İçeriğe atla

Mısır'ın Birinci Ahameniş Fethi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Ahameniş İmparatorluğu'nun batı kısmı, Mısır topraklarıyla birlikte.[1][2][3][4]

Mısır'ın Birinci Ahameniş Fethi MÖ 525'te gerçekleşti ve "Birinci Mısır Satraplığı" (Eski Farsça: Mudrāya[5]) olarak da bilinen Yirmi Yedinci Hanedan'ın kurulmasına yol açmıştır. Mısır böylece 404 yılına kadar [[Ahameniş İmparatorluğu'nun bir satraplığı haline gelirken Mısır kraliyet geleneklerini ve konumlarını korunmuştur.[6] Fetih, MÖ 525'de Pelisyum Muharebesi'nde Mısırlıları yenen ve kendini firavun ilan eden II. Kambises tarafından yönetilmiştir. Ahameniş yönetimi, Amyrtaios'un isyanı ve Firavun olarak taç giymesiyle sona ermiştir. Mısır'da Ahameniş yönetiminin ikinci dönemi , Mısır'ın Otuz Birinci Hanedanı (MÖ 343-332) döneminde gerçekleşmiştir.

Herodot'a göre çatışmanın kökeni

[değiştir | kaynağı değiştir]

Herodot Firavun II. Amasis'in sonunda Perslerle nasıl bir çatışmaya yol açtığını anlatmıştır. Herodot'a göre Amasis'e II. Kiros veya II. Kambises tarafından iyi ilişkiler içinde bir Mısırlı göz doktoru için ricada bulunulmuştu. Amasis, Mısırlı bir hekimi zorunlu çalışmaya zorlayarak bu ricaya uymuş ve ailesini Mısır'da bırakıp zorunlu sürgünle Perslere göç etmek zorunda kalmıştı. Hekim, bunun intikamını almak için Kambises'e çok yakınlaşmış ve Mısırlılarla bağlarını güçlendirmek için Kambises'e bir kızını teklif etmesini önermişti. Kambises bu teklifi kabul etmiş ve Amasis'in bir kızıyla evlenmek istemişti.[7]

Sisam Tiranı Polikrates, Firavun II. Amasis ile birlikte.

Amasis, kızının Pers kralına cariye olacağından endişe ederek, çocuğunu vermeyi reddetmiş; Amasis de Pers imparatorluğunu da karşısına almakta istekli değildi, bu yüzden Herodot'un açıkça Amasis tarafından öldürüldüğünü doğruladığı eski firavun Apries'in kızını kendi çocuğu yerine Pers'e gitmeye zorladığı bir aldatmaca uydurmuştur.[7][8][9]

Apries'in bu kızı, Herodot'un anlattığına göre "uzun boylu ve güzel" olan Nitetis'ten başkası değildi. Nitetis, Amasis'e ihanet etmiş ve Pers kralı tarafından karşılandığında, Amasis'in hilelerini ve gerçek kökenlerini açıklamıştır. Bu durum Kambises'i çileden çıkarmış ve intikam almaya yemin etmiştir. Amasis, Kambises ona ulaşmadan önce ölmüş, ancak varisi ve oğlu III. Psamtik Persler tarafından mağlup edilmiştir.[7][9]

Herodot, tıpkı selefi gibi Amasis'in de Yunan paralı askerlerine ve meclis üyelerine nasıl güvendiğini anlatır. Bunlardan biri, Herodot'un açıkça bilmediği ancak iki kişi arasında kişisel bir nedenden dolayı Amasis'i terk edecek olan Halikarnaslı Fanis'ti. Amasis, hadımlarından birini Fanis'i yakalaması için gönderdi, ancak hadım, bilge meclis üyesi tarafından alt edildi ve Fanis, Perslere kaçarak Kambises ile buluşup Mısır'ı işgali için tavsiyelerde bulunmuştur. Mısır, sonunda MÖ 525'te Pelisyum Muharebesi'nde Persler tarafından ele geçirilmiştir.[9]

Pelusium'da III. Psamtik'in yenilgisi

[değiştir | kaynağı değiştir]
Daha fazla bilgi: Pelisyum Muharebesi
Pelisyum Muharebesi'nden (MÖ 525) sonra Fransız ressam Adrien Guignet tarafından yaratıcı bir şekilde yeniden canlandırılan II. Kambises ile III. Psamtik buluşması
Bir Pers kralını, dört esiri bir ipte tutarken, mızrağını bir Mısır firavununa doğru saplarken tasvir eden Svenigorodsky silindir mührü .[10][11][12]

II. Amasis, Ahameniş istilasından önce MÖ 526'da ölmüş ve yerine sadece altı ay hüküm süren III. Psamtik geçmiştir. Taç giyme töreninden birkaç gün sonra Teb'e yağmur yağmıştır; bu, bazı Mısırlıları korkutan ve bunu kötü bir alamet olarak yorumlayan nadir bir olaydı. Genç ve deneyimsiz firavun, istilacı Perslere rakip değildi. Kambises komutasındaki Persler, Arapların yardımıyla Sina çölünü geçtikten sonra, MÖ 525 baharında Mısır'ın doğu sınırındaki bir şehir olan Pelusium yakınlarında acımasız bir muharebe yaşandı.[13] Mısırlılar Pelusium'da yenildi ve Psamtik, müttefiklerinden biri olan Halikarnaslı Fanis tarafından ihanete uğradı. Sonuç olarak, Psamtik ve ordusu Memfis'e çekilmek zorunda kaldı.[13] Persler uzun bir kuşatmadan sonra şehri ve Psamtik'i ele geçirdiler. Kısa bir süre sonra Kambises, aralarında (söylendiğine göre) düşmüş kralın oğlunun da bulunduğu iki bin ileri gelen vatandaşın halka açık olarak idam edilmesini emretti.

Psamtik'in esareti ve ardından infazı, Herodot'un Tarihler kitabının III. kitabının 14. ve 15. bölümlerinde anlatılmaktadır. Psamtik'in kızı ve tüm Mısırlı soyluların kızları köleleştirildi. Psamtik'in oğlu ve diğer iki bin soylu oğlu, Pers elçisinin ve teknesindeki iki yüz mürettebatın öldürülmesinin intikamı olarak ölüme mahkûm edildi. "Bir zamanlar kralın dostu olan yaşlı bir adam" dilenciliğe mahkûm edildi.[14] Tüm bu insanlar, tepkisini ölçmek için Psamtik'in huzuruna getirildi ve dilencinin halini görünce üzüldü.

Psamtik'in dilenciye duyduğu şefkat, onun bağışlanmasını sağladı, ancak oğlu çoktan idam edilmişti. Tahttan indirilen firavun, Pers Kralı'nın maiyetinde yaşamak üzere tekrar tahta çıkarıldı.[15] Ancak bir süre sonra Psamtik, Mısırlılar arasında bir isyan çıkarmaya çalıştı. Kambises bunu öğrendiğinde, Herodot'un aktardığına göre Psamtik boğa kanı içti ve hemen öldü.[16]

Herodot, Pers Kralı Kambises'in Mısır'ı fethetmesi ve böylece 26. (Saite) Hanedanlığı'nın sona ermesiyle II. Ahmose/Amasis'in mumyasının tahrip edildiğini de anlatır:

[... Kambises] Amasis'in sarayına girer girmez, [Amasis'in] bedeninin bulunduğu mezardan çıkarılmasını emretti. Bunu yaptıktan sonra, ona kırbaçla vurmak, dikenlerle delmek ve tüylerini yolmak gibi her türlü aşağılamayla davrandı. [...] Beden mumyalandığı ve darbeler altında parçalanmayacağı için Kambises onu yaktırdı.[17]

Yağma: Sayda lahitleri

[değiştir | kaynağı değiştir]

Saydalı krallar II. Eşmunazar ve babası Tabnit'in Mısır'daki insansı lahitleri, Ahamenişlerin Mısır'ı fethi sırasında üretilmiştir. Benzer Mısır lahitlerinin, karakteristik dolgun ve karemsi geniş yüzleri ve pürüzsüz, eklemsiz gövdeleriyle, II. Psamtik (yaklaşık MÖ 595-589) ve II. Amasis (MÖ 570-526) dönemlerinde Memfis bölgesinde üretildiği bilinmektedir.[18]

II. Eşmunazar'ın lahdi
Üzerinde insan yüzü olan koyu renkli taş tabutun siyah beyaz görüntüsü, tabut izleyiciye dönük şekilde dik duruyor.
Yandan bakıldığında koyu renkli taş tabutun siyah beyaz görüntüsü, tabut yerde yatıyor, tekne ve kapak kama ile birbirinden ayrılıyor.
Sayda krallarına ait lahitlerin, Ahamenişlerin Mısır'ı fethi sırasında yağmalandığı ve kraliyet cenaze törenlerinde yeniden kullanılmak üzere Sayda'a getirildiği düşünülmektedir.

Sayda'da bulunan lahitler, başlangıçta Mısır'da Eski Mısır seçkinleri için yapılmıştı; ancak daha sonra Sayda'ya taşınarak Sayda krallarının cenaze törenleri için yeniden kullanılmışlardı. Bu tarz lahitlerin Mısır'da üretimi, 26. hanedanın çöküşüyle birlikte MÖ 525 civarında sona ermiştir. Bu nedenle Elayi, lahitlerin Saydalılar tarafından MÖ 525'te II. Kambises'in Ahamenişler tarafından Mısır'ı fethine katıldıkları sırada ele geçirilip Sayda'ya getirildiğini ileri sürmektedir.[19][20][21][22]

II. Eşmunazar'ın babasına ait olan Tabnit Lahdi, ön yüzünde bir Mısır generalinin adına yazılmış uzun bir Mısır yazısı bulunan, daha önce adanmış bir lahdi yeniden kullanırken, II. Eşmunazar için kullanılan lahit yeniydi ve temiz bir yüzeye Fenike dilinde tam boy bir ithaf yazısıyla yazılmıştı. René Dussaud'a göre, yeni lahit, yazının yapılmasını sağlayan hayatta kalan annesi Kraliçe Amoashtart tarafından sipariş edilmiş olabilir.[23]

Lahitler muhtemelen, en azından kısmen, Sayda Kralları tarafından ganimet olarak ele geçirilmiştir. Herodot II. Kambises'in "Memfis'te bir mezarlığı yağmaladığı, tabutların açılıp içlerindeki cesetlerin incelendiği" bir olayı anlatır; bu olay, muhtemelen lahitlerin Saydalı tebaası tarafından çıkarılıp tekrar sahiplenilmesine vesile olmuştur.[24] Bu durum, özellikle Penptah adlı bir askere adanmış ve tahrip edilmiş olabilecek Tabnit lahdi için geçerlidir; oysa henüz adanmamış ve tamamlanmamış Eşmunazar lahdi, Memfis'teki bir atölyeden alınmış olabilir.[24]

Bu lahitler (üçüncüsü muhtemelen Kraliçe Amoashtart'a aitti), Mısır dışında bulunan tek Mısır lahitleridir.[25]

I. Darius'un Mısır heykeli

[değiştir | kaynağı değiştir]
Yirmi Yedinci Hanedan'ın firavunu olarak Ahameniş İmparatoru I. Darius'un heykeli;[26] MÖ 522-486; gri kaya; yükseklik: 2,46 m;[27] geleneksel adı Ḳemet olan "Mısır" (𓈎𓅓𓏏𓊖, "Kara Ülke" ), heykelin alt kısmında Ahameniş İmparatorluğu'nun tebaa ülkeleri arasında yer almaktadır. İran Ulusal Müzesi, Tahran.
MÖ 480 civarında Ahameniş ordusunda görev alan Mısırlı bir asker, I. Serhas'ın mezarının kabartmasında.

I. Darius'un Mısır heykeli, Ahameniş hükümdarı I. Darius'un Mısır ikonografisi ve yazıtlarıyla bezenmiş bir heykelidir. Bu, Ahameniş döneminden günümüze ulaşan en bilinen yuvarlak heykel örneğidir.[26] Heykel, Mısır'da gri granitten yapılmış, ancak daha sonra muhtemelen I. Serhas tarafından Susa'ya taşınmıştır. Heykelin alt kısmında, Ahameniş İmparatorluğu'nun tebaası arasında geleneksel adı Ḳemet ( 𓈎𓅓𓏏𓊖, "Kara Topraklar") olan "Mısır" ifadesi yer almaktadır.[26]

Sonraki yazım

[değiştir | kaynağı değiştir]

Ahameniş fethi, Geç Antik Çağ Kıptîce düzyazı kurgusu olan Kambises Romansı'nın konusudur. Metin eksiktir, ancak kısmen yerli geleneklere dayanıyor gibi görünmektedir.[28][29]

Kaynakça

[değiştir | kaynağı değiştir]
Özel
  1. ^ O'Brien, Patrick Karl (2002). Atlas of World History (İngilizce). Oxford University Press. ss. 42-43. ISBN 9780195219210. 
  2. ^ Philip's Atlas of World History. 1999. 
  3. ^ Davidson, Peter (2018). Atlas of Empires: The World's Great Powers from Ancient Times to Today (İngilizce). i5 Publishing LLC. ISBN 9781620082881. 
  4. ^ Barraclough, Geoffrey (1989). The Times Atlas of World History (İngilizce). Times Books. s. 79. ISBN 0723003041. 
  5. ^ electricpulp.com. "ACHAEMENID SATRAPIES – Encyclopaedia Iranica". www.iranicaonline.org (İngilizce). Erişim tarihi: 30 Eylül 2017. 
  6. ^ "Achaemenid rule over Egypt". UCL. 
  7. ^ a b c Herodotus (1737). The History of Herodotus Volume I,Book II. D. Midwinter. ss. 246–250. 
  8. ^ Sir John Gardner Wilkinson (1837). Manners and customs of the ancient Egyptians: including their private life, government, laws, art, manufactures, religions, and early history; derived from a comparison of the paintings, sculptures, and monuments still existing, with the accounts of ancient authors. Illustrated by drawings of those subjects, Volume 1. J. Murray. s. 195. 
  9. ^ a b c Herodotus (Trans.) Robin Waterfield, Carolyn Dewald (1998). The Histories. Oxford University Press, US. s. 170. ISBN 978-0-19-158955-3. 
  10. ^ "a Persian hero slaughtering an Egyptian pharaoh while leading four other Egyptian captives" Hartley, Charles W.; Yazicioğlu, G. Bike; Smith, Adam T. (2012). The Archaeology of Power and Politics in Eurasia: Regimes and Revolutions (İngilizce). Cambridge University Press. s. ix, photograph 4.6. ISBN 9781139789387. 
  11. ^ "Victor, apparently wearing the tall Persian headdress rather than a crown, leads four bareheaded Egyptian captives by a rope tied to his belt. Victor spears a figure wearing Egyptian type crown." in Root, Margaret Cool (1979). The king and kingship in Achaemenid art: essays on the creation of an iconography of empire (İngilizce). Diffusion, E.J. Brill. s. 182. ISBN 9789004039025. 
  12. ^ "Another seal, also from Egypt, shows a Persian king, his left hand grasping an Egyptian with an Egyptian hairdo (pschent), whom he thrusts through with his lance while holding four prisoners with a rope around their necks." Briant, Pierre (2002). From Cyrus to Alexander: A History of the Persian Empire (İngilizce). Eisenbrauns. s. 215. ISBN 9781575061207. 
  13. ^ a b The New Encyclopædia Britannica: Micropædia, Vol.9 15th edition, 2003. p.756
  14. ^ The Histories, by Herodotus, Book III.14, Penguin Classics
  15. ^ "Herodotus, The Histories, book 3, chapter 15, section 1". www.perseus.tufts.edu. 
  16. ^ The Histories, by Herodotus, Book III.15, Penguin Classics
  17. ^ Herodotus, The Histories, Book III, Chapter 16
  18. ^ "Metropolitan Museum of Art". www.metmuseum.org. 
  19. ^ Elayi 2006, s. 6.
  20. ^ Versluys 2010, s. 7–14.
  21. ^ Buhl 1983, s. 201.
  22. ^ Nitschke 2007, s. 71–72.
  23. ^ Dussaud, René; Deschamps, Paul; Seyrig, Henri (1931). La Syrie antique et médiévale illustrée / R. Dussaud, P. Deschamps, H. Seyrig (İngilizce). s. Plaque 29. 
  24. ^ a b Kelly, Thomas (1987). "Herodotus and the Chronology of the Kings of Sidon"Ücretli abonelik gerekli. Bulletin of the American Schools of Oriental Research, 268. s. 48-49. doi:10.2307/1356993. ISSN 0003-097X. JSTOR 1356993. 
  25. ^ Kelly, Thomas (1 Kasım 1987). "Herodotus and the Chronology of the Kings of Sidon"Ücretli abonelik gerekli. Bulletin of the American Schools of Oriental Research. 268 (268). s. 48. doi:10.2307/1356993. ISSN 0003-097X. JSTOR 1356993. 
  26. ^ a b c Razmjou, Shahrokh (1954). Ars orientalis; the arts of Islam and the East. Freer Gallery of Art. ss. 81–101. 
  27. ^ Manley, Bill (2017). Egyptian Art. Thames & Hudson. s. 280. ISBN 978-0-500-20428-3. 
  28. ^ MacCoull, Leslie (2018). "Cambyses Romance". Nicholson, Oliver (Ed.). The Oxford Dictionary of Late Antiquity, Volume 1: A–I (İngilizce). Oxford: Oxford University Press. s. 284. ISBN 978-0-19-881624-9. 
  29. ^ John Dillery (2005), "Cambyses and the Egyptian Chaosbeschreibung Tradition", The Classical Quarterly, 55 (2), ss. 387-406, doi:10.1093/cq/bmi038 .
Genel
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Mısır%27ın_Birinci_Ahameniş_Fethi&oldid=36407676" sayfasından alınmıştır