Lütercilik

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Lutheran sayfasından yönlendirildi)
Gül içine yerleştirilmiş Haç Lutheranizm'i simgeler

Lütercilik[1], Lutheryanlık[2], Luteryenlik ya da Lutheranizm[3] eski bir Augustinuscu keşiş olan Martin Luther'in, Katolik kilisesinin endülijans vermesi ve İncil'e uygun olmayan yaklaşımları ile reform hareketiyle ortaya çıkmış bir mezheptir. Protestan hareketinin çıkışına ve kilisenin bölünerek binlerce kola ayrılmasına sebebiyet vermiştir. Luteryenlik, Avrupa'da Almanya başta olmak üzere, özellikle Kuzey Avrupa ve İskandinav ülkelerinde yandaş bulmuştur. Bugün günümüzde Episkopal mezhebi ile birlikte en liberal ve açık görüşlü mezhep olarak bilinir.[4]

Doktrin[değiştir | kaynağı değiştir]

Martin Luther (1483-1546)

Kadim Ortodoks ve Katolik kiliselerinden farklı olarak sadece iki sakrament kabul edilir ve sadece imanla, iyi işlerden bağımsız olarak kurtuluşun geldiğine inanılır. "Sola Scriptura" yani sadece Kutsal Kitap kavramı da ilk Luteryen düşünce ile birlikte ortaya çıkmıştır.[5] Binlerce yıllık havarilerden günümüze gelerek korunmuş sözlü kilise geleneği bırakılarak sadece Kutsal Kitap esas alınmalıdır denmiştir. Kalvinist Reform Kiliseleri'nden farklı olarak kiliselerinde resim ve heykel bulundurulur ve ayinler daha gelenekseldir. Kutsal Kitap'ta batırarak vaftiz gerekirken Luteryen kilisede vaftizin belirli bir şekli bulunmaz. Bir damla su ile bile insanlar vaftiz edilebilir. Luteryen Kiliseler, ekümenik ilişkilere ve Hristiyan birliğine verdikleri destek çerçevesinde, diğer Protestan Mezhep ve Kiliseleri ile beraber, Anglikan, Katolik ve Ortodoks kiliseleri ile diyalog içindedirler. Amerika'da Episkopal Kilise ile komünyon birliği içindedirler.

Teolojik anlamda her ne kadar birbirleri ile uyum içinde oldukları söylense de birçok ritüeller yerden yere değişmektedir. Nitekim ritüellerin kurtuluş getirmediğine olan inançtan dolayı Katolik ve Ortodoks kiliselerdeki gibi bir kilise disiplininden söz etmek mümkün değildir. Bazı kiliseler daha litürjik ibadette bulunurken bazıları ise geleneği tamamen terk etmiştir. Stabil ve merkezi bir yapısı bulunmamaktadır. Amerika Luteryen Kilise'sinin baş episkoposu Elizabeth Eaton hanımefendidir.[6] İsveç Luteryen Kilisesi Başepiskoposu ise Antje Jackelén hanımefendidir.[7]

Luteryen Kiliseler iç işlerinde bağımsızdır, ama hemen hemen tüm cemaatler, merkezi İsviçre, Cenevre'de bulunan Dünya Lutheran Kiliseler Federasyonu'na ve Dünya Kiliseler Konseyi'ne üyedirler.

Washington Augustana Luteryen Kilisesi'nde Onur Yüyüşüne Destek
Luteryen Kilise Eşcinsel Onur Yürüyüşü

Eşcinsellik, Feminizm ve Liberalizm Öncülüğü[değiştir | kaynağı değiştir]

Luteryenlik, diğer kiliselere kıyasla daha açık görüşlü ve liberal bir mezhep olmakla beraber kadınların din insanı olabilmelerine[8], eşcinsellerin de evlilik yapıp kilisede ibadet edebilmelerine olanak tanımıştır.[9] Elizabeth Platz, 22 Kasım 1970'de Amerika Luteryen Kilisesi'nin atanmış ilk kadın rahibi olmuştur.

Ötenazi ve kürtaj konularında da diğer muhafazakar Hristiyan kiliselerine göre daha liberal bir tutumdadırlar. 2009 yılında ise eşcinsel evliliğin kilisede uygun görülmesiyle ilgili karar alınmış, ayrımcılığa karşı adım atılmıştır. Norveç Luteryen Kilisesi aynı şekilde 2016 yılında eşcinsel evliliği onaylayıcı karar almıştır.[10] Almanya'da Berlin Luteryen Kilisesi derneğinin eliyle Berlin’de tarihî Luteryen Georgen Parochial mezarlığında 400 metrekarelik bir alan lezbiyenlere ayrıldı.[11] Her sene LGBT vatandaşlar tarafından yapılan Onur Yürüyüşleri'ne Luteryen Kiliseler'in (özellikle Amerika ve Avrupa) verdiği destekler oldukça meşhurdur.[9] Birçok kilisenin "Eşcinsel Teolojisi" isimli kitapları dahil bulunur. 12 Eylül 2021'de Megan Rohrer Amerika Birleşik Devletleri'nin ilk transseksüel episkoposlarından biri olmuştur. Luteryen Kilisesin'de[12].Amerika Luteryen Kilise yönetici episkoposu Elizabeth Eaton ise bundan oldukça memnun olduklarını, hatta geç bile kalındığını belirtmiştir.

Cinsiyet eşitliği ve dinler arası harmoni konusunu harmanlayan kiliselerden biridir aynı zamanda Luteryen Kilisesi. Amerika'da bulunan Ebenezer Luteryen Kilisesi Pagan Tanrıçalarına ve putlarına ibadet etmekte[13] Tanrı'ya bir kadın olarak ibadet etmekte Hristiyanlıktaki baba figürünün aksine. Ayinde hayvan maskeleri, Tanrıça putları, Kundali Yoga ve kristaller kullanılmakta. Kilise din görevlisi Peder Stacy Brown hanımefendiler cinsiyet eşitliğinin sağlanmasının Tanrı'ya bir kadın olarak ibadet edilmesinden geçtiğini söylemekte. Aksi takdirde hiçbir şekilde cinsiyet eşitliğine ulaşılamayacağını söyler.

Nadia Bolz-Weber, 600 kişilik bir Luteryen Kilise'sinin kurucusu bir röportajında Luteryen açık görüşlülüğünü dile getirmiştir. Evlilik öncesi ekaretin zorunlu tutulmasını insan hakları ihlaline, hatta tacize eşit görmüş, bunu uygulamanın kadını sadece evleneceği eşinin gelecekteki malı olmaktan öteye götüremeyeceğinden bahsetmiştir. Hatta kendisinin de ilk boşandığı zaman eski erkek arkadaşıyla iletşime geçerek yıllar sonra cinsel ilişkiye girdiğini ve Tanrı ile bu şekilde daha iyi bağlılık kurduğunu anlatmıştır. Yirmili yaşlarında ise kürtaj yaptırmak zorunda olduğunu, haftada 200 dolar kazanarak bunu kaldıramayacağını anlatarak kürtaja da tercihten dolayı destek çıkılması gerektiğini ve Luteryen Kilise'sini ikinci bir reformasyona çağırmıştır[14].Türkiye'de Türkçe yayın yapan Luteryen Kilise'si isimli bir Instagram sayfası bulunmaktadır Tolga Çakarcık ismiyle[15], Türkiye'nin en büyük Instagram sayfasıdır. Fiziksel olarak ise Alman Luteryen Kilise'si bulunmaktadır İstanbul'da[16]

Luteryen Kilise'si Kadın Din Adamı Eşcinsel Onur Yürüyüşü

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "TDK". 24 Şubat 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Şubat 2009. 
  2. ^ Kışlalı, Ahmet Taner (2004). Siyaset Bilimi. Eskişehir: Açıköğretim Fakültesi Yayını. s. 220. ISBN 9750602935. 25 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Şubat 2020. 
  3. ^ "Protestan Ahlakiliği Sorunu ve Philip Melanchthon". dergipark.org.tr. 2004. 26 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  4. ^ "Amerikan Episkopal Kilisesi Eşcinsel Rahip". 27 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  5. ^ "Sola Fide-Sadece İman". 8 Aralık 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  6. ^ "Elizabeth Eaton Başepiskopos". 27 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  7. ^ "Kadın Başepiskopos". 27 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  8. ^ "Kadın Rahipliği". 15 Kasım 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  9. ^ a b "Arşivlenmiş kopya". 28 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Temmuz 2020. 
  10. ^ "Norveç Lüteryen Kilisesinde Eşcinsel Evlilik Kararı". 15 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  11. ^ "Berlin Luteryen Lezbiyen Mezarlığı". 27 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  12. ^ "Luteryen Trans Episkopos". Sky News Gazetesi. 17 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Mart 2022. 
  13. ^ "Luteryen Kilise Pagan Tanrıça İbadeti". Daily Caller Gazetesi. 17 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Mart 2022. 
  14. ^ "Luteryen Pastör Nadia-Bolz Weber". Newyorker Gazetesi. 13 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Ağustos 2021. 
  15. ^ "Instagram Luteryen Kilise". 17 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  16. ^ "Türkiye Luteryen Kilise". 17 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Mart 2022. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]