İçeriğe atla

MHP ve Ülkücü Kuruluşlar Davası

Bağlantı ekle
Vikipedi, özgür ansiklopedi
MHP ve Ülkücü Kuruluşlar Davası
MahkemeAnkara Sıkıyönetim Komutanlığı 1 Numaralı Askeri Mahkemesi
DavacıKamu hakları
DavalıMilliyetçi Hareket Partisi ve Ülkücü kuruluşlar
SanıkAlparslan Türkeş dahil 587 kişi
Uygulanan kanun1402 sayılı Sıkıyönetim Kanunu
YargıçVural Özenirler[1]

MHP ve Ülkücü Kuruluşlar Davası, 12 Eylül 1980 askerî darbesi sonrasında Milliyetçi Hareket Partisi ile çeşitli Ülkücü harekete bağlı kuruluşların yöneticileri ve üyeleri hakkında açılan kamu davasıdır.[2] 1981 yılında başlatılan dava kapsamında 587 kişi sanık olarak yargılanmıştır.[3]

Arka plan

[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye Cumhuriyeti'nde Türk milliyetçiliği düşüncesi, farklı dönemlerde çeşitli siyasal ve hukuksal müdahalelere konu olmuştur. 1931 yılında Türk Ocakları'nın feshedilmesi,[4] 1944'te açılan Irkçılık-Turancılık Davası[5] ve 1960'taki askerî darbenin ardından bazı milliyetçi subayların görevlerinden uzaklaştırılması bu çerçevede değerlendirilmektedir.[3]

Dava süreci

[değiştir | kaynağı değiştir]

Hazırlık soruşturması 29 Nisan 1981 tarihinde tamamlanmış ve kamu davası açılmıştır.[3][6] Davada Alparslan Türkeş dahil olmak üzere MHP'nin yöneticileri ile birlikte çeşitli ülkücü dernek ve kuruluşların temsilcileri sanık olarak yer almıştır.[3]

Sanıklar anayasal düzeni zorla değiştirmeye teşebbüs, halkı silahlandırmak, silahlı cemiyet oluşturmak, anayasa dışı cemiyet kurmak, tehdit yoluyla baskı oluşturmak, silah kaçakçılığı ve ruhsatsız silah bulundurmak, silahlı gasp, hırsızlık ve cürüm eşyasını saklamak fiilleri ile suçlanmıştır.[2] Askerî savcılık, MHP ve ülkücü derneklerin ülke çapında merkeziyetçi ve organize bir silahlı cemiyet oluşturduğu, toplumu ideolojik olarak kutuplaştırdığı ve anayasal düzeni zorla değiştirmeye teşebbüs ettiği kanaatine varmıştır.[7]

İddianamede ülkücü hareketin düşünsel yapısı faşist İtalya ve Nazi Almanyası ile ilişkilendirilmiş; hareketin gelişimi Türk Derneği, Türk Yurdu dergisi, Türk Ocakları gibi yapılarla bağlantılandırılmıştır.[8] Irkçılık-Turancılık Davası da iddianamede yer almıştır.[8] Ayrıca ülkücü kuruluşların düzenlediği eğitim faaliyetlerine iddianamede suç unsuru olarak yer verilmiştir.[9] Altı gün süren birinci kademe eğitim programı kapsamında Türk tarihi, İslam ahlâkı, 9 Işık Doktrini, propaganda, antikomünizm ve teşkilatçılık gibi konulara yer verilmiştir.[10] Ülkücü hareketle bağlantılı 28 ayrı komando kampı da iddianamede listelenmiştir.[11] Bu kamplarda fiziksel eğitim, dinî pratikler, savunma sporları ve ideolojik içerikli faaliyetlerin yapıldığı öne sürülmüştür.[12]

Necati Gültekin'in ajandasındaki notlar ile çeşitli parti belgeleri de delil olarak iddianameye dâhil edilmiştir.[10] Cezaevindeki bazı sanıkların ifadeleri de kullanılmış; bu ifadelerin elde edilme koşulları mahkeme sürecinde tartışma konusu olmuştur.[13] İddianamede ülkücü hareketin mali kaynakları incelenmiş; MHP'ye destek veren iş insanlarının listesi hazırlanmıştır.[11] Ayrıca Gün Sazak'ın Gümrük ve Tekel Bakanlığı döneminde çalıştığı belirtilen ve “eğitimciler” olarak anılan bir grubun, ülkücü sanıklara maddi destek sağladığı iddia edilmiştir.[11]

Kaynakça

[değiştir | kaynağı değiştir]
Özel
  1. ↑ Demirtaş, Raşit; Durakoğlu, Mahir (2023). Dava'nın davası: kurgulanmış bir davanın arka planı (PDF). Beyoğlu, İstanbul: Ötüken. ISBN 978-625-408-642-7. Erişim tarihi: 26 Temmuz 2025.
  2. 1 2 Türk 2022, s. 53.
  3. 1 2 3 4 Türk 2022, s. 52.
  4. ↑ Türk 2022, s. 50.
  5. ↑ Türk 2022, s. 51.
  6. ↑ Ateş, Sinan (12 Aralık 2018). "MHP ve Ülkücü Kuruluşlar Davası: Hamle Dergisi Örneği". 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum. 7 (21): 1041-1058. ISSN 2147-0928. 25 Haziran 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi26 Temmuz 2025.
  7. ↑ Türk 2022, s. 54.
  8. 1 2 Türk 2022, s. 55.
  9. ↑ Türk 2022, s. 56.
  10. 1 2 Türk 2022, s. 57.
  11. 1 2 3 Türk 2022, s. 59.
  12. ↑ Türk 2022, s. 60.
  13. ↑ Türk 2022, s. 58.
Genel
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=MHP_ve_Ülkücü_Kuruluşlar_Davası&oldid=35854141" sayfasından alınmıştır