Lambda-CDM modeli

Lambda-CDM veya ΛCDM modeli, evrenin Büyük Patlama'dan bu yana geçirdiği evrimi birkaç temel parametreyle (temelde altı parametre) matematiksel olarak açıklayan bir kozmolojik modeldir. Kozmolojik gözlemlerle en iyi uyum sağlayan model olduğu için, günümüzdeki kozmolojinin standart modeli olarak kabul edilmektedir.^[1]^[2] Üç ana bileşenden oluşur:

Karanlık enerjiyle ilişkili olan ve Λ (lambda) ile gösterilen kozmolojik sabit
Soğuk karanlık madde (CDM) olarak adlandırılan varsayımsal madde
Olağan madde

Lambda-CDM modelinin, günümüzde Büyük Patlama kozmolojisinin standart modeli olarak kabul edilmesinin nedeni, en basit haliyle şu olguları tatmin edici bir biçimde açıklayabilmesidir:

Kozmik mikrodalga arka planın varlığı ve yapısı,
Galaksilerin dağılımında gözlenen büyük ölçekli yapı,
Hidrojen (döteryum dâhil), helyum ve lityumun gözlenen doğal bolluk oranları,
Uzak galaksilerden ve süpernovalardan gelen ışıkla doğrulanan evrenin ivmelenerek genişlemesi.

ΛCDM modeli, onlarca yıldır çok geniş bir yelpazeye yayılan astronomik gözlemleri başarılı bir şekilde açıklamıştır. Ancak henüz devam eden bazı problemler, modelin temel varsayımlarını sorgulamakta ve birçok alternatif modelin ortaya atılmasına yol açmıştır.^[3]

Kaynakça

^ Austin Joyce et al.: Beyond the Cosmological Standard Model. arXiv:1407.0059
^ Deruelle, Nathalie; Uzan, Jean-Philippe (30 Ağustos 2018). de Forcrand-Millard, Patricia (Ed.). Relativity in Modern Physics. 1 (İngilizce). Oxford University Press. doi:10.1093/oso/9780198786399.001.0001. ISBN 978-0-19-878639-9.
^ Elcio Abdalla; Guillermo Franco Abellán; Amin Aboubrahim (11 Mart 2022). "Cosmology Intertwined: A Review of the Particle Physics, Astrophysics, and Cosmology Associated with the Cosmological Tensions and Anomalies". Journal of High Energy Astrophysics. 34: 49. arXiv:2203.06142v1 . Bibcode:2022JHEAp..34...49A. doi:10.1016/j.jheap.2022.04.002.

Astronomi ile ilgili bu madde taslak seviyesindedir. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkı sağlayabilirsiniz.

[1] Austin Joyce et al.: Beyond the Cosmological Standard Model. arXiv:1407.0059

[DeruelleUzan-2] Deruelle, Nathalie; Uzan, Jean-Philippe (30 Ağustos 2018). de Forcrand-Millard, Patricia (Ed.). Relativity in Modern Physics. 1 (İngilizce). Oxford University Press. doi:10.1093/oso/9780198786399.001.0001. ISBN 978-0-19-878639-9.

[Snowmass21-3] Elcio Abdalla; Guillermo Franco Abellán; Amin Aboubrahim (11 Mart 2022). "Cosmology Intertwined: A Review of the Particle Physics, Astrophysics, and Cosmology Associated with the Cosmological Tensions and Anomalies". Journal of High Energy Astrophysics. 34: 49. arXiv:2203.06142v1 . Bibcode:2022JHEAp..34...49A. doi:10.1016/j.jheap.2022.04.002.

[1]

[2]

[3]