Maça kızı (opera)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Maça Kızı
Maça Kızı
Özgün ismi: Пиковая дама, Pikovaya dama
Müzik: Peter İlyiç Çaykovski
Libretto: Modest Çaykovski
Galası: 19 Aralık 1890
İlk gösterim yeri: Mariiniski Tiyatrosu, Sankt-Peterburg, Rusya
Oyuncular: * Hermann (Герман): tenor
  • Kont Tomsky (Граф Томский): bariton
  • Prens Yeletsky (Князь Елецкий): (bariton
  • Chekalinsky (Чекалинский ; ténor
  • Sourine (Сурин): bas
  • Chaplitsky (Чаплицкий): tenor
  • Naroumov (Нарумов): bas
  • Tören idarecisi (Распорядитель): tenor
  • Kontes (Графиня): mezzo-soprano
  • Lisa (Лиза): kızı: soprano
  • Polina Полина) : Lisa'nın arkadaşı: kontralto
  • Dadı (Гувернантка) :mezzo-soprano
  • Masha Маша ; , Lisa'nin hizmetcisi: soprano
  • Komutan (Мальчик-командир):Sessiz rol
  • Koro, Sessiz roller: Çocukbakıcıları, dadılar, sütanneleri, yürüyenler, çocuklar, kumarcılar

Maça Kızı (Rusça: Пиковая дама, Pikovaya dama) Op.68 Peter İlyiç Çaykovski tarafından bestelenmiş bir operadır. Eserin librettosu Rusça olarak bestecinin kardeşi "Modest Çaykovski" tarafından şair ve yazar Aleksandr Puşkin tarafından yazılmış bir öyküden uyarlanarak hazırlanmıştır. Eserin prömiyeri 19 Aralık 1890'da St Petersburg'da Mariinski Tiyatrosu'nda yapılmış ve daha sonra 31 Aralık 1890'da Kiev'de ve 4 Kasım 1891'de Moskova'da prömiyerler yapılmıştır. Bir zamanlar bu opera yapımlamlarında librettonun Fransızca tercümesi kullanılmış ve opera Pike Dam olarak hala hatırlanmaktadır. Fakat sonraki yapımlarda Rusça kullanılmıştır. Birçok ses ve video kayıtları bulunmakta ve dünya opera evlerinde çok kere sahnelenmektedir.

Hazırlanış ve sahnelenme[değiştir | kaynağı değiştir]

Roller[değiştir | kaynağı değiştir]

Rol Ses tipi St. Petersburg prömiyeri,
19 Aralık, 1890
(Orkestra şefi:Eduard Nápravník)
Kiev prömiyeri,
31 Aralık, 1890
(Orkestra şefi: Iosif Pribik)
Bolshoy Tiyatrosu, Moskova prömiyeri,
4 Kasım 1891
(Orkestra şefi: Ippolit Altani])
Hermann tenör Nikolay Figner Mikhayil Medvedev Mikhayil Medvedev
Kont Tomski bariton Ivan Melnikov Dementyev Bogomir Korsov
Prens Yeletski bariton Yakovlev Tartakov Pavel Khokhlov
Çekalinski tenör Vasilyev II
Surin bas Frey
Çaplitski tenör Kondraki
Narumov bas Sobolev
Toner idarecisi tenör Yefimov
Kontes mezzo-soprano Mariya Slavina Mariya Smirnova Aleksandra Krutikova
Liza soprano Medeya Mey-Figner Aleksandra Matsuleviç Mariya Deysha-Sionitskaya
Polina kontralto Mariya Dolina Gnucheva
Dadı mezzo-soprano Maria-Wilhelmina Pilz (Pilts)
Masha soprano Yunosova
komutan Sessiz
Prilepa soprano Olga Olgina
Milovzor kontralto Fride
Zlatogor bariton Klimov II
Koro, Sessiz roller: Çocukbakıcıları, dadılar, sütanneleri, yürüyenler, çocuklar, kumarcilar
II. Perde Intermezzo
Prilepa veya Kloe] soprano
Milovzor veya Dafnis kontralto
Zlatogor veya Plutus bariton
Koro, Sessiz roller: Cupid, Himen, erkek and kiz çobanlar

Not: Milovzor ve Polina kontralto sesli rolleri ve Zlatogor ve Tomski bariton sesli roller ayni şarkıcılar tarafından oynanabilir. Bazen Prilepa ve Liza aynı şarkıcı tarafından oynanır.

Enstrümentasyon[değiştir | kaynağı değiştir]

Çaykovski'nin orijinal partisyon notaları şu çalgıları kapsayan bir orkestra öngörmektedir. [1]

  • Yaylısazlar: 1. kemanlar, 2. kemanlar, violalar, viyolonseller, kontrabaslar
  • Üflemeli: Pikolo, 2 flut, 2 oboa, korangle, 2 Klarinet (B-flat, A), Bas Klarinet (B-flat), 2 Fagot
  • Pirinç: 4 korno (F), 2 trompet (B-flat, A), 3 Trombone, Tuba
  • Vurmalı çalgılar: timpani, davul, bas davul
  • Diğer: harp, piyano

Konu özeti[değiştir | kaynağı değiştir]

Zaman: 18. yüzyıl sonları Mekan: St. Petersburg, Rusya

I. Perde[değiştir | kaynağı değiştir]

1. Sahne

Güneşli bir yaz günü gezinti yeri olan bahçe yürüyüş yapanlarla doludur. Orduda subay olan Surin ve Çekalınski subay olan arkadaşları Herman'ın alışılmadık davranışları üzerinde konuşmaktadırlar. Herman boş vaktini bir kumarhanede geçirmektedir ama oynadığı oyunlarda hiç riziko almak istememektedir. Sahneye Albay Tomski ile Herman birlikte girer. Herman Tomski'ye çok samimi şekilde problemini açar. Uzaktan gördüğü ve ismini bile öğrenemediği bir kadına sırılsıklam aşık olmuştur. Başka subaylar da onların yanına gelirler. Prens Yeletski yakında olacak düğününden söz acar. "Bu güzel melek kaderini benimkiyle birleştirmeye razı oldu." Herman prensin evlenmek üzere olduğu kadının kendinin aşık olduğu kadın olduğunu dehşete kapılarak anlar.

Kontes ve torunu sahneye girerler. Her iki kadın da Herman'ın görünüşüne hayran olmuşlardır. Tomsky kontesin hikâyesini anlatmaya başlar. Kontes Moskova'da genç bir dişi aslan iken bütün servetini Faro adlı bir kumar oyunununda kaybetmiştir. Fakat "Kont Sen Germain" ile birleşip seviştikten sonra ondan bu oyunda bulunan üç kartın sırları hakkında bilgileri öğrenmiş ve böylece servetini tekrar elde elde etmiştir. Bu sırları önce kocasına ve sonra da çok yakışıklı bir genç adama vermiştir. O akşam odasına bir hayalet girmiş ve bu sırları verdiği üçüncü kişiden kendini öldürecek bir darbe yiyeceğini bildirmiştir.

Herman bu hikâyeyi çok ilgi ile dinler. Surin ve Çekalışkı alaylı bir şekilde bu yaşlı kadının sırlarını kumar masasında öğrenmesini tavsiye ederler. Bu sırada gökgürültülü fırtına başlar ve bahçe boşalır. Fakat Herman tek başına bu öfkeli doğaya sanki karşı koyarcasına bahçede açıkta ayakta durur ve kendisi hayatta oldukça, adını bile bilmeden aşık olduğu kadının prensle evlenmesini önleyeceğine haykırarak and içer.

2. Sahne

Güneş batmaktayken Lisa'nın odasında kızlar, prensle nişanlanmış olmasına rağmen üzgün görünen arkadaşlarını eğlendirmek için müzik çalmaktadır. Tek başına kaldığında Lisa gözlerinde yakıcı ihtiras alevi gördüğü gizemli yabancıyı sevdiğini kendine itiraf eder. Birdenbire balkonda Herman görünür. Kendini öldürmeden önce son bir defa sevdiği kızı görmeye gelmiştir. Onun çok istekli davranışları Lisa'nın da heyecanlanmasına neden olur. Odanın kapısının çalınması Herman'ı yerinde durdurur ve Herman odanın köşesinde saklanır. İçeri giren ihtiyar kontesin ölmüş bir hayalet gibi görünüşü Herman'ın istekelerini daha da canlandırır. O gittikten sonra Lisa artık kendi hislerini saklayamaz olur ve kendini Herman'a teslim eder.

II. Perde[değiştir | kaynağı değiştir]

1. Sahne

Baloyu vermekte olan zengin bir mevki sahibi beydir. Lisa'nın kendine karşı soğuk davranmasından rahatsız olan Yeletsky ona karşı olan aşkının ne kadar çok olduğundan emin olmasını istediğini belirtir. Maske takmış olan Chekalınsky ve Surin, Herman'ı alaya alırlar ve ona üç kartın sırrını öğrenecek üçüncü kişi olduğu düşüncesinin hala devam edip etmediğini sorarlar. Bu laflar Herman'ın hayal gücüne sanki bir kıvılcım tesiri yapar.

Pastoral Intermezzo: Çoban Kızın İçtenliği

İntermezzo'nun bitmesinden sonra Herman Kontes'i görür. Lisa kontesin yatak odasının yanında olan ve ona bağlı olan kendi yatak odasının anahtarını Herman'a verince Herman bunun bir iyi alamet olduğuna inanır. Bu gece hem üç kartın sırrını öğrenecek hem de Lisa'yı kendine bağlayacaktır.

2. Sahne

Herman kontesin yatak odasında saklanır. Kontes girer. Zamanın davranış şekillerinden çok hoşnutsuzdur ve geçmiş zamanı bir melankolik hava ile hatırlamaktadır. Koltukta otururken uykuya dalar. Herman saklandığı yerden çıkar ve onun önüne gelerek üç kartın sırrını kendine vermesi için yalvarmaya başlar. Fakat Kontes bundan çok korkmuş, korkudan sanki buz kesmiştir ve tek bir söz bile söyleyecek takatte değildir. Herman tabancasını çekip onu tehdit edince korkudan şok geçirip ve hayatını kaybeder. Lisa bu ölümün kabahatini Herman'da bulur ve onun oradan ayrılmasını ister. Bu perdede eski bir Fransız şarkısı olan "Vive Henri IV (Yaşa Dördüncü Henri)" şarkısını duyarız ve bunun yanında Getry'nin Aslan Yürekli Rişar operasından Laurette'in Aryası, yani "Je crains de lui parler la nuit(Ben onun geceden konuşacağından korkuyorum)" aryası duyulur.

III. Perde[değiştir | kaynağı değiştir]

1. Sahne

Herman kışladadır. Kendisini affettiğini ve rıhtımda onunla buluşmak istediğini bildiren Lisa'nın mektubunu okur. Hayalinde yaşlı kadının cenaze töreni görüntüleri belirir. Ağır matem şarkıları duymaktadır. Bir beyaz kefene sarılmış olan Kontes'in hayaleti görünür. "Lisa'yı kurtar. Onunla evlen. O zaman elindeki üç kartın sırları arka arkaya sana kazandıracaktır. Hatırla! Üç! Yedi! Aş!"

2. Sahne

Lisa şüpheler içinde Herman'ı beklemektedir. Saat geceyarısını bulduğunda Herman'ın kendini göstermesi sonunda onu ferahlatır. Fakat, Herman ona aşık olduğunu itiraf ettikten sonra, aklını hep üç kartın sırrını kullanma fikrine takmıştır. Lisa onunla kumarhaneye gitmeyi reddetiğini bildirince Herman kızı bir kenara itip hemen oradan ayrılır. Lisa asla kaçınılamayacak sonucun ortaya çıktığını anlayıp kendini nehre atar.

3. Sahne

Kumarbazlar oyun salonunda kumar oynamaktadırlar. Tomsky onları eğlendirmek için neşeli bir şarkı söylemektedir. Herman girer ve önce üç ve sonra yedi üzerine bahse para yatırarak iki defa büyük miktarda kazanç sağlar. İntikam almak için fırsat kollayan Prens Yelentsky bahsedilen miktarı karşılayabilecek tek kişidir. Ama beklediği aş yerine Herman'a iskambil kartlarının dağılımı sonunda bir kupa kızı gelir. Herman bu kupa kızı resminde ölü kontesin hayaletini görür gibidir ve hayalet gülerek onunla alay etmektedir. Bu Herman'ı çok feci etkiler ve hemen kendisini öldürmeye karar verir. Son nefesini vermekte iken prensten kendisini affetmesini ister; Lisa'nın da hayaletini görür; kız onu affetmiştir.

Önemli müziksel parçalar[değiştir | kaynağı değiştir]

I. Perde[değiştir | kaynağı değiştir]

Arya: "İsmini bile bilmiyorum" «Я имени ее не знаю» (Herman)
Aryoso: "Bu gözyaşları niçin" «Откуда эти слезы» (Lisa)
Arya: «Прости, небесное созданье» (Herman)

II. Perde[değiştir | kaynağı değiştir]

Arya: «Я вас люблю» (Yeletsky)
«Ах, истомилась я горем» (Lisa)

III. Perde[değiştir | kaynağı değiştir]

Şarkı: «Если б милые девицы» (Tomsky)
Aleksandr Puşkin
(1799—1837)

Seçilmiş ses ve video kayıtları[2][değiştir | kaynağı değiştir]

Yıl Roller
(Herman, Lisa, Kontes, Kont Tomski, Prens Yelentski, Pauline, Çekalinski)
Opera evi ve Orkestra,
Orkestra şefi
Marka
1942 Nikander Khanayev,
Xenia Derzhinskaya,
Bronislava Zlatogorova,
Alexandr Baturin,
Panteleimon Nortsov,
Maria Maksakova,
Sergei Ostraumov
Bolshoi Tiyatrosu orkestra ve korosu
Samuil A Samosud
3 CD (2002):Opera d'Oro OPD 1329 ve 2 CD (2006) Cantus Classics 50075
1949-50 Georgi Nelepp,
Eugenia Smolenskaya,
Eugenia Verbitskaya,
Aleksey Petrovich Ivanov,
Pavel Lisitsian,
Ivanova Borisenko,
Alexander Peregudov
Bolshoi Tiyatrosu orkestra ve korosu
Alexander Melik-Pasheyev
2CD (2001) :Preiser Records 90470 ve 2 CD (2003) Great Wall MVTCD 041/2
1961 Antonio Annaloro,
Leyla Gencer,
Mariana Radev,
Ivo Vinco,
Sesto Bruscantini,
Adriana Lazzarini,
Walter Gullino
Teatro alla Scala orkestra ve korosu
Nino Sanzogno
2 CD (2007)Gala GL 100 792
1992 Vladimir Atlantov,
Mirella Freni,
Martha Mödl,
Sergei Leiferkus,
Vladimir Chernov,
Veselina Kasarova,
Wilfried Gahmlich
Wiener Staatsoper orkestra ve korosu
Seiji Ozawa
DVD (2004): Premiere Opera Ltd. 5099
1992 Yuri Marusin,
Nancy Gustafson,
Felicity Palmer,
Sergei Leiferkus,
Dmitri Jaritonov,
Marie-Ange Todorovitch,
Graeme Matheson-Bruce
London Filarmonik Orkestra ve Glyndebourne Festival korosu
Andrew Davis
CD: Pioneer PLMCC 00841 ve DVD (2002): ArtHaus Musik 100 272
1992 Gegam Grigorian,
Maria Guleghina,
Irina Arkhipova,
Nikolai Putilin,
Vladimir Chernov,
Olga Borodina,
Vladimir Solodovnikov
Kirov Tiyatrosu orkestra ve korosu,
Valery Gergiev
3 CD: Philips 438 141-2
1999
(2003)
Plácido Domingo,
Galina Gorchakova,
Rita Gorr,
Sergei Leiferkus,
Dmitri Hvorostovsky,
Svetlana Serdar,
Herwig Pecoraro
Wiener Staatsoper orkestra ve korosu
Seiji Ozawa
2 CD: House of Opera CDBB 585
2000
(2001)
Vitaly Tarastchenkoe,
Susan Chilcott,
Susan Gorton,
Robert Hayward,
Gary Magee,
Emma Selway,
Peter Hoare
Welsh National Opera orkestra ve korosu
Wladimir Jurowski
CD: House of Opera CD 658 (2001)
2001
(2003)
Plácido Domingo,
Kristina Goracheva,
Elena Obraztsova,
Sergei Leiferkus,
Vladimir Chernov,
- Susanna Poretzky,
Jonathan Mack
Los Angeles Opera Okestra ve korosu
Valery Gergiev
2 CD: House of Opera CDBB 586
2001
(2003)
Vladimir Galouzine,
Karita Mattila,
Josephine Barstow,
Nikolai Putilin,
Ioan Hvorov,
Viktoria Vizin,
Robin Leggate
Royal Opera Covent Garden orkestra ve korosu
Bernard Haitink
2 CD: House of Opera CDBB 589.
2003 Gabriel Sadè,
Solveig Kringleborn,
Elena Obraztsova,
Nikolai Putilin,
Markus Eiche,
Marina Domashenko,
Francisco Vas
Gran Teatro del Liceo Orkestra ve korosu
Kirill Petrenko
DVD: House of Opera DVDBB 2515

Dipnotlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Kaynak: www.tchaikovsky-research.net
  2. ^ Uyarlanan kaynak: [1] "Operadis-opera discography" internet sitesi

Dışsal kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • [2] Almanca liberetto.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]