LGBT

Vikipedi, özgür ansiklopedi
LGBT yayınları, onur yürüyüşleri ve ilgili olaylar, LGBT kısaltmasına yeni harfler eklemek ve yeni kısaltmalarda harflerin sırasıyla ilgili sıkıntılar yaşamak yerine kısaltmayı kullanmayı zamanla bıraktı.[1]

LGBT[a] veya GLBT ya da LGBTQ+ 1990'larda LGB kısaltmasından sonra ortaya çıktı ve 1980'lerin ortaları ile sonlarından itibaren gey sözcüğü yerine kullanılarak LGBT topluluğunu temsil etmeye başladı.[2] Birçok etkinci, gey topluluğu kullanımının eksik bir tanımlama olduğunu düşünerek LGBT topluluğu kullanımına geçti.[3]

Bu kimi zaman LGBTT (lezbiyen, gey, biseksüel, transseksüel veya travesti)[4][5] veya LGBTI (lezbiyen, gey, biseksüel, transgender, intersex), LGBT+QIA (Lezbiyen, Gay, Bisexsüel, Transexsüel, Queer, İntersex, Asexsüel), LGBTTIQ (Lezbiyen, Gay, Biseksüel, Travesti, Transseksüel, Intersex, Queer) biçiminde de kullanılmaktadır. 1900'lerden sonra kullanılmaya başlanan "LGBT", eşcinsel hakları mücadelesinde kullanılan çatı kelimedir. Eşcinsel hareketi olarak adlandırılan LGBT hareketi, eşcinsel sözcüğünü travestiyi, transcinselliği ve çiftcinselliği kapsamıyor oluşu nedeniyle çatı kelime olmaktan çıkmıştır. Hareket GLBTT kelimesini kullanmaya başlamış ancak lezbiyenlerin toplumda "yok" sayılıyor oluşu sebebiyle, L harfi başa alınmış ve kadınlara bir tür olumlu ayrımcılık yapılmıştır. Yurt dışındaki bazı örgütler bu çatı kelimeye daha sonradan interseksüelleri simgeleyen I ya da kuirleri simgeleyen Q harflerini eklemişlerdir.

Köken[değiştir | kaynağı değiştir]

Yaygın olarak kullanılan ilk terim "eşcinsel" olmuş, cinsel devrimlerden önce ve süregelen eşcinsel karşıtlığı (homofobi) için olumsuz çağrışımları taşımak için düşünülmüş ve yerini eğilimine göre belirleyen sözcükler almıştır. Bunlar; lezbiyen, gey, transcinsel gibidir.

LGBT bireyler günümüzde tanınmakta olup zaman içinde genel toplum anlayışına karşı bireylerin de açık desteğini alan eşcinseller toplum tarafından aykırı bireyler olarak nitelendirilmektedir[6] ve şimdi bile dünya genelinde eşcinsel bireyler toplumun sözlü ve cinsel tacizine uğramaktadır. Transseksüel oyuncu Candis Cayne'in 2009 yılında "Biz hâlâ açıkça taciz edilebilir bireyleriz" demiştir.

Tarihi[değiştir | kaynağı değiştir]

İlk çağlar[değiştir | kaynağı değiştir]

İnsanlık tarihi kadar[7] eski LGBT ve eşcinsellik eski kaynaklarda MÖ 2000-3000 arasındaki döneme kadar uzanan LGBT'nin tarihi ile ilgili en eski yazılı belgeler Eski Mısır, Sümerler ve Hititlere uzanmaktadır. Bazı Mezopotamya tapınaklarında, yakın zamana değin Hindistan'da süren bir uygulamaya benzer biçimde, kutsal fahişelerin[8] yanı sıra kültür hizmetine verilmiş eşcinsel fahişeler bulunmaktaydı. Yine özel bir önemi olan iki eski Doğu halkı Hititler ve Yahudiler, LGBT tarihinde yer almıştır. MÖ 1400'lerden kalma bir Hitit yasa derlemesinde erkekler arasında evliliğe izin veren bir madde belirlenmiştir. Bu yasa tarihte eşcinsel evliliğe izin veren ilk yasa olma özelliğini de taşımaktadır. Bir diğer topluluk; Yahudiler ise eşcinselliğe karşı yürüttükleri mücadeleyle tanınırlar. Batı uygarlığının eşcinselliği mahkûm etmesinin temelinde önce Musevilik, daha sonra Hristiyanlık kaynaklarında yer alan bu mücadele yatmaktadır.

Akdeniz uygarlığında "LGBT" ve eşcinselliğin göreceli olarak daha serbest olduğu, sosyal açıdan kabul gördüğü, hatta bazı boyutlarıyla yüceltildiği bir ülke de Antik Yunanistan olup burada pederastik (Türkçeerkeklerle genç erkekler arasındaki ilişki ve aşk ya da kadınlarla başka kadınlar arasındaki ilişki ve aşk[8]) yazınsal, sanatsal ve felsefi konularda saygınlık kazanmıştır. Bu saygınlığın Yunan mitolojisine de yansıdığı, Tanrı Zeus'un kartal kılığına girerek genç Ganymades'i kaçırmasından açıkça anlaşılabilir. Yine Eski Yunan sanatının büyük bölümünde eşcinsellik bir esin kaynağı olmuştur. Sanatta çıplak, yarı çıplak erkek figürleriyle başlayan bu akım, MÖ 4. ve 5. yüzyıllarda heykel sanatıyla daha da ilerlemiş ve tarihte bir daha eşine rastlanmayan bir yoğunluğa ulaşmıştır. Eski Yunan şiirinde de eşcinselliğe dayanan esinin büyük yeri vardı. Ama yalnızca erkek eşcinselliği değil, kadın eşcinselliği[8] de işleniyordu. Kendisi de çiftcinsel olan Sappho'nun şiirleri bunun kanıtıdır. Tarihsel kaynaklarda Sappho'nun, Midilli'de (eski adıyla: "Lesbos") sa­de­ce kız­ öğrencilerin eği­tim gör­dü­ğü bir cim­naz­yu­mu bulunmaktaydı. Ken­di­sinin de eş­cin­sel olduğu düşünülen Sapp­ho'nun cim­naz­yu­mu, öğ­ren­ci­le­ri ara­sın­da eş­cin­sel ilişki ya­şan­dı­ğı ge­rek­çe­siy­le[9] hal­kın ve yö­ne­ti­ci­le­rin tepkisini çek­miş ve ada­da eşcinsel karşıtı olay­lar ya­şan­mış­tı. Yine Sappho, yazdığı şiirlerinde kadın arkadaşlarına ve öğrencilerine tutkuyla ve aşk ile seslendiği için onun lezbiyen olduğu düşünülerek Lesbos Tiranı tarafından Sicilya'ya sürgüne gönderilmiştir. Sappho bir şiirinde imge olarak eşcinselliğe göndermeyle şöyle yazmıştır;

"Dön yalvarıyorum sana,
Süt beyazı tuniğini giyerek.
Ah güzel endamını nasıl bir ateş sarıyor,
Baştan çıkarıcılığın karşısında her kadın titrer"[10]

—Sappho

Antik Yunan ve Arap uygarlıkları dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Antik Yunan'da eşcinsellik betimlemesi vazo (resimdekiler: Erastes ile Eromenos)

Antik Yunan'da, “tribades” denilen,[11] kadınlarla cinsel ilişki kurmaya, erkeklerle olduğundan daha fazla düşkün olan kadınlar için kullanılmış terim de eski kaynaklarda yer almaktadır. Yine cumhuriyet dönemi Roma Uygarlığı'nda eşcinsel ilişkiler sert bir baskıyla karşılanıyor, bu baskı yalnızca bir Roma yurttaşı söz konusu olduğunda uygulanıyor, eşcinsellik bütünüyle kötü karşılanmıyordu. Antik Çin'in bütün tarihi boyunca, özellikle Han hanedanı döneminde (MÖ 206 - MS 220) eşcinsellik çok yaygındı. Feodal Japonya'da askerî çevrelerde eşcinsellik tipik bir olguydu. Akdeniz Bölgesi'nde ise Orta Çağ Arap uygarlığında erkekler arasında eşcinsel ilişkilerden esinlenilen bir şiir geleneğinin geliştiği bilinmektedir. Yine bu konuya ilişkin birçok öykü vardır. Binbir Gece Masalları okunduğunda, Arap toplumunda eşcinselliğin konumuna ilişkin bir düşünce edinilebilinmektedir. Arap ülkelerinde erkekler arasında eşcinselliğe ait gelenekler günümüze dek sürmüştür. Afganistan'da, kadın gibi giyinmiş ve makyajlı[12] oğlanlar, 19. yüzyıla kadar zengin erkeklerin haremlerinin bir parçasıydılar. Kâşif[13] Richard Francis Burton bir yazısında, Afganistan'daki bu durum için "Afganlar büyük ölçüde ticari gezginlerdir. Her bir kervanda neredeyse tümüyle kadın giysileri giymiş oğlanlar ve gençler vardır. Gözleri sürmeli, yanaklarına allık sürülmüş, uzun bukleli, kınalı parmakları, görkem içinde develerini süren bu oğlanlara gezgin karılar denir, kocaları yanlarında sabırla uzun yolculuğa katlanırlar"[14] demiştir.

Hristiyanlığın eşcinselliği yasaklamasına karşın, Batı ülkelerinde de Orta Çağ boyunca eşcinsel ilişkilerin, çok yaygın olmamakla birlikte sürdüğü bilinmektedir. Papa ve kardinallerin yasakları, mahkeme kararları ve infazlar bu yasaklara karşın LGBT'ler arasında cinsel ilişki ve aşkın varlığını sürdürdüğünü kanıtlamaktadır. Yine Rönesans, sürdüğü 15. ve 16. yüzyıllarda eşcinselliğe Eski Yunan'ı anımsatan bir biçimde canlanma getirdi. Rönesans Avrupası'nda eşcinsel olan ya da bu eğilimi düzcinsel ilişkiyle birlikte sürdüren pek çok ünlü kişi vardı. Aynı durumun modern çağ için de geçerli olduğu söylenebilir.

Avrupa'da eşcinselliğin suç olmaktan çıkarılması Fransız Devrimi'yle dine dayalı tüm suç ve cezaların kaldırılmasıyla olmuştur. 1810 yılında Fransız imparatoru I. Napolyon medeni kanunu yürürlüğe koyduğunda eşcinselliğin suç sayılması durumundan vazgeçmiştir. 19. yüzyılda Hollanda, İspanya, Portekiz, Bavyera ve İtalya gibi ülkelerin Napolyon yasalarını kabul etmesiyle de bu ülkelerde de eşcinsellik suç olmaktan çıkmıştır.

Cinsel devrimler ve Stonewall ayaklanmaları[değiştir | kaynağı değiştir]

Demokratik Ulusal Kongre sırasında New York sakinlerinin eşcinsel hakları için gerçekleştirdiği gösterilerden bir kare (11 Temmuz 1976)

1968'deki cinsel devrimden ve 1969'daki Stonewall ayaklanmalarından önce[15] toplumda LGBT bireyler için aşağılayıcı kelimeler, polis şiddeti, karşıtlık ve homofobi vardı. Cinsel yönelim kavramı düzcinsellik ile özdeşleştirilmişti. Cinsel devrimin ardından hızla büyüyen LGBT hak mücadelesi Batı Avrupa'dan başlayarak dünya çapında (Kuzey ve Güney Amerika, Avustralya, Orta ve Doğu Avrupa) kabul görmeye başlarken; Güney Afrika, İsrail, Filipinler, Güney Kore, Japonya, Nepal ve Tayvan dışındaki Afrika ve Asya ülkeleri eşcinselliği suç kabul etmek, cinsiyet değiştirme ameliyatlarına izin vermemek gibi ayrımcı uygulamaları sürdürmekteydi.

Stonewall ayaklanmalarıyla beraber içe kapanıklığın dışa açılımı 1970'lerin sonu ve 1980'lerin başında başlamış, LGBT bireyler için bir algı değişimi olmuş; bazı eşcinsellerin toplumsal ilk kabulleri yaşanmış, çiftcinsel ya da transcinsel kişiler de hak ve kabul için çeşitli etkinliklerde bulunmuş ve örgütlenmeler yoluna gitmiştir. Nice toplumsal kabul 20. yüzyılda sağlanmaya başlanmışsa da ABD'de sodomi yasalarının ülke genelinde kaldırılması 2003'te ABD Yüksek Mahkemesi'nin o yıl anayasaya aykırı olduğuna hükmetmesinin ardından gelmiştir.

Kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

LGBT bireyleri ve kültürünü temsil eden gökkuşağı bayrağı

Cinsel kimlik ve yönelimi lezbiyen, gey, çiftcinsel ve transgender bireylerce düzenlenen etkinlikler ya da yine LGBT ile ilgili yapılanlar ve yapılacakları tanımlamakta genel adlandırma "LGBT kültürü"dür. Terim eş anlamlı olmadığı hâlde yine bu kavramı tanımlamak için "Gey kültürü" adı da kullanılır.

Yasal statü[değiştir | kaynağı değiştir]

LGBT'yi etkileyen yasalar ülkeden ülkeye, bölgeden bölgeye çok büyük farklılıklar gösterir. Kimi ülkeler eşcinsel evlilik, medeni birliktelik gibi hakları tanırken kimi ülkeler de ölüm cezası başta olmak üzere çeşitli cezalar uygulamaktadır. LGBT bireyler ile ilgili yasalardan bazıları LGBT evlat edinme, göç hakkı, cinsel yönelimler ve askerlik hizmeti, ayrımcılık karşıtlığı, bireylere karşı şiddet, nefret suçları, oğlancılık ve adil, eşit olmayan reşit olma yaşı gibi yasalardır.

Birleşmiş Milletler, 2011 yılında LGBT bireylerle ilgili ilk önergesini yayınladı ve bunu nefret suçları, eşcinselliğin yasaklanması ve ayrımcılığın da içinde bulunduğu LGBT bireylere yönelik şiddetin belgelenmesi ile ilgili raporlar izledi.[16][17]

Dünyada eşcinselliğin yasal durumu:

Ülkelere göre cinsiyet kimliği yasaları
  Ameliyat olmadan yasal cinsiyet/cinsel kimlik değişimi mümkün
  Ameliyat ile yasal cinsiyet/cinsel kimlik değişimi mümkün
  Cinsiyet/cinsel kimlik değişimi yasa dışı
  Bilinmiyor
Birleşmiş Milletler'de LGBT hakları:
  Destek: Bir Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nda LGBT haklarını desteklemiş veya Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Konseyi'nde LGBT haklarına ilişkin 2011 önergesini sunmuş ülkeler (96 üye)
  Karşı: 2008 yılında LGBT haklarına karşı BM için oluşturulmuş bildiriyi imzalamış ülkeler (başlangıçta 57 üye, günümüzde Fiji, Ruanda ve Sierra Leone'nin çekilmesiyle 54 üye)
  Hiçbiri: BM'de LGBT hakları hususunda herhangi bir destek veya karşı pozisyon almamış ülkeler. (44 üye)
Dünyada LGBT haklarına ve LGBT bireylerin yasal durumuna ilişkin haritalar

LGBT toplumsal hareketleri[değiştir | kaynağı değiştir]

LGBT'ler ve etkinciler arasında toplumsal hareketin sıkça belirtilen bir amacı, LGBT kişiler için toplumsal eşitliktir; bazı kişiler ayrıca LGBT topluluklarını geliştirmek ya da daha geniş anlamda, toplumu cinsel baskılardan kurtarmak için çabalamışlardır. Günümüzde örgütlenen LGBT hareketleri lobicilik ve sokak yürüyüşleri; sosyal gruplar, destek grupları ve topluluk etkinlikleri; dergiler, filmler ve edebiyat; bilimsel araştırma ve yazı; iş faaliyetleri gibi çok çeşitli siyasal eylemcilik ve kültürel eylemlerden oluşur.

Onur yürüyüşü[değiştir | kaynağı değiştir]

Tanımlamalar[değiştir | kaynağı değiştir]

Resim galerisi[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Lezbiyen, Gey, Biseksüel ve Transgender terimlerinin baş harflerinden oluşan bir kısaltmadır.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Cahill, Sean, and Bryan Kim-Butler. "Policy priorities for the LGBT community: Pride Survey 2006." New York, NY: National Gay and Lesbian Task Force (2006).
  2. ^ Acronyms, initialisms & abbreviations dictionary, Volume 1, Part 1. Gale Research Co., 1985, ISBN 978-0-8103-0683-7. Factsheet five, Issues 32–36, Mike Gunderloy, 1989 6 Eylül 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  3. ^ Gay pride needs new direction 27 Kasım 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İngilizce)
  4. ^ ""LGBTT" için arama sonuçları". KAOS GL. 29 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2010. 
  5. ^ "Kadınlar ve LGBTT'ler Cinsel-Bedensel Hakları İçin Sokakta". Lambdaistanbul. 9 Kasım 2010. 19 Temmuz 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2010. 
  6. ^ Medyada Cinsiyet Alanları (Marjinal Bir Kimlik Algısı Olarak Eşcinselliğin Tv Haberlerinde Sunumu) 27 Kasım 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Yazar: Yusuf Yurdigül, İ. Etem Zinderen, Yayınlayan: İys.İnonu.edu.tr, İş: İnönü Üniversitesi
  7. ^ Doç. Dr. Özgür Öztürk. "Zor Bir Konu: Eşcinselliğe Bilimsel ve Objektif Bakabilmek". İpe. 10 Haziran 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2013. 
  8. ^ a b c "Antik Yunanda Kadın Eşcinselliği". ZihniminKadrajı. 5 Haziran 2011. 29 Ocak 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2013. 
  9. ^ Engin Tatlıbal (29 Mayıs 2013). "Midilli'de Lezbiyen Festivali". MGKmedya. 26 Nisan 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2013. 
  10. ^ Tannail, R., Tarihte Eşcinsellik, çev. Sinem Gül, Dost, 2003. Akt. Gezgin, İ., a.g.e., s. 253.
  11. ^ Halperin, D., Cinsellikten önce Seks, s. 46.
  12. ^ Colin Spencer, KAOS GL, Temmuz-Ağustos 1998 (Sayı: 4748) Geocities. 27 Ekim 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  13. ^ "Avrupalıların Mekke ile Medine merakı". Sabah. 6 Ekim 2006. 25 Haziran 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Mayıs 2015. 
  14. ^ "Richard Francis Burton: Astrology and Horoscope". www.astrotheme.com (İngilizce). 19 Temmuz 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Mayıs 2015. 
  15. ^ "Homophobia: A Weapon of Sexism (Homofobi: Cinsiyet Ayrımı Bir Silah)" (PDF). Suzanne Pharr. 1997. 22 Nisan 2015 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Haziran 2013. 
  16. ^ Jordans, Frank (17 Haziran 2011). "U.N. Gay Rights Protection Resolution Passes, Hailed As 'Historic Moment'". Associated Press. 13 Kasım 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Şubat 2012. 
  17. ^ "UN issues first report on human rights of gay and lesbian people". Birleşmiş Milletler. 15 Aralık 2011. 31 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Şubat 2012. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]