edilmesiyle gerçekleşti.[172] İki Ukraynalı Mil Mi-8 helikopteri, "Hava Koridoru Operasyonu"nun bir parçası olarak Azovstal'a uçtu. Stinger ve Javelin füze sandıkları ile bir özel kuvvet ekibinin yanı sıra bir uydu internet sistemi taşıyorlardı.[172] "Hava Koridoru Operasyonu" 7 Nisan'a kadar sürdü, ardından bir helikopter düşürüldü ve ardından ilk düşüşten kurtulanları aramak için kurtarma çabalarının bir parçası olarak gönderilen ikinci bir helikopter de düşürüldü. İkinci helikopterde bulunan dört özel kuvvet mensubu ile helikopterin mürettebatı hayatını kaybetti.[172] Ukrayna, 85 ağır yaralı askerin, Azovstal tesisine yapılan yedi görev sırasında, ikili veya dörtlü 16 Mi-8'i kullanarak takviye ikmali veya teslimatı sırasında "Hava Koridoru Operasyonu"nun bir parçası olarak tahliye edildiğini iddia etti.[172] Tümgeneral Kirilo Budanov'a göre, bunlardan ikisi kurtarma helikopteriyle birlikte vuruldu.[173] Buna karşılık Ukrayna Devlet Başkanı Zelenski, kuşatma sırasında Ukrayna güçlerini ikmal etmek ve yaralıları tahliye etmek için Mariupol'a gönderilen helikopter pilotlarının yüzde 90'ının Rus hava savunması nedeniyle kaybedildiğini belirtti.[174] Rusya'ya göre, bir Ukraynalı Mil Mi-8 helikopteri 28 Mart'ta[175] Azak Alayı liderlerini tahliye etmek üzere Mariupol'a giderken vuruldu.[176] Buna ek olarak, Rusya kuvvetlerinin 5 Nisan'da bir kez daha Azak komutanlarını tahliye etmeye çalıştıkları için iki Ukraynalı Mi-8'i daha düşürdüğünü bildirdi.[177]

Mariupol'da saldırıya uğrayan bir apartman binası, 23 Mart 2022

23 Mart'ta belediye başkanı da dahil olmak üzere yerel yetkililer, kötüleşen durum nedeniyle şehri terk ettiler.[178] Ertesi gün Rus kuvvetleri Mariupol'un merkezine girerek Tanrı'nın Annesinin Şefaat Kilisesi'ni ele geçirdi.[179] Şehir İdaresi; Rusların, Odessa'nın ele geçirildiğine dair ifadeler de dahil olmak üzere, Rus zaferleri iddialarını alenen bağırılarak şehir sakinlerini demoralize etmeye çalıştıklarını iddia etti.[180]

Vadim Boyçenko 27 Mart'ta Mariupol hâlâ Ukrayna kontrolü altındayken Rus kuvvetlerinin şehrin derinliklerine girdiğini ve şehir nüfusunun "tam bir tahliyeye" ihtiyacı olduğunu söyledi.[181] Bu noktada, Ukraynalı askerlerin yiyecekleri ve temiz içme suyu bitmişti ve bir analist Ukrayna kuvvetlerinin birkaç günden fazla savaşamayacaklarına inanıyordu. Ancak Ukraynalı subaylar, yaralı ve ölü askerlerini ve sivillerini terk etmek istemedikleri için şehirden tahliyeyi reddettiler.[182] "Club 8bit" bilgisayar müzesi yok edildi.[183]

28 Mart'ta Belediye Başkanı Vadim Boyçenko televizyonda yayınlanan bir röportajda "bugün işgalcilerin elindeyiz" dedi[184] ve Mariupol belediye başkanlığının bir sözcüsü, kuşatmanın başlamasından bu yana şehirde "yaklaşık 5000 kişinin" öldürüldüğünü duyurdu.[185][186][187] Ukrayna hükümeti, "20.000 ile 30.000 arasındaki" Mariupol sakininin Rus askeri kontrolü altındaki Rusya'daki kamplara zorla gönderildiğini tahmin ediyor.[44][166] Gün boyunca, Rus kuvvetleri kuzey Kalmiusky bölgesindeki idari binayı[12] ve Azak Taburunun askeri karargahını ele geçirdi.[188] Ertesi gün, Rus kuvvetlerinin şehirdeki Ukrayna birliklerini muhtemelen ikiye ve hatta üçe böldüğü bildirildi.[189]

2 Nisan'da Rus kuvvetleri Mariupol'un merkezindeki SBU binasını ele geçirdi ve ardından bölgede çatışma olmadığı bildirildi.[190] 4 Nisan'da bir Ukraynalı tabur teslim oldu[191] ve Rus yetkililer iki gün sonra Ukrayna Deniz Kuvvetlerinin 503. Taburundan 267 Ukraynalı deniz piyadesini ele geçirdiklerini belirttiler.[192] Teslim olma nedeniyle Ukrayna 36. Ayrı Denizci Tugayı ile Azak Alayı arasındaki hatlar kopmuştu.[191] 7 Nisan'da DHC, Mariupol merkezinin Ukrayna güçlerinden temizlendiğini duyurdu.[193]

Bu arada, Rus birlikleri 1 Nisan'da güneybatıdan bir ilerleme başlattı ve Ukrayna ordusunu 7 Nisan'a kadar Mariupol'un güneybatısındaki liman çevresinden atarak alanın kısmi kontrolünü sağladı.[193] 4 Nisan'da bir Rus Donanması füzesi Malta merkezli Dominika bayraklı bir kargo gemisini vurdu ve geminin alev almasına neden oldu.[194] Ayrıca 7 Nisan'da Rus kuvvetleri Azovstal çelik tesisine giden bir köprüyü ele geçirdi.[195] Ertesi gün, Rus birlikleri Mariupol limanının güney kısmını ele geçirdi.[196]

10 Nisan'da Rus kuvvetleri balıkçı limanını ele geçirerek limandaki Ukrayna birliklerini Azovstal çelik fabrikasındaki askerlerden iki cebe ayırırken, olası bir üçüncü cep kuzeydeki Illich çelik fabrikasına odaklandı.[197] Ertesi gün, DHC güçleri Mariupol'un %80'ini ele geçirdiğini iddia etti. Yerel Ukrayna kuvvetleri, mühimmatları tükendiği için şehrin yakında düşmesini bekliyorlar ve Savaş Araştırmaları Enstitüsü analistleri Mariupol'un bir hafta içinde düşeceğine inanıyorlardı.[198][199]

Son direniş cepleri[değiştir | kaynağı değiştir]

11 Nisan'da Rus medyası, 36. Deniz Tugayı'ndan 160 Ukraynalı askerin teçhizatlarıyla birlikte yakalandığını bildirdi.[200]

11 ve 12 Nisan arasındaki gecede,[201] Albay Volodimir Baranyuk, kuzeydeki Illich çelik fabrikasındaki Rus kuşatmasından kurtulma girişiminde 36. Deniz Tugayına liderlik etti. Tespit edildikten sonra daha küçük gruplara ayrıldılar[202] ve bazıları güneydoğudaki Azovstal fabrikasında Azak Taburu savaşçılarıyla bağlantı kurmayı başardı.[203][204] Harekat sırasında çok sayıda Ukraynalı asker ya öldürüldü ya da yakalandı.[191] Albay Baranyuk'un durumu başlangıçta bilinmiyordu.[202] Ancak daha sonra DHC, özel kuvvetlerinin girişimi engelledikten sonra Baranyuk'un cesedini teşhis ettiklerini bildirdi.[201] Ancak, 8 Mayıs'ta Baranyuk, 36. Tugay Kurmay Başkanı Dmitro Kormyankov ile birlikte RT'ye verdiği bir röportaj ile canlı çıktı. Kaçma girişimi sırasında yakalandıkları bildirildi.[5]

Yaklaşık 11 Nisan'da, 36. Tugayı destekleyen operasyonlar yapan 17. Tank Tugayına ait bir tanker taburu Baranyuk'un planını takip etmedi ve bunun yerine kuşatmayı kırdı. Nakliye için iki tank, uçaksavar silahları ve arabalar kullandılar ve kaçtıktan sonra, Ukrayna'nın dostane mevzilerine ulaşana kadar 175km yürüyerek ilerlediler.[201] Birimin komutanı Yarbay Oleg Grudzeviç, adamlarını güvenliğe yönlendirdiği için Ukrayna Kahramanı madalyası aldı.[5]

12 Nisan'da Ukrayna Deniz Piyadeleri ile savaşan bir İngiliz olan Aiden Aslin; mühimmat, yiyecek ve diğer malzemelerinin bitmesi nedeniyle birliğinin teslim olacağını bildirdi.[205] Daha sonra akşam saatlerinde[206] Rusya, 36. Deniz Tugayından 1026 Deniz Piyadesinin Illich çelik fabrikasında 162 subay da dahil olmak üzere teslim olduğunu açıkladı.[203][207][208] Rusya'ya göre, mahkumlar arasında 400 yaralı vardı.[206] Daha sonra Rusya, 134 Ukraynalı askeri daha yakaladığını ve toplam mahkum sayısını 1160'a çıkardığını söyledi.[209] Savaş Araştırmaları Enstitüsü, Rusların toplu teslim olma iddialarını "muhtemelen yanlış" olarak değerlendirdi.[203] Fakat Ukraynalı Novynarnia çevrimiçi dergisi, İlliç tesisinde kalan yaralılar da dahil olmak üzere çok sayıda deniz piyadesinin yakalandığını söyleyen Ukraynalı bir askeri aktardı.[210] 13 Nisan'da Rus kuvvetleri Illich tesisini ele geçirdi.[203] Azak Taburu komutanı, teslim olan askerleri eleştirirken, birlikleriyle bağlantı kurmayı başaranları övdü.[211] Aynı zamanda, 13 Nisan'da Rusya, Mariupol'un ticari limanının tam kontrolünü aldığını açıkladı[212] ve bu iddia üç gün sonra doğrulandı.[213] Azak Alayı komutanı Prokopenko, teslim olan askerleri eleştirirken, birliğiyle bağlantı kurmayı başaranları övdü.[214] Prokopenko ve Ukraynalı istihbarat subayı İllia Samoilenko, eylemlerinin koordineli olmadığını belirterek Ukrayna kuvvetlerine verilen büyük kayıplardan Baranyuk'u sorumlu tuttu. Prokopenko'ya göre, Baranyuk'un kaçış girişimi diğer birliklere uyarı yapılmadan gerçekleştirildi ve saldırının yönü daha önce kararlaştırılmadı.[191] Samoilenko ise Baranyuk'u "korkak" olarak nitelendirerek, insanları, tankları ve mühimmatı yanına alarak şehirden kaçmaya çalıştığını belirtti.[215]

Ukraynalı bir gazete, Ukraynalı askeri uzman Oleg Jıdanov'a atıfta bulunarak, aslen Kırım'daki Kefe'den gönderilen Rus 810. Muhafız Deniz Piyade Tugayının kuşatma sırasında "iki kez yok edilecek" ölçüde son derece ağır kayıplara uğradığını iddia etti.[216]

Azovstal çelik fabrikası direnişi[değiştir | kaynağı değiştir]

Azovstal'a çekilme[değiştir | kaynağı değiştir]

15 Nisan'da, bir Ukraynalı askeri komutan, askeri takviyelerin gelip Mariupol'un "kuşatmasını kırmaları" için bir ricada bulundu. Ayrıca "durumun kritik olduğunu ve savaşın şiddetli olduğunu", ancak takviye gönderme ve kuşatmayı kırmanın "yapılabilir ve mümkün olan en kısa sürede yapılması gerektiğini" söyledi.[217] Aynı gün, Ukrayna Savunma Bakanlığı sözcüsü Oleksandr Motuzyanık, Rusya'nın Mariupol'daki hedefleri vurmak için Tu-22M3 uzun menzilli bombardıman uçaklarını kullanmaya başladığını bildirdi.[218] Geri kalan direniş gruplarından birinin kalbi olan Azovstal Çelik Fabrikası iyi korunuyordu ve çelik fabrikası Ukrayna güçlerini bulmayı zorlaştıran devasa bir kompleks olduğu için "şehir içinde bir kale" olarak tanımlandı. Havadan yok edilmesi zor atölyeler ve çok sayıda yeraltı tüneli vardı.[219] Gün içinde Rus kuvvetleri, Ukrayna Ulusal Muhafızlarına ait 12. Operasyon Tugayının Batı Mariupol'daki üssünü ele geçirdi.[220]

16 Nisan'da DHC birlikleri Mariupol sahili yakınlarındaki bir polis karakolunu ele geçirdi[220] ve Rus kuvvetlerinin limandaki Gemi Trafik Kontrol Merkezini ele geçirdiği doğrulandı.[213] Limanın ele geçirilmesinden birkaç gün sonra bir Ukraynalı deniz subayı, Azovstal tesisinden Deniz Piyadesi ve Azak kuvvetlerinin, mühimmatları bitmek üzereyken yaklaşık 500 Ukrayna Sınır Muhafızı ve Ulusal Muhafız üyesini limandan tahliye operasyonu düzenlediğini iddia etti. Subaya göre, Ukrayna kuvvetleri limana zırhlı bir saldırı gerçekleştirdi ve 500 asker Azovstal tesisine çekilirken koruma ateşi sağladı.[20] Ardından Rusya, yalnızca Azovstal Çelik Fabrikasında Ukrayna kuvvetlerinin kaldığını iddia ederek şehrin tüm kentsel alanlarının temizlendiğini duyurdu.[51] Ancak, batı Primorski Bölgesi'ndeki Flotskaya caddesi yakınında çatışmaların devam ettiği bildirildi.[213]

18 Nisan'da, şehrin %95'inin çatışmalarda yok olduğu tahmin ediliyordu.[55] Ukraynalı askerler, Rusların teslim olma ültimatomunu görmezden gelerek sonuna kadar savaşmaya karar verdiler. Rusya, savaşmaya devam edenleri “yok etmekle” tehdit etti.[221] Bir askeri uzman, şehirde hâlâ 500 ile 800 Ukraynalı askerin tutunabileceğini tahmin ederken,[222] Rus yetkililer şehir içinde 2500 Ukraynalı asker ve 400 yabancı gönüllünün bulunduğunu tahmin ediyorlardı.[221]

Azovstal Kuşatması[değiştir | kaynağı değiştir]

Azovstal çelik tesisi, 2014

20 Nisan'da Rus ve DHC kuvvetleri Azovstal fabrikasının dış kesimlerinde küçük ilerlemeler kaydetti.[223] 21 Nisan'da Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Rus birliklerine Azovstal çelik tesisine saldırmamalarını, bunun yerine ablukaya almalarını emretti. Ayrıca, "Mariupol'u kurtarmak için yapılan muharebe çalışmalarının tamamlanmasının bir başarı olduğunu" bildirdi. Ukraynalı bir yetkili ise Putin'in yorumlarına karşı gelerek, Rusya'nın çelik tesisine baskın yapmak yerine bir abluka uygulama kararının, Rusya'nın Mariupol'u fiziksel olarak ele geçiremediklerini kabul ettiği anlamına geldiğini söyledi.[224][225] Birleşik Krallık Müşterek Kuvvetler Komutanlığının eski komutanı olan General Sir Richard Barrons, Rusya ve Kırım artık bağlantılı olduğundan, santral için yapılan savaşın şehrin ve yollarının kontrolü açısından artık "gerçekten alakalı" olmadığını söyledi. Ona göre, Ukrayna güçlerini tesiste yenmek, Rus birlikleri için "her iki taraf için de büyük bir maliyet" olmadan "gerçekten zor" olurdu.[226] Emredilen ablukaya rağmen, Rus kuvvetleri bazı Ukrayna mevzilerinin 20 metre yakınına kadar ilerlediler.[227]

22 Nisan'da, batıdaki Primorskı Bölgesi'nin Rus kuvvetleri tarafından temizlendiği, daha fazla çatışma bildirilmediği ve kalan tüm Ukrayna kuvvetlerinin Azovstal Çelik Fabrikası'nda kuşatıldığı düşünülüyordu.[50] Ukrayna'ya göre 23 Nisan'da Azovstal çelik fabrikalarına hava saldırıları ve görünür bir kara saldırısı yeniden başladı. Ukrayna Devlet Başkanı'nın bir danışmanı, "Düşman, Mariupol savunucularının Azovstal bölgesindeki son direnişini boğmaya çalışıyor" dedi.[228] Ancak, bu iddia bağımsız olarak doğrulanamadı.[229] Ukrayna Güvenlik Şefi Oleksiy Danilov, geceleri bir helikopterin Azovstal'a ikmal sağladığını iddia etti.[230] Aynı gün, Rusya'nın Mariupol'dan Doğu Ukrayna'daki diğer cephelere yeniden kuvvet konuşlandırdığı ve Rusya'nın Mariupol'den 12 birlik konuşlandırdığı bildirildi.[230] Ertesi gün Rus kuvvetleri - Rus kuvvetlerinin tesise yeniden bir saldırı planlamış olabileceğine dair haberlerle birlikte - Azovstal Çelik Fabrikasındaki Ukrayna mevzilerini bombalamaya devam etti.[231] Ukrayna'ya göre, 27 ve 28 Nisan arasındaki gece boyunca, Tu-22M3, Su-25'ler ve Su-24'ler tarafından 50'den fazla hava saldırısının tesise isabet ettiği, şimdiye kadarki en ağır hava saldırılarının Azovstal'a yapıldığı bildirildi. Ukrayna, bir askeri sahra hastanesinin vurulduğunu ve saldırı öncesinde 170 olan yaralı sayısının bombalamadan sonra 600'ün üzerine çıktığını iddia etti.[232][233]

Sivillerin tahliyesi[değiştir | kaynağı değiştir]

30 Nisan'da Birleşmiş Milletler ve Uluslararası Kızılhaç Komitesi (ICRC) insani bir koridordan tahliyeleri yürütmeye başladı.[234][235] Bu koridor, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres'in önceki hafta Moskova'ya yaptığı ve bizzat bir anlaşmaya aracılık ettiği bir geziden sonra yapıldı.[235] 30 Nisan'da 20 sivil, Azovstal çelik tesisinden ayrıldı. Rus medyası ayrılanların 25 kişi olduğunu iddia ediyor. Kalan 1000 kadar sivilin serbest bırakılması için görüşmeler sürüyordu.[236][237] Azak Alayı üyelerinin eşlerinden en az ikisi, sivil tahliyeden sonra geride kalacak olan yaklaşık 2000 askerin eşzamanlı olarak tahliye edilmesi çağrısında bulunarak, Ruslar tarafından savaş esiri olarak muamele görme, tıbbi ve gıda malzemelerinin eksikliğine dikkat çekti.[238]

2 Mayıs'ta yaklaşık 100 sivilin tahliye edildiği bildirildi.[239] ABD Savunma Bakanlığına göre Rus uçakları Mariupol'da güdümsüz bombalar kullanıyordu.[240] Rus kara kuvvetlerinin de muhtemelen Rusya'nın geniş çaplı bir saldırı düzenlediği Donbas'taki başka yerlerdeki konumlarını güçlendirmek için şehirden çekildiği bildirildi. Bir ABD Savunma Bakanlığı yetkilisine göre: "Büyük ölçüde Mariupol çevresinde Ruslar için yapılan çabalar şimdi hava saldırıları alanında".[241] 3 Mayıs'ta Mariupol'daki Rus kuvvetleri Azovstal'a yönelik saldırılarını yeniden başlattı.[242] Çelik fabrikasına "zor kanlı savaşlar" olarak adlandırılan bir saldırı başlattılar.[243] Ertesi gün Rusların fabrikaya girdiği bildirildi.[244] Ukraynalı politikacı David Arakhamya, "Tesise saldırı girişimleri ikinci gün devam ediyor. Rus birlikleri zaten Azovstal topraklarında." dedi.[245] 5 Mayıs'ta Rusya'nın insani koridorlar açması sayesinde yaklaşık 300 sivilin ayrılmasına izin verildi. Bu koridorlar sabah 8'den akşam 6'ya kadar açıktı.[246] Ukraynalı güçler, Rus güçlerine yeraltı tünel ağı hakkında bilgi veren bir elektrikçiyi suçlayarak, "Ruslar, hainlerden aldıkları bilgileri kullanarak dün bu tünellere baskın yapmaya başladılar" dedi.[247]

5 Mayıs'ta The Telegraph, Rusya'nın Kiev hükûmetiyle tüm temasını kaybetmiş kalan Ukraynalı askerlere karşı konuşlandırılmış ateş gücünün tahribatını artırmak için termobarik bombalar kullanarak çelik fabrikası sığınaklarını bombalamasını yoğunlaştırdığını bildirdi. Zelenski, son görüşmelerinde, artan Rus saldırılarının baskısı altında, kuşatma altındaki çelik fabrikasının komutanına gerektiğinde teslim olması için yetki vermişti.[248]

6 Mayıs'ta, Birleşmiş Milletlere göre toplamda yaklaşık 500 sivil tahliye edilmişti. Azak Alayı, sivillerin tahliyesine yardım ederken bir savaşçının öldüğünü ve altısının yaralandığını bildirdi.[249]

7 Mayıs'ta Ukrayna hükûmeti, Azovstal çelik fabrikasında kalan tüm kadın, çocuk ve yaşlıların tahliye edildiğini duyurdu.[250][251][252]

Teslim olma[değiştir | kaynağı değiştir]

8 Mayıs'ta 36. Ayrı Denizci Tugayı komutanı Serhiy Volinskyi, "daha yüksek bir gücün kurtarmayı çözmenin bir yolunu bulmasını" istedi. Şu anki durumlarına gelince, "Biz askerlerin hayatlarımız için savaştığı ve tüm dünyanın bu ilginç bölümü izlediği cehennem gibi bir realite şovuna inmiş gibiyim. Acı, ıstırap, açlık, sefalet, gözyaşı, korku, ölüm. Hepsi gerçek." Başkan Zelenski, "ordumuzu tahliye etmek için çalışıyoruz" sözünü verdi.[253]

9 Mayıs'ta Donetsk Halk Cumhuriyeti Mariupol'da bir zafer günü geçit töreni düzenledi. Etkinliğe Cumhurbaşkanı Denis Puşilin katıldı.[254] Aynı zamanda Mariupol yakınlarında Rus askerî temsilcileri ve Azovstal'dan Rus zırhlı araçlarıyla toplanma yerine getirilen Binbaşı Prokopenko da dahil olmak üzere Azovstal'dan Ukraynalı komutanların katıldığı bir toplantı yapıldı. Görüşmede Ukraynalıların teslim olma şartları üzerinde anlaşmaya varıldı.[255]

10 Mayıs'ta Ukraynalı yetkililer, yüzlercesi yaralı 1000'den fazla Ukraynalı askerin Azovstal çelik fabrikasında mahsur kaldığını bildirdi.[256][257]

Savaş Araştırmaları Enstitüsü, 12 Mayıs'ta bir Rus kara taarruzunun bulunmadığına dikkat çekti,[258] ancak Rus kuvvetlerinin ertesi gün M14 otoyolunu büyük olasılıkla güvence altına aldığını kaydetti.[259]

16 Mayıs'ta, Azovstal yakınlarında konuşlanmış bir DHC tugayının komutanı Aleksander Hodakovski, beyaz bir bayrak altında pazarlık yapmak için tesisten dokuz askerden oluşan bir grubun çıktığını belirtti.[260] Aynı gün, Ukrayna Genelkurmay Başkanlığı Mariupol garnizonunun "savaş görevini yerine getirdiğini" ve Azovstal çelik fabrikasından "tahliyenin" başladığını duyurdu. Ordu, 53'ü ağır yaralı 264 askerin otobüsle Rus güçlerinin kontrolündeki bölgelere götürüldüğünü söyledi.[261] Azak Alayı komutanı Denis Prokopenko tarafından bir sosyal medya paylaşımı yayınlandı: "Hayat kurtarmak için, Mariupol garnizonunun tamamı Yüksek Askeri Komutanlığın onaylanmış kararını uyguluyor ve Ukrayna halkının desteğini umuyor." Azovstal fabrikasından yaralı Ukraynalı askerler tedavi edilmek üzere DHC kontrolündeki Novoazovsk kasabasına götürüldü.[262] Yaralı birliklerin tahliyesini sonraki günlerde garnizonun geri kalanının teslim olması izledi. Ukrayna Savunma Bakan Yardımcısı Hanna Malyar şunları söyledi: "Ukrayna, Mariupol savunucuları sayesinde rezerv oluşturmak, güçlerini yeniden toplamak ve ortaklardan yardım almak için kritik derecede önemli bir zaman kazandı ve tüm görevlerini yerine getirdiler. Ancak Azovstal'ın engellemesini askeri yollarla kaldırmak mümkün değil."[263]

Rusya Basın Sekreteri Dmitri Peskov, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in teslim olan savaşçılara "uluslararası standartlara uygun" muamele edileceğini garanti ettiğini söyledi. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski yaptığı konuşmada "çocukları eve getirme çalışmalarının devam ettiğini ve bu işin incelik ve zamana ihtiyacı olduğunu" söyledi. Bazı önde gelen Rus milletvekilleri, hükümeti Azak Alayı üyeleri için mahkum takasını reddetmeye çağırdı.[264] ICRC, her iki tarafın talebi üzerine teslim olan askerleri savaş esiri olarak kaydetti ve aileleriyle iletişime geçmek için bilgi topladı.[265]

18 Mayıs'ta Rus topçuları ve uçakları Azovstal'ın kalan savunucularını bir kez daha bombaladı. DHC liderliği, yerel yüksek rütbeli Ukraynalı komutanların henüz teslim olmadığını iddia etti.[266] Rus kaynaklarına göre, aralarında Yarbay Prokopenko, Binbaşı Volinskyi ve Azak Alayı komutan yardımcısı Yüzbaşı Sıyatoslav Palamar'ın da bulunduğu son savunucular 20 Mayıs'ta teslim oldular.[267][268] Rusya Savunma Bakanlığı, 16-20 Mayıs tarihleri ​​arasında Azovstal'da toplam 2439 mahkumun teslim alındığını ve çelik fabrikasının şu anda Rus ve DHC kuvvetlerinin kontrolü altında olduğunu iddia etti.[269][270][271]

Sonrası[değiştir | kaynağı değiştir]

18 Mayıs'ta Denis Puşilin, Azovstal'ın Donetsk Halk Cumhuriyeti tarafından yıkılacağını ve Mariupol'un bir tatil beldesine dönüştürüleceğini duyurdu.[272]

Rus Telegram blogcuları, Rus askerlerinin 22 Mayıs'ta Azovstal'da kalan bazı Ukraynalı askerlere saldırdığını gösteren bir video paylaştı.[273] DHC Cumhurbaşkanı Denis Puşilin, Azovstal fabrikası bölgesinde bazı Ukraynalı askerlerin keşfedildiğini ve esir alındığını iddia etti.[274]

26 Mayıs'ta Rusya, mayın temizlemesinin ardından Mariupol Limanı'nı ticari gemilere yeniden açtı.[275]

29 Temmuz 2022'de Olenivka Hapishanesi'nde meydana gelen patlamada, Mariupol'dan 53 Ukraynalı savaş esiri öldü ve 75 kişi yaralandı.[276] Hem Ukraynalı hem de Rus yetkililer, hapishaneye yapılan saldırıyla birbirlerini suçladılar.[277][278] 30 Temmuz itibarıyla, ne olduğuna dair bağımsız bir doğrulama yapılmadı.[279]

Kolera salgını[değiştir | kaynağı değiştir]

Ukrayna Parlamentosu 30 Nisan 2022'de şehrin yaşam koşullarının "Orta Çağ" seviyelerine indirildiğini ve şehrin sıhhi ve sağlık altyapısının çoğunun tahrip edildiğini ve bunun da şehir vatandaşlarını potansiyel olarak hastalık riskine soktuğunu belirtti.[280]

Nisan ayı sonlarında, Mariupol Belediye Meclisi, şehirde "ölümcül salgın hastalıklar" olduğu konusunda uyarıda bulunarak 100.000 sakinin tahliye edilmesi çağrısında bulundu.[281]

28 Nisan 2022'de Rospotrebnadzor, özellikle Ukraynalı mültecilerin yeri haline gelen yerlerde (özellikle Belgorod, Bryansk, Kursk, Rostov ve Voronej oblastları) içme ve atık su konusunda ek tedbirler alınması çağrısında bulunan 40 maddelik bir kararın yanı sıra vatandaşlara 1 Haziran 2022'de kolera hakkında bilgi verilmesini istedi.Rostov Oblastı hHküûeti, Rusya'daki Ukraynalı mültecilerin kolera için test edileceğini duyurdu.[281]

17 Mayıs 2022'de Dünya Sağlık Örgütü, Ukrayna'da kolera salgını olasılığı konusunda uyardı. DSÖ Avrupa Bölge Direktörü Hans Kluge, "Su ve sanitasyon altyapısının hasar gördüğü veya tahrip olduğu işgal altındaki bölgelerde potansiyel kolera salgınından endişe duyuyoruz" dedi. Bu tür endişeler, Mariupol sokaklarında atık su "bataklıkları" olduğunu bildiren ve şehirde kanalizasyon ve içme suyunun karıştığını iddia eden DSÖ Ukrayna olay yöneticisi Dorit Nitzan tarafından tekrarlandı.[282]

6 Haziran 2022'de Ukrayna Sağlık Bakan Yardımcısı Ihor Kuzin, şehirdeki potansiyel bir kolera salgınına karşı uyardı; bir salgın için tüm ön koşulların zaten mevcut olduğunu söyleyedi. Mariupol'a ek olarak, Ukrayna görev güçleri Kiev, Jıtomır, Çernihiv ve Sumı oblastlarında toprak ve içme suyunu test etti. Açıklamasından kısa bir süre sonra, Rus meslek makamları şehri karantinaya aldı.[283]

Belediye Başkanı Boyçenko, 11 Haziran'da, sanitasyon sistemleri bozulduğu ve sokaklarda cesetler çürüdüğü için şehirde bir kolera salgını olduğunu söyledi.[284]

Yayılma[değiştir | kaynağı değiştir]

Ukrayna ve Rusya'daki tıp yetkilileri, koleranın Mariupol'un ötesine yayılabileceği konusunda uyarırken, Ukrayna sınırındaki oblastlarda Rus hükûmet yetkilileri kolera tedavisi için laboratuvarlar kurdu. Ukraynalı epidemiyolog Liudmıla Muharska, salgının Donbas'ın geri kalanına yayılabileceği ve bağırsak enfeksiyonları, dizanteri, salmonelloz ve hepatit A ve E salgınlarının olası olduğu konusunda uyardı. Diğer epidemiyologlar, Ukrayna'da savaşan Rus askerlerinin rotasyonları ve Ukraynalıların Rusya'daki filtreleme kamplarına sürülmesi nedeniyle kolera salgınının Rusya'ya yayılmasının kaçınılmaz olduğunu söyledi.[285]

Kayıplar[değiştir | kaynağı değiştir]

Askerî kayıplar[değiştir | kaynağı değiştir]

Ukrayna'ya göre, kuşatma sırasında yaklaşık 6000 Rus askeri öldü,[30] Rusya ise Nisan ayı[51] ortasında Azovstal fabrikasının kuşatmasının başlamasına kadar 4000'den fazla Ukrayna askerinin öldüğünü ve tesisin kuşatılmasının ardından Azovstal'da çalışmayan bir soğutmalı kamyonda 152 Ukraynalı askerin cesetlerinin bulunduğu belirtildi. Altlarında cesetleri yok edebilecek patlayıcılar bulundu. Cenazeler Ukrayna'ya teslim edilecek.[286][287]

İnsani durum ve savaş suçu iddiaları[değiştir | kaynağı değiştir]

Russian bombing of Mariupol (03).jpg
24 saatlik saldırılar sırasında bombalanan bir apartman, 3 Mart 2022

6 Mart'ta Mariupol Belediye Başkanı Danışmanı Petro Andryuşçenko, Rus bombardıman saldırılarının günlerce sürmesi nedeniyle oluşan kentte akan su kaybı nedeniyle insanların "sokaklardaki su birikintilerinden içtiklerini" bildirdi. Ayrıca Mariupol'da ısı, elektrik ve telefon hizmetinin olmadığını belirtti.[288] Bu durumda siviller; tekrarlanan ateşkes ihlalleri, üzerinde mutabık kalınan tahliye koridorlarına yönelik saldırılar ve tahliye girişiminde bulunan sivillere yönelik doğrudan saldırılar nedeniyle şehirden ayrılamaz hale geldiler.[289]

7 Mart'ta ABD'nin Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı Büyükelçisi Michael Carpenter, Mariupol'da 5 Mart ve 6 Mart'ta meydana gelen iki olayı savaş suçları olarak nitelendirdi. Her iki tarihte de Rus güçlerinin üzerinde mutabık kalınan tahliye koridorlarını siviller kullanmaya çalışırken bombaladığını ifade etti.[289]

14 Mart'ta ICRC'nin bir başka sözcüsü, şehirdeki "yüz binlerce" insanın "gıda, su ve ilaç gibi temel ihtiyaç maddelerinin aşırı veya tamamen kıtlığıyla karşı karşıya olduğunu" duyurdu.[290]

15 Mart'ta Ukrayna Başbakan Yardımcısı İrina Vereşçuk, Rus güçlerini şehirde bir hastaneyi ele geçirdikten sonra yaklaşık 400 sivili rehin almakla suçladı.[291] Ukraynalı yetkililer, Rus güçlerini 16 Mart'ta bir tahliye konvoyuna ateş açmak ve beş sivili yaralamakla suçladılar.[292] 18 Mart'ta Ukraynalı yetkililer, 350.000'den fazla insanın Mariupol'da kuşatma altında barındığını ve hala yiyecek veya suya erişimi olmadıklarını belirtti.[293]

21 Mart'ta CNN; Mariupol'den bir yetkilinin, insanların sürekli bombardıman nedeniyle yiyecek ve su almak için bile yer altı sığınaklarını terk etmekten korktuklarını, yani daha az içmeye ve daha az yemeye çalıştıklarını söylediğini bildirdi.[166] 22 Mart'ta CNN, Rus ordusunun vatandaşları tahliye etmek için şehre giden 11 otobüse el koyduğunu bildirdi.[294] Fox News daha sonra otobüslerin en azından bazılarının insani yardım malzemeleriyle dolu olduğunu ve otobüslerde bulunan yardım görevlilerinin de gözaltına alındığı bildirildi.[295] CNN ayrıca o tarihe kadar sivilleri tahliye etmek için Mariupol'a boş otobüsler getirme girişimlerinin başarısız olduğunu bildirdi.[294] 23 Mart'ta Ukrayna Devlet Başkanı Zelenski, 100.000 sivilin hala Mariupol'dan çıkamadığını ve "insanlık dışı koşullarda" yiyecek, su ve ilaç olmadan mahsur kaldıklarını duyurdu.[294][296]

25 Mart'ta Rus General Mihail Mizintsev Ukrayna makamları tarafından Mariupol Çocuk ve Doğum Hastanesi ile 1200 sivilin barındığı şehir tiyatrosunun bombalanması emrini vermekle suçlandı.[297]

Tahliye girişimlerinin engellenmesi[değiştir | kaynağı değiştir]

1 Nisan'da Rus birlikleri, BM'nin hayatta kalan yüzlerce sivili 50 tahsis edilmiş otobüsle Mariupol'dan taşımaya yönelik bir kurtarma çabasını bastırırken, İstanbul'da barış görüşmeleri devam etti.[298] 4 Nisan'da bir Rus Donanması füzesi Malta merkezli Dominika bayraklı bir kargo gemisini vurdu ve geminin alev almasına neden oldu.[299]

Doğumhane bombalaması[değiştir | kaynağı değiştir]

Mariupol'daki çocuk hastanesi ve doğum hastanesinin bombalanmasının sonuçları, 9 Mart 2022.

9 Mart'ta, bir hava saldırısının bir doğumevine ve çocuk hastanesine zarar vermesinden sonra, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, binanın kalıntılarının bir videosuyla birlikte saldırının bir "vahşet" olduğunu tweetledi.[300] Hastane yıkıldı.[301] Biri genç bir kız olmak üzere üç kişi öldü ve en az 16 kişi yaralandı. Yetkililer, patlamanın ardından çok sayıda hasta ve hastane personelinin enkaz altında kaldığını belirtti.[302]

Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, binanın daha önce bir doğum hastanesi olduğunu ve Rusya'nın binayı bombaladığını çünkü binanın daha sonra Azak Taburu tarafından işgal edildiğini söyledi.[303][304]

Aynı günün ilerleyen saatlerinde Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mariya Zaharova, hastane bombalı saldırısını "bilgi terörü" olarak reddederken, Rusya Savunma Bakanlığı sözcüsü İgor Konaşenkov bombardımanın sahte söyledi.[305]

10 Mart öğleden sonra, Rusya'nın Birleşik Krallık Büyükelçiliği bir tweet'te, saldırıdan sonra yaralanan iki hamile kadının aslında aynı kadın tarafından oynandığını, Ukraynalı bir güzellik blogcusunun "gerçekçi makyaj" yaptığını, doğumevinin Azak Taburu tarafından kullanıldığını ve tesisin "faaliyet göstermediği" için hiçbir kadın veya çocuğun bulunmadığını söyledi.[306] Tweet daha sonra kurallarını ihlal ettiği için Twitter tarafından kaldırıldı.[306] Rusya devlet başkanının basın sekreteri Dmitri Peskov, bombalamadan kısa bir süre sonra Rus hükümetinin olayı araştıracağını söyledi.

Rusya'nın suçlaması daha sonra yüz binlerce takipçisi olan Rus Telegram sosyal medyası da dahil olmak üzere Rusya'da internette trend olmaya başladı.[307] Twitter daha sonra büyükelçiliğin paylaşımlarını kaldırdı.[307]

Doğum hastanesinin bombalanması sebebiyle sedyede yaralı olarak götürülürken görüntülenen hamile kadın, 13 Mart'ta çocuğu ölü doğduktan sonra başka bir hastaneye götürüldü ve öldü. Bombalamada, ezilmiş bir pelvis ve kopuk kalça da dahil olmak üzere, çocuğunun ölü doğumuna sebep olmuş çok sayıda yarala vardı. Kadın, Rusya tarafından aktris olmakla suçlandı.[308] Bebeğini kaybettiğini gören sağlık çalışanları, kadının "Beni şimdi öldürün" diye bağırdığını söyledi.[309] Otuz dakika sonra o da öldü.[309]

Rusya'nın videoların sahte olduğu ve bombalanan hastanenin askeri karakol olarak kullanıldığı yönündeki iddiaları araştırmacı gazeteciler tarafından yalanlandı.[310]

Bölgesel tiyatro bombalaması[değiştir | kaynağı değiştir]

Donetsk Bölgesel Dram Tiyatrosu 16 Mart'ta bombalandı.

Aynı günün ilerleyen saatlerinde, şehrin Donetsk Bölgesel Drama Tiyatrosu bir hava saldırısıyla vuruldu ve büyük ölçüde yıkıldı.[292] Mariupol Belediye Meclisi, Rusya'yı en az yüzlerce sivilin barındığı drama tiyatrosunu hedef almakla suçladı.[311] İnsan Hakları İzleme Örgütü, tiyatronun vurulmadan önce en az 500 sivili barındırdığını belirtti.[312]

Maxar Technologies tarafından 14 Mart'ta çekilen bir uydu görüntüsü, tiyatronun hem önünde hem de arkasında kaldırımda büyük beyaz harflerle Rusça "çocuklar" kelimesinin yazıldığını gösterdi ve bu da sivillerin içeride barındığını açıkça gösteriyordu.[313] Verkhovna Radaya göre, devam eden çatışmalar nedeniyle kurtarma operasyonlarına başlamak imkansızdı.[314] Belediye meclisi, tiyatrodaki sığınağa erişimin enkaz tarafından engellendiğini belirtti.[315] Rusya Savunma Bakanlığı binaya saldırdığını yalanladı ve Azak Taburunu binayı havaya uçurmakla suçladı.[316]

Ancak Taruta'ya göre, insanların barındığı bodrum katındaki bomba sığınağı saldırıya direnebildi. Hayatta kalanlar 17 Mart'ta tiyatronun kalıntılarından çıkmaya başladı.[317] Ukraynalı yetkililere göre, 18 Mart itibarıyla 130'dan fazla sivil bodrumdan kurtarıldı ve yetkililer henüz herhangi bir can kaybı bulamadı. Belediye meclisi, ilk bilgilere göre kimsenin ölmediğini, ancak bir kişinin ağır şekilde yaralandığını belirtti.[318]

Yerleşim alanlarının toplu bombardımanı[değiştir | kaynağı değiştir]

Mariupol'da savaş hasarı, 12 Mart 2022
Kuşatma sırasında Mariupol'un bir caddesi.

2 Mart'ta belediye başkan yardımcısı Sergiy Orlov, Rus topçularının yoğun nüfuslu Mariupol mahallesini hedef alarak yaklaşık 15 saat boyunca bombaladığını bildirdi. Şehrin sol yakasındaki bir yerleşim bölgesinin "neredeyse tamamen yok edildiğini" söyledi.[115]

Mariupol'un 9 Mart sabahı Maxar Technologies tarafından çekilen uydu fotoğrafları; yüksek apartmanlarda, konutlarda, bakkallarda ve diğer sivil altyapıda "büyük hasar" olduğunu gösterdi. Bu, öncesi ve sonrası fotoğrafları karşılaştırılarak belirlendi.[319] Mariupol Belediyesi, şehre verilen hasarım "muazzam" olduğunu açıkladı. Şehirdeki evlerin yaklaşık %80'inin önemli ölçüde hasar gördüğü ve bunların neredeyse %30'unun onarılamayacak durumda olduğu tahmin ediliyor.[320] Mariupol'dan haber yapan Reuters muhabiri Pavel Klimov, "kule bloklarının her tarafı kararmış kabuklarla çevrili" dedi.[321]

16 Mart'ta BBC News, Rus saldırılarının yerleşim bölgelerini "çorak bir araziye" çevirdiğini bildirdi.[322] Aynı gün, "apartman bloklarından çıkan yangın ve dumanın ve harabe halindeki kararmış sokakların olduğu büyük bir hasarı gösteren" drone görüntülerini elde ettiğini bildirdi.[322] Bir şehir sakini BBC'ye "Sol kıyı bölgesinde, bozulmamış hiçbir konut binası yok, hepsi yanmış durumda" dedi.[115] Ayrıca şehir merkezinin "tanınmaz" olduğunu söyledi.[322] Aynı gün Savaş Araştırmaları Enstitüsü (ISW), Rus kuvvetlerinin Mariupol'da "sivil altyapıyı hedef almak" da dahil olmak üzere savaş suçları işlemeye devam ettiğini bildirdi.[323]

18 Mart'ta, Birleşik Krallık Savunma İstihbarat Şefi Korgeneral Jim Hockenhull, "Mariupol'da sivilleri hedef almaya devam ettiğini" açıkladı.[324] Ukraynalı yetkililer, Mariupol'deki binaların yaklaşık %90'ının hasar gördüğünü veya yıkıldığını belirtti.[293] Aynı gün, Birleşik Krallık'tan Sky News, videoları "bombalama nedeniyle tanınmaz hale gelen sivil alanları" gösteren videolar olarak nitelendirdi.[293] Sky News ayrıca Kızıl Haç'ın "Mariupol'daki kıyamet yıkımı" tanımını aktardı.[293] 19 Mart 2022'de Mariupol'da Ukraynalı bir polis memuru, "Çocuklar, yaşlılar ölüyor. Şehir yıkıldı ve yeryüzünden silindi" dediği bir video çekti. Videonun kimliği Associated Press tarafından doğrulandı.[325]

Mariupol hükûmeti 28 Mart'ta Mariupol'daki tüm binaların %90'ının bombardımandan zarar gördüğünü ve şehir içindeki tüm yapıların %40'ının yıkıldığını söyledi.[326] Yayınlanan istatistikler ayrıca Mariupol hastanelerinin %90'ının hasar gördüğünü ve 23 okul ile 28 anaokulunun Rus bombardımanıyla tahrip olduğunu da içeriyordu.[327]

18 Nisan'da Ukraynalı yetkililer, büyük ölçüde Rus bombalamasının bir sonucu olarak Mariupol'un en az %95'inin çatışmalarda yok edildiğini tahmin ediyorlardı.[328]

Sivil kayıplar[değiştir | kaynağı değiştir]

Mariupol Belediye Başkan Yardımcısı Serhiy Orlov 9 Mart'ta yaptığı açıklamada, Rusya'nın istilası başladığından bu yana kentte en az 1170 sivilin öldürüldüğünü ve ölülerin toplu mezarlara gömüldüğünü söyledi.[329] 11 Mart'ta belediye meclisi, kuşatma sırasında en az 1582 sivilin öldürüldüğünü ve daha sonra bu sayının 13 Mart'ta 2187'ye çıktığını belirtti.[330][331] 14 Mart'ta Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski'nin danışmanı Oleksiy Arestoviç, Mariupol kuşatmasında 2500'den fazla sivilin öldürüldüğünü belirtti.[332] Ancak belediye meclisi daha sonra 2357 sivilin öldüğünü açıkladı.[333]

Ancak şehir yönetiminin danışmanlarından Pyotr Andryuçenko, konseyin sayımının yanlış olduğunu ve öldürülen toplam sivil sayısının 20.000 kadar yüksek olabileceğini tahmin ettiğini belirtti. The New York Times, şehirdeki yetkililerin kuşatma sırasında kaç sivilin öldüğünü veya kaybolduğunu açıklamak için mücadele ettiğini bildirdi. Telegram'da yayınlanan videolar, Çeryomuşki mahallesinin sakinlerinin cesetleri bir avluya gömmeye zorlandıklarını, diğerlerinin ise bir postane binasını cesetlerle yığarak geçici bir morga dönüştürmek zorunda kaldıklarını gösterdi.[334]

16 Mart'ta Associated Press (AP), ölenlerin çoğunun "çocuklar ve anneler" olduğunu belgelediğini bildirdi; bu, Rus hükümetinin sivillerin hedef alınmadığı iddialarının tersiydi.[335] Ayrıca Mariupol'daki doktorların "yaralanan her Ukraynalı asker için 10 yaralı sivili" tedavi ettiklerini söylediği bildirildi.[335]

11 Nisan'da Mariupol belediye başkanı, Rus kuvvetlerinin şehirde 10.000'den fazla sivili öldürdüğünü belirtti.[336] 12 Nisan'da şehir yetkilileri 20.000 kadar sivilin öldürüldüğünü bildirdi.[336] Aynı gün, şehrin belediye başkanı yaklaşık 21.000 sivilin öldürüldüğünü bildirdi.[337]

Kimyasal silah kullanımı iddiası[değiştir | kaynağı değiştir]

11 Nisan 2022'de Donetsk Halk Cumhuriyeti sözcüsü Eduard Basurin, Azovstal'daki Ukrayna kuvvetlerine atıfta bulunarak Rusya'ya "köstebekleri dışarı çıkarmak" için "kimyasal güçler" getirmesi çağrısında bulundu.[338] Aynı gün daha sonra Azak Taburu, Rus güçlerini Mariupol'da “kökeni bilinmeyen zehirli bir madde” kullanmakla suçladı. Bir Pentagon sözcüsü, raporların doğrulanmadığını, ancak Rusya'nın potansiyel kimyasal madde kullanımıyla ilgili endişeleri yansıttığını söyledi.[339] Daha sonra Ukrayna, iddiaları araştırdığını açıkladı. Olayda 3 Ukraynalı asker yaralandı.[340] Uzmanlara göre, tam olarak ne olduğunu söylemek için çok erken.[341] Eduard Basurin'in kimyasal silah kullanma planlarını ifşa ettiği iddiasıyla Rus gizli servisi FSB tarafından gözaltına alındığı bildirildi.[342]

Tepkiler[değiştir | kaynağı değiştir]

Kuşatma, Ukraynalı ve ABD'li yetkililer tarafından II. Dünya Savaşı sırasındaki Leningrad Kuşatması'na benzetildi.[343][344][345]

Medya[değiştir | kaynağı değiştir]

Associated Press çalışanı Mstislav Çernov ve AP için çalışan serbest yazar Evgeniy Maloletka, Şubat sonundan 11 Mart'a kadar Mariupol'da kaldı.Şehirdeki birkaç gazeteciden biriydiler ve AP'ye göre o dönemde Mariupol'daki tek uluslararası gazetecilerdi ve fotoğrafları Batı medyası tarafından kuşatmayı ve şehirdeki durumu haber yapmak için yoğun bir şekilde kullanıldı.[346] Çernov'a göre 11 Mart'ta bir hastanede, Ukraynalı askerlerin yardımıyla şehirden tahliye edilirken fotoğraf çekiyorlardı. Mariupol'dan zarar görmeden kaçmayı başardılar. Çernov bunu üzerine şehirde hiçbir gazetecinin kalmadığını söyledi.[347]

Azovstal çelik fabrikasından alınan ifadeler, Starlink uydu bağlantı sistemi aracılığıyla sağlandı.[348]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Donetsk Oblastı'ndaki en büyük de jure şehir, 2014'ten beri DHC tarafından fiili olarak tutulan Donetsk'tir.
  1. ^ a b c Ukrayna Ulusal Muhafızları
  2. ^ Daha sonra Mariupol'dan Kiev Muharebesi'nde savaşmak için ayrıldı.[25][26]
  3. ^ Azovstal kuşatmasının Nisan ayı ortasında başlamasından önce 4000'den fazla kişinin öldürüldüğü iddia edildi.[31] Azovstal kuşatmasının ardından 152 ceset daha bulunduğu söylendi.[32] Toplam 4152'den fazla kişinin öldürüldüğü iddia edildi (uygun bir kesinlik derecesini temsil eden 4200'e yuvarlanır).
  4. ^ Nisan ayı ortasında Azovstal kuşatması başlamadan önce 1.464'ü teslim olduğu iddia edildi.[31] Diğer 2439 kişinin Azovstal kuşatmasının ardından teslim olduğu söylendi.[33] Toplam 3903 kişinin esir olarak ele geçirildiği iddia edildi.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "The Ukrainian authorities declare an end to the combat mission in Mariupol after weeks of Russian siege". The New York Times. 16 Mayıs 2022. 
  2. ^ "A timeline of how the Azovstal steelworks in Mariupol fell". The Week (İngilizce). 21 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Haziran 2022. 
  3. ^ Taylor, Adam; Branigin, William (1 Nisan 2022). "Russian general dubbed 'butcher of Mariupol' is a mystery to experts". Washington Post. Erişim tarihi: 21 Temmuz 2022. 
  4. ^ Batchelor, Tom (25 Mart 2022). "'Butcher of Mariupol' accused of ordering maternity hospital bombing six years after destroying Aleppo". The Independent. Erişim tarihi: 30 Mart 2022. 
  5. ^ a b c "Russian media claim Ukrainian Marine commander in captivity after leaving Azovmash plant". 8 Mayıs 2022. 8 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  6. ^ "Two defenders of Mariupol became Heroes of Ukraine". 19 Mart 2022. 24 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Mart 2022. 
  7. ^ "На "Азовстали" сдался командир батальона "Азов"". RBC (Rusça). 20 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  8. ^ Official appeal of Azov commander, the major Denis Prokopenko, to the world community. Національний Корпус. 7 Mart 2022. 18 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Mart 2022YouTube vasıtasıyla. 
  9. ^ a b c "Russian Invasion Of Ukraine: The Battle Of Mariupol, Or A Ukrainian Stalingrad". Warsaw Institute. 15 Mart 2022. 15 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Mayıs 2022. 
  10. ^ a b "Fourth Russian general killed in fighting, Ukraine says". Associated Press. 15 Mart 2022. 16 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Mart 2022 – The Washington Times vasıtasıyla. 
  11. ^ Clark, Mason; Barros, George; Stepanenko, Kateryna (16 Mart 2022). "Russian Offensive Campaign Assessment, March 16". Institute for the Study of War (İngilizce). 23 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Mart 2022. 
  12. ^ a b c Mendick, Robert (28 Mart 2022). "Devastated Mariupol teeters on the brink, but Ukrainian troops refuse to abandon the fallen". Yahoo News. 28 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  13. ^ Matthew Loh (6 Nisan 2022). "A soldier wearing Nazi imagery was given a medal by a Russia-backed separatist republic for killing Ukrainian 'nationalists'". Yahoo. Erişim tarihi: 11 Nisan 2022. 
  14. ^ Steshin, Dmitry (15 Mart 2022). "Александр Ходаковский: Мы в Мариуполь две недели вгрызаемся. А тут приехали чеченцы – красивые, бородатые — чуть колонной на город не пошли". Komsomolskaya Pravda (Rusça). 
  15. ^ a b c d Zelenskyy, Volodymyr (19 Mart 2022). "Meaningful talks on peace and security for Ukraine are the only chance for Russia to reduce the damage from its own mistakes". President of Ukraine. 19 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Nisan 2022. 
  16. ^ a b Goncharenko, Roman (16 Mart 2022). "The Azov Battalion: Extremists defending Mariupol". Deutsche Welle. 23 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Mart 2022. The city of Mariupol, which has a population of 500,000, is primarily being defended by the Azov Battalion. 
  17. ^ Kovalenko, Serhiy (2 Nisan 2022). "Дмитро Апухтін героїчно загинув, обороняючи Маріуполь". ArmyInform (Ukraynaca). 
  18. ^ "Олег Грудзевич. Командир, який вивів свій підрозділ з окупованого Маріуполя". Главком | Glavcom (Ukraynaca). 13 Ağustos 2022. 13 Ağustos 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Ağustos 2022. 
  19. ^ a b Tom Bateman (13 Nisan 2022). "Ukraine: The critical fight for 'heart of this war' Mariupol". BBC News. Erişim tarihi: 27 Nisan 2022. I want to separately address those heroes who are having a very hard time. Those who defend Mariupol. A marine battalion of the 36th marine brigade, Azov special operations detachment, 12th operational brigade of the National Guard of Ukraine. Subdivisions of the State Border Guard Service. Volunteers of the "Right Sector". The 555th military hospital and National Police employees. 
  20. ^ a b c "Marines and "Azov" rescue 500 fighters from the port of Mariupol - media". 20 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Nisan 2022. 
  21. ^ "Russian invasion update: Ukraine repels tank attack, captures six Russians in Mariupol". www.ukrinform.net. 27 Şubat 2022. 27 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Nisan 2022. 
  22. ^ Thomas Eydoux (30 Mart 2022). "In Mariupol, a war of images to prove who controls the city". The Observers – France 24. 31 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Nisan 2022. 
  23. ^ MacKinnon, Mark (13 Nisan 2022). "Fight for Mariupol not over, commander of foreign legion says, despite Russian claims more than 1,000 Ukrainian marines surrendered". The Globe and Mail (İngilizce). Erişim tarihi: 8 Mayıs 2022. 
  24. ^ a b Adler, Nils; King, Laura (28 Ocak 2022). "'Everything that needs to be done': Ukraine citizen soldiers prepare for Russia threat". Los Angeles Times (İngilizce). 23 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mart 2022. Its defenders — both the regular Ukraine army and the irregular forces mustering for battle 
  25. ^ a b Krikunenko, Iryna (7 Nisan 2022). "Брат по зброї. Командир чеченських добровольців, який воює за Україну, розповідає про свої три війни з Росією". NV (Ukraynaca). 
  26. ^ a b Gribchatov, Evgeny (26 Nisan 2022). "Кадыров объявил награду 1 млн долларов за информацию о чеченских боевиках в Мариуполе". Moskovskij Komsomolets (Rusça). 
  27. ^ a b "Hundreds of thousands face catastrophe in Mariupol". The Economist. 21 Mart 2022. 24 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mart 2022. Ukrainian forces in Mariupol are vastly outnumbered, with 3,500 soldiers facing 14,000 invaders, around a tenth of the total estimated Russian force in the country. 
  28. ^ "Putin says Russia has seized Mariupol, calls off storm of Ukrainian troops". Fortune. 21 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  29. ^ Over 8,000 Ukrainian troops, mercenaries were in Mariupol at time of encirclement — Shoigu
  30. ^ a b "Azov officer: Russian forces lost about 6,000 troops in Mariupol". The Kyiv Independent. 14 Mayıs 2022. Erişim tarihi: 14 Mayıs 2022. 
  31. ^ a b "Russia Says All Urban Areas of Mariupol Cleared of Ukrainian Forces". VOA. 16 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  32. ^ "Mariupol mayor's aide challenges rebel claim of mass body find". BBC News. 31 Mayıs 2022. 
  33. ^ "Russia says Azovstal siege is over, shows video of defenders surrendering". news.yahoo.com. 20 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  34. ^ "As part of exchanges with Russia, Ukraine received more than 400 bodies of soldiers". Erişim tarihi: 12 Temmuz 2022. 
  35. ^ Another operation was carried out to transfer the bodies of dead soldiers
  36. ^ Another transfer of bodies took place: 17 fallen defenders returned
  37. ^ Another 16 bodies of dead defenders who defended Mariupol were brought to Kyiv
  38. ^ 541 bodies of Ukrainian defenders brought back to Ukraine Commissioner for Missing Persons
  39. ^ Nisan ortasında Azovstal kuşatmasının başlamasından önce 1000'den fazla kişinin teslim olduğu, [1] Azovstal kuşatmasının ardından 2.500'den fazla kişinin teslim olduğu, [2] ve toplam 3500'den fazla kişinin esir alındığı bildirildi.
  40. ^ a b "High Commissioner updates the Human Rights Council on Mariupol, Ukraine". OHCHR. 16 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  41. ^ a b Regan, Helen; Khalil, Hafsa; Guy, Jack; Upright, Ed; Hammond, Elise; Vogt, Adrienne; Sangal, Aditi (17 Haziran 2022). "UN says more than 1,300 civilians killed in Mariupol — but true toll "likely thousands higher"". CNN. 17 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  42. ^ a b "UN says more than 1,300 civilians killed in Mariupol — but true toll "likely thousands higher"". 17 Haziran 2022. 20 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  43. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; 22,000 civilians killed isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)
  44. ^ a b "Mariupol Mayor Cites 'Thousands' Dead, Says 'Complete Evacuation' Needed". Radio Free Europe. Radio Liberty. 27 Mart 2022. 27 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Mart 2022. 
  45. ^ Bondarenko, Khrystyna; Watson, Ivan; Stapleton, AnneClaire; Booth, Tom; Alasaar, Alaa (19 Mart 2022). "Mariupol residents are being forced to go to Russia, city council says". CNN, World (İngilizce). CNN. Erişim tarihi: 28 Mart 2022. 
  46. ^ "Occupying forces have deported more than 50,000 Mariupol residents to Russia and temporarily occupied territories of Donetsk and Luhansk oblasts". Ukrayinska Pravda (İngilizce). 13 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Haziran 2022. 
  47. ^ "Russia says remaining 531 Azovstal defenders surrender, steelworks siege over". 20 Mayıs 2022. 20 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  48. ^ "Ukraine war: Last Ukrainian troops in Mariupol told to stop defence of city". Sky News. 20 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  49. ^ a b "Ukraine: Mariupol Residents Trapped by Russian Assault - Ukraine". ReliefWeb (İngilizce). 8 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Mart 2022. 
  50. ^ a b Clarke, Mason; Barros, George; Stepanenko, Kateryna; Hird, Karolina (22 Nisan 2022). "Russian Offensive Campaign Assessment, April 22". Institute for the Study of War. 22 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Nisan 2022. 
  51. ^ a b c "Russia Says All Urban Areas of Mariupol Cleared of Ukrainian Forces". voanews.com. 16 Nisan 2022. 18 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2022. 
  52. ^ "Russia accused of 'holding 400,000 people hostage' in Mariupol". the Guardian (İngilizce). 9 Mart 2022. 9 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Mart 2022. 
  53. ^ "Photos: Mariupol residents suffer as Russian forces lay siege". www.aljazeera.com (İngilizce). 9 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Mart 2022. 
  54. ^ "At least 22,000 civilians killed in Mariupol - mayor's adviser". Interfax-Ukraine (İngilizce). 25 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Haziran 2022. 
  55. ^ a b Holly Ellyatt (18 Nisan 2022). "Mariupol hasn't surrendered to Russia, PM says; at least 5 dead, 20 injured in Kharkiv attack". CNBC. 18 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2022. 
  56. ^ Hopkins, Valerie; Nechepurenko, Ivan; Santora, Marc (16 Mayıs 2022). "The Ukrainian authorities declare an end to the combat mission in Mariupol after weeks of Russian siege". The New York Times (İngilizce). ISSN 0362-4331. Erişim tarihi: 17 Mayıs 2022. 
  57. ^ "Hundreds of Ukrainian troops evacuated from Mariupol steelworks after 82-day assault". the Guardian (İngilizce). 17 Mayıs 2022. 16 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Mayıs 2022. 
  58. ^ "Минобороны показало кадры сдачи в плен украинских военных с "Азовстали"". РБК (Rusça). 17 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Mayıs 2022. 
  59. ^ "UPDATE 3-Azovstal siege ends as hundreds of Ukrainian fighters surrender – Reuters witness". finance.yahoo.com (İngilizce). 17 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Mayıs 2022. 
  60. ^ "Fate of hundreds of Ukrainian fighters uncertain after surrender". www.aljazeera.com (İngilizce). 17 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Mayıs 2022. 
  61. ^ "Fall of Mariupol appears at hand; fighters leave steel plant". AP NEWS (İngilizce). 17 Mayıs 2022. 17 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Mayıs 2022. 
  62. ^ Mariupol a 'Pyrrhic victory' for Russia: military analyst (İngilizce), Deutsche Welle, 2022-05-18, erişim tarihi: 2022-05-20 
  63. ^ Spencer, Richard (17 Mayıs 2022). "Defiance of Azovstal steelworks defenders ensures Putin wins only a pyrrhic victory". The Times (İngilizce). ISSN 0140-0460. Erişim tarihi: 20 Mayıs 2022. 
  64. ^ Prince, Todd (18 Mayıs 2022). "Russia's Capture Of Azovstal: Symbolic Success, 'Pyrrhic' Victory?". RadioFreeEurope/RadioLiberty (İngilizce). 18 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Mayıs 2022. 
  65. ^ "Ukraine ends Mariupol battle; Azovstal steel plant fighters evacuated…". Washington Post. 18 Mayıs 2022. 18 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Mayıs 2022. 
  66. ^ Harrison, Virginia (17 Mayıs 2022). "Hundreds of Ukrainian troops evacuated from Mariupol steelworks after 82-day assault". The Guardian. 16 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mayıs 2022. 
  67. ^ a b "Public Opinion Survey of Residents of Ukraine" (PDF). 22 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Mart 2022. 
  68. ^ Lourie, Richard (26 Ekim 2018). "Putin's bridge over troubled waters". The Globe and Mail. 19 Ocak 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Mart 2022. 
  69. ^ "Russian dominance in the Black Sea: The Sea of Azov". Middle East Institute (İngilizce). 27 Eylül 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Mart 2022. 
  70. ^ "The Azov Sea, symbolic prize of Russia-Ukraine war". France 24 (İngilizce). 1 Mart 2022. 13 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Mart 2022. 
  71. ^ Blair, David (10 Mayıs 2014). "Ukraine: Security forces abandon Mariupol ahead of referendum". The Daily Telegraph. 10 Mayıs 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Mart 2022. 
  72. ^ "Ukraine crisis: Kiev forces win back Mariupol". BBC News (İngilizce). 13 Haziran 2014. Erişim tarihi: 19 Mayıs 2022. 
  73. ^ "Russia opens 3rd front with a new offensive: Ukrainian, Western officials". CNBC. 28 Ağustos 2014. 28 Ağustos 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Mayıs 2022. 
  74. ^ "Ukraine fighting subsides after ceasefire agreement". The Irish Times (İngilizce). Erişim tarihi: 19 Mayıs 2022. 
  75. ^ "Ukraine rebels end ceasefire before polls". www.aljazeera.com (İngilizce). 11 Şubat 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Nisan 2022. 
  76. ^ "Ukrainian forces launch offensive near Mariupol, east Ukraine: Kiev". Reuters (İngilizce). 10 Şubat 2015. 24 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Nisan 2022. 
  77. ^ "Ukraine's Azov regiment claims to have launched offensive on Novoazovsk - Feb. 10, 2015". KyivPost. 10 Şubat 2015. 19 Ekim 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Nisan 2022. 
  78. ^ "Ukraine Rebels Leave Front Towns". RadioFreeEurope/RadioLiberty (İngilizce). 19 Ekim 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Nisan 2022. 
  79. ^ "Ukraine crisis: Kiev forces win back Mariupol". BBC News (İngilizce). 13 Haziran 2014. 21 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Mart 2022. 
  80. ^ Pancevski, Bojan. "Kiev lets loose Men in Black". The Times (İngilizce). ISSN 0140-0460. 14 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Mart 2022. 
  81. ^ "Ukraine crisis: the neo-Nazi brigade fighting pro-Russian separatists - Telegraph". 5 Temmuz 2018. 5 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Nisan 2022. 
  82. ^ "Azov fighters are Ukraine's greatest weapon and may be its greatest threat". the Guardian (İngilizce). 10 Eylül 2014. 10 Eylül 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Nisan 2022. 
  83. ^ "Ultra-nationalist Ukrainian battalion gears up for more fighting | Reuters". web.archive.org. 24 Ocak 2016. 26 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Nisan 2022. 
  84. ^ "The Azov Battalion: How Putin built a false premise for a war against "Nazis" in Ukraine". www.cbsnews.com (İngilizce). 22 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Nisan 2022. 
  85. ^ "Azov Regiment takes centre stage in Ukraine propaganda war". France 24 (İngilizce). 25 Mart 2022. 25 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Nisan 2022. 
  86. ^ "'Why? Why? Why?' Ukraine's Mariupol descends into despair". AP NEWS (İngilizce). 16 Mart 2022. 16 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mart 2022. 
  87. ^ Vasovic, Aleksandar (24 Şubat 2022). "Port city of Mariupol comes under fire after Russia invades Ukraine". Reuters. 26 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Şubat 2022. 
  88. ^ "Ukraine Crisis: Protecting civilians 'Priority Number One'; Guterres releases $20M for humanitarian support". UN News. 24 Şubat 2022. 1 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  89. ^ "Battle ongoing near Mariupol – mayor". www.ukrinform.net (İngilizce). 25 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Şubat 2022. 
  90. ^ "Fierce battles raging in all directions near Mariupol – mayor". Interfax-Ukraine (İngilizce). 26 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Şubat 2022. 
  91. ^ "Így áll most a háború Ukrajnában: több nagyvárosban harcok dúlnak, megtámadtak egy orosz repülőteret". Ellenszél (Macarca). 25 Şubat 2022. 26 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Şubat 2022. 
  92. ^ ""Amphibious assault" underway west of Mariupol on the Sea of Azov, senior US defense official says". CNN (İngilizce). 25 Şubat 2022. 25 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Şubat 2022. 
  93. ^ "Russian Navy Carries Out Amphibious Assault Near Mariupol". The Maritime Executive (İngilizce). 25 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Şubat 2022. 
  94. ^ "Russian forces are about 31 miles outside southeastern Ukrainian city of Mariupol, US defense official says". CNN (İngilizce). 27 Şubat 2022. 27 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Şubat 2022. 
  95. ^ "Russian advance slowed by Ukrainian resistance and logistical setbacks, U.S. defense official says". CBS News (İngilizce). 27 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Şubat 2022. 
  96. ^ "Russia orders troops to hasten their advance as Mariupol remains under heavy shelling". ABC News (İngilizce). 26 Şubat 2022. 27 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Şubat 2022. 
  97. ^ "At Least Six Greeks Killed in Russian Attacks at Mariupol, Ukraine". GreekReporter.com (İngilizce). 26 Şubat 2022. 26 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Şubat 2022. 
  98. ^ Georgiopoulos (26 Şubat 2022). "Greece says 10 expats killed in Ukraine, summons Russian ambassador". Reuters (İngilizce). 27 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Şubat 2022. 
  99. ^ "Russian invasion update: Ukraine repels tank attack, captures six Russians in Mariupol". www.ukrinform.net (İngilizce). 27 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Şubat 2022. 
  100. ^ "A shelling, a young girl, and hopeless moments in a hospital". Associated Press (İngilizce). 27 Şubat 2022. 1 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Şubat 2022. 
  101. ^ Reuters (28 Şubat 2022). "Fighting around Ukraine's Mariupol throughout the night – regional governor". Reuters (İngilizce). 6 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Şubat 2022. 
  102. ^ "Russian invasion update: Mariupol remains Ukrainian controlled". ukrinform.net. 28 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Şubat 2022. 
  103. ^ "Strategic Ukrainian Port Of Mariupol Now Surrounded By Russian Forces". thedrive.com. 28 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Şubat 2022. 
  104. ^ "Маріуполь частково залишився без електрики, газу та інтернету". Özgür Avrupa Radyosu (Ukraynaca). 1 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Mart 2022. 
  105. ^ Anna Mukhina; Mark Krutov (3 Mart 2022). ""Звоните в ФСБ". В Россию пошли первые "похоронки"". Radio Free Europe/Radio Liberty (Rusça). 5 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Mart 2022. 
  106. ^ Potocka, Joanna (4 Mart 2022). "Rosyjski generał zabity przez snajpera na Ukrainie. Kim był Andriej Suchowiecki?" (Lehçe). 10 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mart 2022. 
  107. ^ "Russian-backed separatist leader expects his forces to surround Mariupol on Tuesday". CNN (İngilizce). 1 Mart 2022. 4 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Mart 2022. 
  108. ^ "Archived copy". 1 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mart 2022. 
  109. ^ Hunder, Max (30 Mart 2022). "Timeline: Russia's siege of the Ukrainian city of Mariupol". 30 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi – www.reuters.com vasıtasıyla. 
  110. ^ "Ukrainian city of Mariupol 'near to humanitarian catastrophe' after bombardment". BBC News. 2 Mart 2022. 2 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mart 2022. 
  111. ^ "Ukraine leader Volodymyr Zelensky vows to hold fast as 2,000 civilian deaths blamed on Russia's invasion". CBS News (İngilizce). 2 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mart 2022. 
  112. ^ "Most of the world lines up against Moscow, attacks intensify". Associated Press (İngilizce). 2 Mart 2022. 3 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mart 2022. 
  113. ^ Reuters (2 Mart 2022). "Mariupol mayor reports mass casualties from nonstop Russian attack". Reuters (İngilizce). 6 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mart 2022. 
  114. ^ "WATCH: Hundreds of casualties reported after fighting in Mariupol, Ukraine". Euro Weekly News (İngilizce). 2 Mart 2022. 6 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mart 2022. 
  115. ^ a b c Gunter (2 Mart 2022). "Ukrainian city of Mariupol 'near to humanitarian catastrophe' after bombardment". bbc.com. 2 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mart 2022. 
  116. ^ "Hundreds feared dead from 15-hour Russian attack on Mariupol, Ukraine". New York Post (İngilizce). 2 Mart 2022. 2 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mart 2022. 
  117. ^ "Mariupol under siege: 'We are being completely cut off'". BBC News (İngilizce). 3 Mart 2022. 3 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Mart 2022. 
  118. ^ "Pro-Russian separatists threaten Ukraine's Mariupol with strikes". Reuters. 3 Mart 2022. 3 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Mart 2022. 
  119. ^ "Russia squeezes southern Ukraine amid warning 'worst is yet to come'". CNN. 6 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Mart 2022. 
  120. ^ Reuters (4 Mart 2022). "Besieged Ukrainian city of Mariupol appeals for help". Reuters (İngilizce). 5 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Mart 2022. 
  121. ^ "UN Security Council in emergency meeting after Russia seizes second Ukrainian nuclear plant". ABC News (İngilizce). 4 Mart 2022. 5 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Mart 2022. 
  122. ^ "Results in talks on humanitarian corridors for Mariupol not yet achieved – adviser to interior minister". www.ukrinform.net (İngilizce). 4 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Mart 2022. 
  123. ^ Drake, Andrew; Ebel, Francesca; Karmanau, Yuras; Chernov, Mstyslav (4 Mart 2022). "Reports: Russia to observe ceasefire in 2 areas of Ukraine". Associated Press. 6 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Mart 2022. 
  124. ^ The Times of Israel, LiveBlog (5 March 2022, 11:39 am) Red Cross acting as ceasefire guarantor to allow evacuation of Mariupol, Volnovakha 6 Mart 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  125. ^ Hamza Mohamed and Nadim Asrar, Al Jazeera (5 Mar 2022) Russia-Ukraine live news: Mariupol evacuation halted 7 Mart 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  126. ^ Joel Gunter, Lviv Ukraine, BBC News (March 5, 2022) Siege of Mariupol: Fresh Russian attacks throw evacuation into chaos 6 Mart 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  127. ^ "Siege of Mariupol: Fresh Russian attacks throw evacuation into chaos". BBC News. 5 Mart 2022. 6 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Mart 2022. 
  128. ^ "Siege of Mariupol: Fresh Russian attacks throw evacuation into chaos". BBC News (İngilizce). 5 Mart 2022. 6 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Mart 2022. 
  129. ^ Reuters (5 Mart 2022). "UK accuses Russia of using Mariupol ceasefire plan to reset forces". Reuters (İngilizce). 6 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Mart 2022. 
  130. ^ "Kyiv, Moscow trade blame over failed evacuation as Russian assault grinds on". Saskatoon StarPhoenix (İngilizce). Reuters. 5 Mart 2022. 5 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Mart 2022. 
  131. ^ a b c "Ukraine: Second attempt to evacuate civilians from Mariupol fails — live updates | DW | 06.03.2022". Deutche Welle. 6 Mart 2022. 6 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Mart 2022. 
  132. ^ Gunter (6 Mart 2022). "Mariupol: Fires, no water, and bodies in the street". BBC News. 9 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Mart 2022. 
  133. ^ Braithwaite (6 Mart 2022). "Ukrainian MP: Russia has damaged Donetsk-Mariupol pipeline, leaving over 700,000 people without heat". CNN (İngilizce). 6 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Mart 2022. 
  134. ^ "Anguished Ukrainians await news of relatives in besieged Mariupol". www.aljazeera.com (İngilizce). 9 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Mart 2022. 
  135. ^ Today 7 Mar 2022. Today. BBC Radio 4. 7 Mart 2022. Erişim tarihi: 7 Mart 2022. ICRC Director of Operation Dominik Stillhart: ... so far we have seen unfortunately only agreements in principle ... they have immediately broken down because they lack precision, they lack the kind of information and agreements over times, over roads, over whether people can go out or goods can come in, so all of these things need to be agreed in military to military talks in order for us to also be on the ground to facilitate the agreement between the parties ... we have been talking to them for days on end getting them to an agreement that is sufficiently precise so that it can then be implemented. ... We have a team in Mariupol on the ground ... the [corridor] road that was indicated to them was actually mined so therefore the agreement could not be implemented. That is why it is so important that the two parties have a precise agreement. 
  136. ^ Rahman (7 Mart 2022). "Evacuation Route Offered to Fleeing Ukrainians Was Mined—Red Cross". Newsweek. 9 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Mart 2022. 
  137. ^ Zaks (8 Mart 2022). "Ukraine accuses Russia of attacking humanitarian corridors as civilians flee cities". Agence France-Presse. The Times of Israel. 8 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mart 2022. 
  138. ^ "Besieged Ukraine city of Mariupol buries dead in mass grave". ctvnews.ca. Mariupol, Ukraine: CTV News. 9 Mart 2022. 9 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Mart 2022. 
  139. ^ "As it happened: Ukraine latest news: Zelensky says children's hospital attack a 'war crime'". BBC News (İngilizce). 8 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Mart 2022. 
  140. ^ "War in Ukraine live updates: Russia fires on civilian evacuation points in Mariupol, deputy mayor says". NPR (İngilizce). 9 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Mart 2022. 
  141. ^ "Mariupol says children's hospital destroyed by Russian bombing". National Post (İngilizce). 9 Mart 2022. Erişim tarihi: 9 Mart 2022. 
  142. ^ "Attacks hits Ukraine children's hospital, officials say". AP NEWS (İngilizce). 9 Mart 2022. 10 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Mart 2022. 
  143. ^ Harding (9 Mart 2022). "'Pure genocide': civilian targets in Mariupol 'annihilated' by Russian attacks". The Guardian. 9 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Mart 2022. 
  144. ^ "Ukraine war: Three dead as maternity hospital hit by Russian air strike". Associated Press. BBC. 9 Mart 2022. 9 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mart 2022. 
  145. ^ Chernov, Mstyslav; Karmanu, Yuras (12 Mart 2022). "Russian troops push towards Kyiv, key cities blockaded". Associated Press. 12 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Mart 2022. 
  146. ^ Nedos, Vassilis. "Greek convoy makes it out of Mariupol | eKathimerini.com". www.ekathimerini.com (İngilizce). 11 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Mart 2022. 
  147. ^ "Humanitarian corridor for Greek expatriates in Mariupol | eKathimerini.com". www.ekathimerini.com (İngilizce). 4 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Mart 2022. 
  148. ^ "Ukraine's Mariupol city says 2,187 residents killed since start of war". Reuters. Devdiscourse. 13 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Mart 2022. 
  149. ^ "Ukraine's Mariupol says city's last reserves of food and water are running out". Reuters. 14 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Mart 2022. 
  150. ^ Olga Gluschenko (13 Mart 2022). "Оборона Мариуполя: уничтожена бронетехника и живая сила врага". Ukrayinska Pravda (Rusça). 14 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Mart 2022. 
  151. ^ "Turkey to evacuate citizens in Mariupol mosque: FM". Hurriyet daily news. 13 Mart 2022. 13 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  152. ^ "First convoy of civilians escapes besieged Mariupol". Al Jazeera. 14 Mart 2022. 14 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Mart 2022. 
  153. ^ Olga Gluschenko (15 Mart 2022). "ЗСУ відбили атаки на Маріуполь, знищили ворожу техніку і 150 загарбників – штаб". Ukrayinska Pravda (Ukraynaca). 14 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Mart 2022. 
  154. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; delimkhanov isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)
  155. ^ Stewart, Will (14 Mart 2022). "Russia loses its first GRU military intelligence spy in Ukraine war". www.standard.co.uk (İngilizce). 14 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Mart 2022. 
  156. ^ "Ukraine war: 20,000 flee Mariupol in biggest evacuation yet from besieged port city". Sky News (İngilizce). 15 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Mart 2022. 
  157. ^ "Fourth Russian general killed in Ukraine, claims president Zelensky". MSN (İngilizce). 17 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Mart 2022. 
  158. ^ "Ukraine rescuers search Mariupol theater rubble as Russian attacks continue". PBS NewsHour (İngilizce). 18 Mart 2022. 18 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Mart 2022. 
  159. ^ "Arşivlenmiş kopya". 16 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Mart 2022. 
  160. ^ Новости, Р. И. А. (18 Mart 2022). "Мариупольский аэропорт полностью перешел под контроль ДНР". РИА Новости (Rusça). 18 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Mart 2022. 
  161. ^ "Arşivlenmiş kopya". 23 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Mart 2022. 
  162. ^ "Russia demands Mariupol lay down arms but Ukraine says no". The Toronto Star (İngilizce). 20 Mart 2022. ISSN 0319-0781. 19 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mart 2022. 
  163. ^ "Meaningful talks on peace and security for Ukraine are the only chance for Russia to reduce the damage from its own mistakes - address by President Volodymyr Zelenskyy". 19 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  164. ^ Zelensky, Volodymyr. War Speeches I: February – March 2022. lmverlag. ISBN 9789083172798 – Google Books vasıtasıyla. 
  165. ^ a b "Azov Regiment Commander Denys Prokopenko hands over his command". news.yahoo.com (İngilizce). 19 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Eylül 2022. 
  166. ^ a b c Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; auto9 isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)
  167. ^ Reuters (20 Mart 2022). "Mariupol says Russia forcefully deported thousands of people". Reuters (İngilizce). 21 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Mart 2022. 
  168. ^ a b c Bondarenko, Khrystyna; Watson, Ivan; Stapleton, AnneClair (21 Mart 2022). ""Bombs falling every 10 minutes," says Ukrainian officer in Mariupol". CNN World (İngilizce). Dnipro: CNN. 23 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Mart 2022. 
  169. ^ "Russian forces bomb school sheltering 400 people in Mariupol, city council says" (İngilizce). CNN. 20 Mart 2022. 22 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Mart 2022. 
  170. ^ "Ukraine rejects Putin's order to surrender besieged Mariupol as fighting engulfs city". LBC (İngilizce). 20 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mart 2022. 
  171. ^ Johnson, Sabrina (21 Mart 2022). "Ukraine rejects Russian demand to surrender Mariupol and lay down arms". Metro (İngilizce). 21 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mart 2022. 
  172. ^ a b c d Schwirtz, Michael (24 Temmuz 2022). "Last Stand at Azovstal: Inside the Siege That Shaped the Ukraine War". The New York Times (İngilizce). ISSN 0362-4331. Erişim tarihi: 15 Eylül 2022. 
  173. ^ Altman, Howard (25 Mayıs 2022). "Inside Ukraine's Daring Helicopter Missions Into Russian-Occupied Mariupol". The Drive. 25 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  174. ^ "Під час оборони Маріуполя загинуло багато льотчиків". Інтерфакс-Україна. 20 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  175. ^ "Guerra Ukrania: 15 soldados Ucranianos mueren al Rusia derribar su helicoptero en Mariúpol". RTVE (İspanyolca). 28 Mart 2022. 1 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  176. ^ "Russia says helicopter downed near Mariupol was headed to evacuate Azov unit leaders". Tass Russian News Agency (İngilizce). 28 Mart 2022. 28 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  177. ^ "Russia Says Prevented Ukraine Officers Fleeing Mariupol By Air". 5 Nisan 2022. 5 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  178. ^ "RUSSIAN OFFENSIVE CAMPAIGN ASSESSMENT, MARCH 24". Institute for the Study of War. 24 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  179. ^ "Ukraine war in maps: Tracking the Russian invasion". BBC News (İngilizce). 25 Mart 2022. 24 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Mart 2022. 
  180. ^ "Institute for the Study of War". Institute for the Study of War (İngilizce). 25 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Mart 2022. 
  181. ^ "Mariupol Mayor Cites 'Thousands' Dead, Says 'Complete Evacuation' Needed". RadioFreeEurope/RadioLiberty (İngilizce). 27 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Nisan 2022. 
  182. ^ Gall, Carlotta (27 Mart 2022). "As the war in Ukraine moves into its second month, fears grow of Mariupol's fall to Russia". The New York Times (İngilizce). ISSN 0362-4331. 29 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Nisan 2022. 
  183. ^ "Russia's invasion of Ukraine has destroyed a historic computer museum". Engadget (İngilizce). 27 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Nisan 2022. 
  184. ^ "Mariupol is 'in the hands' of Russia, mayor says". The Week (İngilizce). 28 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Nisan 2022. 
  185. ^ "Nearly 5,000 people killed in siege of Ukraine's Mariupol - mayor's office". Reuters. 28 Mart 2022. 28 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Mart 2022. 
  186. ^ "More Than 5,000 Civilians Killed in Mariupol, Mayor Says". TIME. 6 Nisan 2022. 7 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Nisan 2022. 
  187. ^ Schreck, Adam; Rosa, Andrea (6 Nisan 2022). "Mariupol's dead put at 5,000 as Ukraine braces in the east". Associated Press. 7 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Nisan 2022. 
  188. ^ "Elfoglalták az oroszok a rettegett Azov-zászlóalj egyik bázisát". Portfolio.hu (Macarca). 28 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Nisan 2022. 
  189. ^ Frederick W. Kagan; George Barros; Kateryna Stepanenko (29 Mart 2022). "RUSSIAN OFFENSIVE CAMPAIGN ASSESSMENT, MARCH 29". Institute for the Study of War. Institute for the Study of War. 29 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Nisan 2022. 
  190. ^ Mason Clark; George Barros; Karolina Hird (2 Nisan 2022). "RUSSIAN OFFENSIVE CAMPAIGN ASSESSMENT, APRIL 2". Institute for the Study of War. 2 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Nisan 2022. 
  191. ^ a b c d "Azov Regiment believes Russian troops should have been stopped on Crimeas border". news.yahoo.com. 8 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  192. ^ "Russia Says Ukrainian Marines Surrendered En-Masse In Mariupol; Western Experts Call It Putin's Propaganda". Eurasian Times. 6 Nisan 2022. 6 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. 267 Ukrainian marines from the 503rd Battalion of the Ukrainian Naval Forces opted to surrender in the encircled Mariupol 
  193. ^ a b Clark, Mason; Stepanenko, Kateryna; Hird, Karolina (7 Nisan 2022). "Russian Offensive Campaign Assessment, April 7". Institute for the Study of War. 7 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Nisan 2022. 
  194. ^ Saul, Jonathan (5 Nisan 2022). "Foreign ship sinks in Mariupol after missile attacks, says flag registry". The Globe and Mail – www.theglobeandmail.com vasıtasıyla. 
  195. ^ Mason Clark; Kateryna Stepanenko (8 Nisan 2022). "RUSSIAN OFFENSIVE CAMPAIGN ASSESSMENT, APRIL 8". Institute for the Study of War. 8 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Nisan 2022. 
  196. ^ Frederick W. Kagan; George Barros; Kateryna Stepanenko; Karolina Hird (9 Nisan 2022). "RUSSIAN OFFENSIVE CAMPAIGN ASSESSMENT, APRIL 9". Institute for the Study of War. 9 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Nisan 2022. 
  197. ^ Mason Clark; Kateryna Stepanenko; Karolina Hird (10 Nisan 2022). "RUSSIAN OFFENSIVE CAMPAIGN ASSESSMENT, APRIL 10". Institute for the Study of War. 10 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Nisan 2022. 
  198. ^ Mason Clark; Karolina Hird; George Barros (10 Nisan 2022). "RUSSIAN OFFENSIVE CAMPAIGN ASSESSMENT, APRIL 11". Institute for the Study of War. 12 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Nisan 2022. 
  199. ^ Emmanuel Peuchot (11 Nisan 2022). "Ukraine Braces for Fall of Mariupol to Russia". Moscow Times. 11 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Nisan 2022. 
  200. ^ "It became known about the Marines handed over to the Ukrainian Armed Forces in Mariupol". 24 Happenings. 11 Nisan 2022. 11 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. About 160 Marines surrendered to the Ukrainian Armed Forces (APU) in Mariupol. 
  201. ^ a b c "Басурин сообщил об убийстве в Мариуполе командира 36-й бригады морской пехоты ВС Украины" [Basurin announced the murder in Mariupol of the commander of the 36th Marine Brigade of the Armed Forces of Ukraine]. Tass (Rusça). 17 Nisan 2022. Erişim tarihi: 18 Nisan 2022. 
  202. ^ a b "Russia Claims 1,000 Members of the 36th Marine Brigade Surrendered in Mariupol". SOFREP. 14 Nisan 2022. 14 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2022. 
  203. ^ a b c d Mason Clark; Kateryna Stepanenko; Karolina Hird (13 Nisan 2022). "RUSSIAN OFFENSIVE CAMPAIGN ASSESSMENT, APRIL 13". Institute for the Study of War. 13 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2022. 
  204. ^ "Marines from 36th brigade break through to Azov fighters, defenders of Mariupol strengthen defense area". Interfax-Ukraine. 13 Nisan 2022. 13 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2022. 
  205. ^ George Grylls; Charlie Parker (12 Nisan 2022). "Briton Aiden Aslin 'surrenders' in Mariupol as he runs out of food". The Times. 13 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2022. 
  206. ^ a b Petr Ermilin (12 Nisan 2022). "More than 1,000 Ukrainian Marines voluntarily surrendered in Mariupol". Pravda. 12 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2022. 
  207. ^ Peter Graff; William Maclean; Cynthia Osterman (13 Nisan 2022). "Russia says 1,026 Ukrainian marines surrendered in Mariupol". Reuters. 13 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2022. 
  208. ^ Ronald Popeski; Robert Birsel (13 Nisan 2022). "Chechen chief Kadyrov says over 1,000 Ukrainian marines surrender in Mariupol". Reuters. 13 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2022. 
  209. ^ Elena Teslova (14 Nisan 2022). "134 more Ukrainian servicemen surrendered in Mariupol: Russia". aa.com.tr. 14 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2022. This means a total of 1,160 Ukrainian soldiers and officers laid down their weapons in Mariupol on Wednesday 
  210. ^ Нестор Дим (13 Nisan 2022). "орпіхи 36-ї бригади в Маріуполі: частина з'єдналася з "Азовом", частина – ішла на прорив, багато потрапили в полон" [Nurses of the 36th Brigade in Mariupol: Some joined forces with Azov, some went on a breakthrough, many were taken prisoner]. Novynarnia (Ukraynaca). 12 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Nisan 2022. 
  211. ^ Aditi Sangal; Adrienne Vogt; Helen Regan; Matias Grez; Jeevan Ravindran; Laura Smith-Spark; Maureen Chowdhury; Mike Hayes (13 Nisan 2022). "Ukrainian commanders defending Mariupol say their units were able to link up despite relentless attacks". Cable News Network. 14 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2022. 
  212. ^ "Mariupol commercial sea port fully liberated from Azov regiment's Nazi fighters". Tass. 13 Nisan 2022. 13 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2022. 
  213. ^ a b c Mason Clarke; George Barros (17 Nisan 2022). "RUSSIAN OFFENSIVE CAMPAIGN ASSESSMENT, APRIL 17". Institute for the Study of War. 17 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2022. 
  214. ^ Aditi Sangal; Adrienne Vogt; Helen Regan; Matias Grez; Jeevan Ravindran; Laura Smith-Spark; Maureen Chowdhury; Mike Hayes (13 Nisan 2022). "Ukrainian commanders defending Mariupol say their units were able to link up despite relentless attacks". Cable News Network. Erişim tarihi: 18 Nisan 2022. 
  215. ^ "Mariupol defenders tell how the commander of marines fled the city". news.yahoo.com. 8 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  216. ^ Марк Ворошилов (12 Nisan 2022). ""Потери просто сумасшедшие", – ВСУ уничтожили полный состав 810-й бригады морской пехоты из Феодосии ["The losses are just crazy" - the Armed Forces of Ukraine destroyed the entire composition of the 810th Brigade of Naval Infantry from Feodosia"]". Диалог.UA [dialog.ua]. 12 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  217. ^ Drozd, Yulia (15 Nisan 2022). "Ukrainian commander issues urgent plea in Mariupol". ABC News (İngilizce). ABC News Network. 18 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2022. 
  218. ^ "Russian Tu-22M3 bombers strike Mariupol". ukrinform.net. 15 Nisan 2022. 15 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2022. 
  219. ^ "'Fortress in a city': steel plant becomes Ukrainian hold-out in Mariupol". The Guardian. 15 Nisan 2022. Erişim tarihi: 18 Nisan 2022. 
  220. ^ a b Frederick W. Kagan; Kateryna Stepanenko; Karolina Hird (16 Nisan 2022). "RUSSIAN OFFENSIVE CAMPAIGN ASSESSMENT, APRIL 16". Institute for the Study of War. 16 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2022. 
  221. ^ a b Adam Schreck; Mystyslav Chernov (18 Nisan 2022). "Ukrainian defenders in Mariupol defy surrender-or-die demand". The Associated Press. 17 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2022. 
  222. ^ "Ukraine war: Mariupol defenders will fight to the end says PM". BBC. 18 Nisan 2022. 18 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2022. 
  223. ^ Mason Clarke; George Barros; Karolina Hird (20 Nisan 2022). "RUSSIAN OFFENSIVE CAMPAIGN ASSESSMENT, APRIL 20". Institute for the Study of War. 20 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Nisan 2022. 
  224. ^ Schreck, Adam (21 Nisan 2022). "Putin claims Mariupol win but won't storm Ukrainian holdout". AP NEWS (İngilizce). 21 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Nisan 2022. 
  225. ^ "Putin calls off plan to storm Mariupol plant, opts for blockade instead". Reuters (İngilizce). Thomson Reuters. 21 Nisan 2022. 21 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Nisan 2022. 
  226. ^ Yvette Tan (21 Nisan 2022). "Steelworks battle was militarily irrelevant to Russia - former armed forces chief". BBC News. 1 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Nisan 2022. 
  227. ^ Michael Schwirtz (22 Nisan 2022). "Inside Azovstal Plant, Ukrainian Sergeant Prays for Rescue". Yahoo! News. 26 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Nisan 2022. 
  228. ^ David Keyton; Yesica Fisch (23 Nisan 2022). "Ukraine battered again; Zelenskyy says US officials to visit". Associated Press. 27 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Nisan 2022. 
  229. ^ Frederick W. Kagan; Kateryna Stepanenko; Karolina Hird (23 Nisan 2022). "Russian Offensive Campaign Assessment, April 23". Institute for the Study of War. 23 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Nisan 2022. 
  230. ^ a b Connor Sephton (23 Nisan 2022). "Ukraine war: A dozen crack Russian military units redeployed from Mariupol as Kyiv claims to have rearmed blockaded district with daring night-time helicopter drop". Sky News (İngilizce). 23 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Nisan 2022. 
  231. ^ Mason Clarke; Kateryna Stepanenko (24 Nisan 2022). "Russian Offensive Campaign Assessment, April 23". Institute for the Study of War. 24 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Nisan 2022. 
  232. ^ "Mariupol steel plant suffers "heaviest airstrikes so far," Ukrainian official says". 29 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Mayıs 2022. 
  233. ^ "600 injured in recent bombing of Azovstal steel plant, Mariupol mayor says". 29 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Mayıs 2022. 
  234. ^ "Ukraine: UN-Red Cross operation underway to evacuate civilians from stricken Mariupol plant". UN News (İngilizce). 1 Mayıs 2022. 1 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mayıs 2022. 
  235. ^ a b "Go inside the civilian evacuation of Mariupol's besieged Azovstal steel plant". ABC News (İngilizce). 1 Mayıs 2022. Erişim tarihi: 2 Mayıs 2022. 
  236. ^ "Twenty civilians leave besieged Azovstal steel plant". 1 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Mayıs 2022. 
  237. ^ "Mariupol civilians leave besieged Azovstal steelworks". 1 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Mayıs 2022. 
  238. ^ Thomas, Trisha (30 Nisan 2022). "Wives of Mariupol defenders appeal for soldiers' evacuation". ABC News (İngilizce). 30 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mayıs 2022. 
  239. ^ "At least 100 civilians evacuated from Azovstal plant in Mariupol, Zelenskyy says". ABC News (İngilizce). 1 Mayıs 2022. Erişim tarihi: 2 Mayıs 2022. 
  240. ^ David Vergun (2 Mayıs 2022). "Russians Make Minimal Progress in the Donbas, DOD Official Says". U.S. Department of Defense. Erişim tarihi: 3 Mayıs 2022. 
  241. ^ Matt Seyler (2 Mayıs 2022). "Russians leaving Mariupol, progress in Donbas 'minimal at best': US". ABC News. Erişim tarihi: 3 Mayıs 2022. 
  242. ^ "Russian troops begin to storm Azovstal plant". www.ukrinform.net (İngilizce). 3 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2022. 
  243. ^ "Ukraine war: Zelensky plea as Russians seek Mariupol endgame". BBC. 4 Mayıs 2022. 
  244. ^ "Russians break into the Azovstal plant in Mariupol – sources". Ukrayinska Pravda (İngilizce). 4 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2022. 
  245. ^ "Russian troops enter Azovstal plant, top Ukrainian lawmaker says". Reuters. 5 Mayıs 2022. 
  246. ^ "Ukraine war: 300 civilians evacuated from Mariupol after Russia opens humanitarian corridors". Sky News. 5 Mayıs 2022. 
  247. ^ "'Seemed like goodbye': Mariupol defenders make their stand". Associated Press. 5 Mayıs 2022. 
  248. ^ "Ukraine loses contact with Azovstal defenders as Russian troops storm steelworks". The Telegraph. 5 Mayıs 2022. 
  249. ^ "Fresh Rescue Efforts Under Way at Ukraine's Azovstal Steel Plant". Wall Street Journal. 6 Mayıs 2022. 
  250. ^ "Ukraine says all women, children and elderly out of besieged Azovstal plant". DW (Deutsche Welle) (İngilizce). Deutsche Welle. 7 Mayıs 2022. 7 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Mayıs 2022. 
  251. ^ Toman, Siobhan (7 Mayıs 2022). "Women, children, elderly out of besieged plant – Ukraine". BBC News (İngilizce). BBC World Services. 6 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Mayıs 2022. 
  252. ^ Lister, Tim; Presniakova, Julia; Voitovych, Olga (7 Mayıs 2022). ""All women, children and elderly" have been evacuated from Azovstal, Ukrainian government says". CNN World News. CNN (Cable News Network). Erişim tarihi: 7 Mayıs 2022. 
  253. ^ "'Hellish reality show': Trapped Mariupol fighter pleads for help". aljazeera (İngilizce). Erişim tarihi: 8 Mayıs 2022. 
  254. ^ "Donetsk People's Republic Leader Holds Victory Day Parade in Mariupol". NT News (İngilizce). Erişim tarihi: 10 Mayıs 2022. 
  255. ^ "Intelligence officers explain why Azovstal exit was not a surrender". news.yahoo.com (İngilizce). Erişim tarihi: 21 Eylül 2022. 
  256. ^ "Live: Nearly two-thirds of Kyiv's 3.5 million residents have now returned to the city". Euronews. 10 Mayıs 2022. 
  257. ^ "Kyiv says over 1,000 Ukraine fighters still in Azovstal plant". Al Arabiya English (İngilizce). 10 Mayıs 2022. Erişim tarihi: 15 Mayıs 2022. 
  258. ^ Stepanenko, Kateryna; Hird, Karolina; Kagan, Frederick W. (12 Mayıs 2022). "Russian Offensive Campaign Assessment, May 12". Institute for the Study of War. Erişim tarihi: 16 Mayıs 2022. 
  259. ^ Stepanenko, Kateryna; Kagan, Frederick W. (13 Mayıs 2022). "Russian Offensive Campaign Assessment, May 13". Institute for the Study of War. Erişim tarihi: 16 Mayıs 2022. 
  260. ^ ""They came out of Azovstal with a white flag"; Negotiations are underway". B92.net. 
  261. ^ Hopkins, Valerie; Nechepurenko, Ivan; Santora, Marc (16 Mayıs 2022). "Ukrainian authorities declare an end to the combat mission in Mariupol after weeks of Russian siege". The New York Times (İngilizce). ISSN 0362-4331. 16 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Mayıs 2022. 
  262. ^ "Azovstal defenders appear to signal end of siege". The Jerusalem Post (İngilizce). 16 Mayıs 2022. Erişim tarihi: 15 Mayıs 2022. 
  263. ^ "Longest battle of war ends as Ukrainian troops evacuated from Azovstal steel mill in Mariupol". Sydney Morning Hearld (İngilizce). 17 Mayıs 2022. 
  264. ^ Reuters (17 Mayıs 2022). "Azovstal siege ends as hundreds of Ukrainian fighters surrender". Reuters (İngilizce). 17 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Mayıs 2022. 
  265. ^ "Ukraine: ICRC registers hundreds of prisoners of war from Azovstal plant". International Committee of the Red Cross. 19 Mayıs 2022. Erişim tarihi: 21 Mayıs 2022. 
  266. ^ "Russian Offensive Campaign Assessment, May 18". Institute for the Study of Warfare. 18 Mayıs 2022. Erişim tarihi: 19 Mayıs 2022. 
  267. ^ Ljunggren, David (21 Mayıs 2022). "Russia shows video of Azovstal defenders surrendering" – www.reuters.com vasıtasıyla. 
  268. ^ "На "Азовстали" сдался командир батальона "Азов"". РБК. 
  269. ^ "Russia says 959 Ukrainian fighters surrendered from Azovstal so far". 18 Mayıs 2022 – www.reuters.com vasıtasıyla. 
  270. ^ "Russia says 771 more Ukrainian soldiers surrender at Azovstal steel plant-Xinhua". english.news.cn. 
  271. ^ "War in Ukraine: Kyiv orders Azovstal troops to stop fighting, Russia claims control of Mariupol". 20 Mayıs 2022 – Le Monde vasıtasıyla. 
  272. ^ "A timeline of how the Azovstal steelworks in Mariupol fell". The Week (İngilizce). Erişim tarihi: 2022-06-11. 
  273. ^ "Russian Offensive Campaign Assessment, May 23". Institute for the Study of Warfare. 23 May 2022. Erişim tarihi: 25 May 2022. 
  274. ^ "Hidden militants detained at Azovstal". 26 May 2022. 
  275. ^ "Russia says civil vessels may use Mariupol port, mine danger lifted". Reuters. 26 May 2022. Erişim tarihi: 27 May 2022. 
  276. ^ "В ДНР заявили об ударе ВСУ по колонии с военнопленными в Еленовке. Сообщается о 53 погибших" [The DPR announced the strike of the Armed Forces of Ukraine on the colony with prisoners of war in Yelenovka. 53 deaths reported]. Meduza (Rusça). Erişim tarihi: 29 July 2022. 
  277. ^ "Масова загибель українських полонених в Оленівці. Що відомо" [Mass death of Ukrainian prisoners in Olenivka. What is known]. BBC News Україна (Ukraynaca). Erişim tarihi: 29 July 2022. 
  278. ^ Lister, Tim; Kesaieva, Julia; Pennington, Josh (30 July 2022). "Ukrainian President Volodymyr Zelensky says prison attack 'deliberate war crime by the Russians,' as Russia blames Ukraine". CNN News (İngilizce). Erişim tarihi: 30 July 2022. 
  279. ^ "Украина обвиняет Россию в ударе по колонии в Еленовке и гибели пленных" [Ukraine accuses Russia of attacking the colony in Yelenovka and killing prisoners]. Радио Свобода (Rusça). Erişim tarihi: 29 July 2022. 
  280. ^ Lonas, Lexi (30 April 2022). "Ukrainian parliament warns Mariupol residents endangered by 'medieval living conditions' amid siege". The Hill. Erişim tarihi: 6 June 2022. 
  281. ^ a b "ВОЗ готовится к вспышкам холеры в Мариуполе. Что это значит для России?" [WHO prepares for cholera outbreaks in Mariupol. What does this mean for Russia?]. BBC (Rusça). 20 May 2022. Erişim tarihi: 6 June 2022. 
  282. ^ Peseckyte, Giedre (18 May 2022). "Cholera outbreak: A new health concern in war-torn Ukraine". Euractiv. Erişim tarihi: 6 June 2022. 
  283. ^ Thebault, Reis (6 June 2022). "Cholera fears prompt quarantine in Mariupol, official says". The Washington Post. Erişim tarihi: 6 June 2022. 
  284. ^ "Ukraine reports deaths of 24 more children in Mariupol". Reuters. 11 June 2022. 
  285. ^ Sribnians'ka, Kseniia (6 June 2022). "Епідемія холери та інших хвороб загрожують не лише Маріуполю: що кажуть медики" [The cholera epidemic threatens more than just Mariupol, doctors say]. Apostrof (Ukraynaca). Erişim tarihi: 6 June 2022. 
  286. ^ "Russia to hand over bodies of 152 Ukrainian soldiers from Mariupol steelworks". La Prensa Latina. Memphis. EFE. 31 May 2022. Erişim tarihi: 31 May 2022. 
  287. ^ "Russia to hand over bodies of Ukrainian fighters from Azovstal". The Daily Telegraph. 31 May 2022. Erişim tarihi: 31 May 2022. 
  288. ^ "Russian forces exert stranglehold on Mariupol after failure of ceasefire". EL PAÍS English Edition (İngilizce). 6 Mart 2022. 9 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mart 2022. 
  289. ^ a b "U.S. is collecting evidence of possible Russian war crimes in Ukraine". cnbc.com. CNBC. 7 Mart 2022. 9 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Mart 2022. 
  290. ^ "Live updates: Zelenskyy vows to keep negotiating with Russia. The latest developments on the Russia-Ukraine war: (Section titled "Geneva" NOTE there are two sections with the same name— "Geneva" SEE THE FIRST)". Apneas.com. The Associated Press. 14 Mart 2022. 13 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Mart 2022. 
  291. ^ https://news.sky.com/story/ukraine-war-https://www.aa.com.tr/en/russia-ukraine-war/russians-holding-400-hostage-at-captured-mariupol-hospital-ukraine-deputy-premier/2536970
  292. ^ a b "Mariupol: Russia accused of bombing theatre and swimming pool sheltering civilians". the Guardian (İngilizce). 17 Mart 2022. 16 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Mart 2022. 
  293. ^ a b c d "Ukraine war: Videos show apocalyptic destruction in Mariupol as Russia says it is 'tightening its encirclement'". Sky News (İngilizce). 18 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mart 2022. 
  294. ^ a b c Carey, Andrew; Presniakova, Yulia; Atay Alam, Hande (22 Mart 2022). "Russian forces stole buses driving to rescue people from Mariupol, Ukraine says". CNN World (İngilizce). CNN. 24 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Mart 2022. 
  295. ^ Beals, Monique (23 Mart 2022). "Ukraine: Russia seized rescue workers trying to deliver food to Mariupol". The Hill (İngilizce). NEXSTAR MEDIA INC. 25 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Mart 2022. 
  296. ^ "Zelensky says 100,000 still trapped in Mariupol, facing 'inhumane conditions'". France 24 (İngilizce). France 24. 22 Mart 2022. 24 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Mart 2022. 
  297. ^ Batchelor, Tom (25 Mart 2022). "'Butcher of Mariupol' accused of ordering maternity hospital bombing six years after destroying Aleppo". The Independent. 25 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Mart 2022. 
  298. ^ "Ukraine: No 'plan B' for evacuation of shattered Mariupol, say humanitarians, as Friday attempt fails". UN News. 1 Nisan 2022. 1 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  299. ^ Saul, Jonathan. “Foreign Merchant Ship Hit by Missile in Mariupol: Ukrainian Official.” The Globe and Mail, April 5, 2022. Link.
  300. ^ "Zelenskyy accuses Russian troops of 'direct strike' that wrecked a Mariupol maternity hospital, pleads to 'close the sky right now'". Business Insider (İngilizce). 10 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Mart 2022. 
  301. ^ "Ukraine war: Aftermath of Mariupol hospital shelling". Sky News (İngilizce). 9 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mart 2022. 
  302. ^ AFP. "EU condemns Russian bombing of Mariupol maternity hospital as a 'war crime'". www.timesofisrael.com (İngilizce). 10 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mart 2022. 
  303. ^ "Ukraine war: Russia says claim it bombed children's hospital is 'fake news'". Sky News (İngilizce). 10 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mart 2022. 
  304. ^ "Что заявили главы МИД России и Украины после переговоров. Главное". Meduza (Rusça). 10 Mart 2022. 10 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mart 2022. 
  305. ^ Trevelyan (10 Mart 2022). "Russia shifts stance on hospital bombing that sparked world outrage". Reuters (İngilizce). 10 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mart 2022. 
  306. ^ a b "'Ukrainian propaganda': Russia says pic of pregnant woman in hospital attack is 'fake'". LBC (İngilizce). 10 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mart 2022. 
  307. ^ a b Macaluso, Nora (16 Mart 2022). "Social Media Posts Misrepresent Victims of Hospital Bombed in Mariupol". FactCheck.org (İngilizce). 16 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mart 2022. 
  308. ^ "Ukraine war: Pregnant woman and baby die after hospital shelled". BBC News (İngilizce). 14 Mart 2022. 14 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Mart 2022. 
  309. ^ a b Mariupol, Associated Press in (14 Mart 2022). "Pregnant woman and baby die after attack on hospital in Mariupol". the Guardian (İngilizce). 14 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mart 2022. 
  310. ^ "DPG Media Privacy Gate". myprivacy.dpgmedia.nl. 24 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Mart 2022. 
  311. ^ "Ukraine war: People buried under rubble after Mariupol theatre sheltering hundreds is hit by Russian bomb, officials say". Sky News (İngilizce). 16 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Mart 2022. 
  312. ^ Mackenzie, James; Zinets, Natalia; Kozhukhar, Oleksandr (17 Mart 2022). "Russia getting bogged down in Ukraine, Western nations say". Reuters (İngilizce). 19 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Mart 2022. 
  313. ^ "Image shows Russian word for 'children' outside blown-up Mariupol theatre". The Independent (İngilizce). 17 Mart 2022. 17 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Mart 2022. 
  314. ^ Welle (www.dw.com), Deutsche. "Ukraine: Mariupol city council claims Russia destroys crowded theater — as it happened | DW | 16.03.2022". DW.COM (İngilizce). 17 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Mart 2022. 
  315. ^ "В Мариуполе ракета разрушила здание драмтеатра. Власти заявляют, что сотни людей использовали его как убежище". Meduza (Rusça). 16 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Mart 2022. 
  316. ^ "Survivors emerge from bombed Mariupol theatre". www.aljazeera.com (İngilizce). 17 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Mart 2022. 
  317. ^ CNN, Victoria Butenko, Olga Voitovych, Andrew Carey, James Frater and Jeevan Ravindran. "Survivors emerge from rubble of Mariupol theater bombed by Russia". CNN. 17 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Mart 2022. 
  318. ^ "130 Rescued in Ukrainian Theater Bombing, Search for Missing Continues". VOA (İngilizce). 19 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Mart 2022. 
  319. ^ published, Mike Wall (10 Mart 2022). "Satellite photos of Mariupol, Ukraine show damage from Russian attacks". Space.com (İngilizce). 10 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Mart 2022. 
  320. ^ Aloisi, Silvia (18 Mart 2022). "Fleeing Mariupol teenagers tell of destruction and shattered dreams". Reuters (İngilizce). 23 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Mart 2022. 
  321. ^ Klimov, Pavel (19 Mart 2022). "Dead buildings tower over uncollected corpses in Mariupol, on the front line of Ukraine's war". Reuters (İngilizce). 20 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Mart 2022. 
  322. ^ a b c "Ukraine war: Infection and hunger as hundreds hide in Mariupol cellar". BBC News (İngilizce). 15 Mart 2022. 23 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Mart 2022. 
  323. ^ "Institute for the Study of War". Institute for the Study of War (İngilizce). 25 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mart 2022. 
  324. ^ "Fighting reaches central Mariupol as shelling hinders rescue attempts". the Guardian (İngilizce). 18 Mart 2022. 18 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mart 2022. 
  325. ^ "Russians push deeper into port city of Mariupol as locals plead for help: "Children, elderly people are dying"". www.cbsnews.com (İngilizce). 19 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mart 2022. 
  326. ^ "Ukraine retakes control of two Russian-occupied towns". The Jerusalem Post | JPost.com (İngilizce). 28 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Mart 2022. 
  327. ^ Lviv, Nathan Hodge, CNN and Julia Presniakova in. "Mariupol mayor says Ukrainian city 'in the hands of the occupiers'". CNN. 28 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Mart 2022. 
  328. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; hasn't surrendered isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)
  329. ^ Reuters (9 Mart 2022). "Ukraine says 1,170 civilians have been killed in Mariupol since Russian invasion". Reuters (İngilizce). 10 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Mart 2022. 
  330. ^ Reuters (11 Mart 2022). "Ukraine's Mariupol says 1,582 civilians killed by Russian shelling and blockade". Reuters (İngilizce). 11 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Mart 2022. 
  331. ^ Marsi, Nadim Asrar,Umut Uras,Federica. "Ukraine latest updates: 2,187 residents killed in Mariupol". www.aljazeera.com (İngilizce). 12 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Mart 2022. 
  332. ^ Polityuk, Pavel (14 Mart 2022). "Convoy of civilians leaves Ukraine's Mariupol after days of failed attempts". Reuters (İngilizce). 14 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Mart 2022. 
  333. ^ Tarini Mehta (15 Mart 2022). "2,357 people killed in Mariupol since Russian invasion began, says city council". India Today. 14 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Mart 2022. 
  334. ^ Santora, Marc; Hopkins, Valerie (15 Mart 2022). "Officials in Mariupol struggle to account for the dead". The New York Times (İngilizce). ISSN 0362-4331. 15 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Mart 2022. 
  335. ^ a b News, A. B. C. "'Why? Why? Why?' Ukraine's Mariupol descends into despair". ABC News (İngilizce). 16 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Mart 2022. 
  336. ^ a b Yuras Karmanau; Adam Schreck; Cara Anna (12 Nisan 2022). "Mariupol mayor says siege has killed more than 10K civilians". The Associated Press. 12 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Nisan 2022. 
  337. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; 21,000 civilians killed isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)
  338. ^ "Ukraine War: Report of Mariupol chemical attack sparks US, UK concern". BBC. 12 Nisan 2022. 13 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Nisan 2022. 
  339. ^ Christina Wilkie (12 Nisan 2022). "Pentagon monitoring reports of possible Russian chemical weapons attack in Mariupol". CNBC. 14 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Nisan 2022. 
  340. ^ "Ukraine War: US 'deeply concerned' at report of Mariupol chemical attack". BBC News. 12 Nisan 2022. 13 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Nisan 2022. 
  341. ^ Sabbagh, Dan (12 Nisan 2022). "Did Russia really use chemical weapons in Ukraine? Experts are sceptical". The Guardian. 19 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Nisan 2022. 
  342. ^ "Оккупанты задержали одного из главарей боевиков "ДНР" Басурина. Он раскрыл планы РФ применить химическое оружие в Мариуполе – разведка" [The invaders detained one of the leaders of the "DPR" militants, Basurin. He revealed plans of the Russian Federation to use chemical weapons in Mariupol – intelligence]. Gordonua (Rusça). 16 Nisan 2022. 17 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Nisan 2022. 
  343. ^ Reuters (3 Mart 2022). "'We are being destroyed,' says Ukraine's Mariupol under Russian siege". Reuters. 13 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Mart 2022. 
  344. ^ Agence France-Presse (5 Mart 2022). "Siege of Ukraine's Mariupol city draws comparisons with Nazi blockade of Leningrad". Firstpost. 12 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Mart 2022. 
  345. ^ @SecBlinken (9 Mart 2022). "Every Russian has learned about the Siege of Leningrad during World War II. Sadly, history has repeated itself—but now it's the Russian government cruelly starving Ukrainian cities. t.co/wjG3IgwAzH" (Tweet) – Twitter vasıtasıyla. ;
  346. ^ Nast, Condé (17 Mart 2022). ""This Is Personal for Them": Two Ukrainian AP Journalists Capture the Most Devastating Moments of War". Vanity Fair (İngilizce). 17 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Mart 2022. 
  347. ^ "20 days in Mariupol: The team that documented city's agony". AP NEWS (İngilizce). 21 Mart 2022. 21 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Mart 2022. 
  348. ^ Schwirtz, Michael (21 Nisan 2022). "Inside the Azovstal plant, a Ukrainian sergeant prays for rescue". The New York Times (İngilizce). ISSN 0362-4331. Erişim tarihi: 21 Nisan 2022. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]