László Lovász

Vikipedi, özgür ansiklopedi
László Lovász
László Lovász (2017) (cropped).jpg
László Lovász
Doğum László Lovász
9 Nisan 1948 (1948-04-09) (74 yaşında)
Budapeşte Macaristan
Meslek Matematikçi

László Lovász (Macarca: [ˈlovaːs ˈlaːsloː ] ; 9 Mart 1948 doğumlu) Macar bir matematikçi ve Eötvös Loránd Üniversitesi'nde fahri profesör. Kombinatorik alanındaki çalışmaları ile tanınır ve bu çalışması ile Avi Wigderson ile birlikte 2021 Abel Ödülü'ne layık görülmüştür. 2007'den 2010'a kadar Uluslararası Matematik Birliği'nin başkanı ve 2014'ten 2020'ye kadar Macar Bilimler Akademisi'nin başkanıydı.

Hayatı ve eğitimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Lovász, ülkedeki en iyi matematikçileri yetiştiren Budapeşte'deki Budapeşte Fazekas Mihály İlköğretim Okulu'nda eğitim gördü.[1] Uluslararası Matematik Olimpiyatlarında üç altın (1964-1966) ve bir gümüş madalya (1963) kazandı.[1][2][3] Ayrıca matematik dehaları hakkında bir Macar yarışma programına katıldı.Kaynak hatası: Açılış <ref> etiketi hatalı biçimlendirilmiş veya hatalı bir ada sahip (Bkz: Kaynak gösterme) Paul Erdős, Lovász'ın genç yaşta grafik teorisini oluşturmasına yardımcı oldu.Kaynak hatası: Açılış <ref> etiketi hatalı biçimlendirilmiş veya hatalı bir ada sahip (Bkz: Kaynak gösterme)[4]

Lovász, Bilim Adayı (C.Sc.) derecesini 1970 yılında Macar Bilimler Akademisi'nde aldı.[3][5][5][6] İlk doktorasını (Dr.Rer. Nat.) 1971 yılında Eötvös Loránd Üniversitesi'nden ve ikinci doktorasını (Dr.Math. Sci.) 1977'de Macar Bilimler Akademisi'nden aldı.[6]

Kariyer[değiştir | kaynağı değiştir]

1971'den 1975'e kadar Lovász, Eötvös Loránd Üniversitesi'nde Araştırma Görevlisi olarak çalıştı.[6] 1975'ten 1978'e kadar Szeged Üniversitesi'nde doçentlik yaptı.[6] Daha sonra Eötvös Loránd Üniversitesi'ne profesör olarak çalıştı.[6]

Lovász, 1993'ten 1999'a kadar Yale Üniversitesi'nde profesördü. 1990'dan 2006'ya kadar Kıdemli Araştırmacı olarak Microsoft Araştırma Merkezi'nde çalıştı.[6] Eötvös Loránd Üniversitesi'ne döndü ve burada Matematik Enstitüsü'nün [7] 2006–2011) yöneticisi ve Bilgisayar Bilimleri Bölümü'nde (2006–2018) profesör olarak görev yaptı.[6] 2018 yılında bu görevlerinden emekli oldu.[6]

Lovász, 1 Ocak 2007 ile 31 Aralık 2010 tarihleri arasında Uluslararası Matematik Birliği'nin başkanıydı.[8] 2014 yılında Macar Bilimler Akademisi (MTA) Başkanı seçildi ve 2020 yılına kadar burada görev yaptı.[9][10][11]

Araştırma[değiştir | kaynağı değiştir]

Lovász, 1970'lerde Erdős ile işbirliği içinde, Erdős'in mevcut olasılıksal çizge teorisi tekniklerine tamamlayıcı yöntemler geliştirdi.[3] Bu, nadir grafiklerin varlığını kanıtlamak için standart bir teknik haline gelen "Lovász yerel lemmasını" içeriyordu.Kaynak hatası: Açılış <ref> etiketi hatalı biçimlendirilmiş veya hatalı bir ada sahip (Bkz: Kaynak gösterme) Ayrıca grafik teorisinde, Lovász Kneser'in varsayımını kanıtladı ve Erdős–Faber–Lovász varsayımının formüle edilmesine yardımcı oldu.[3]

1982'de Arjen Lenstra ve Hendrik Lenstra ile Lovász, kafeslerdeki noktalara yaklaşmak ve tabanlarını azaltmak için LLL algoritmasını geliştirdi.[3][12] LLL algoritması, Gil Kalai tarafından "temel algoritmalardan biri" olarak tanımlanmıştır. Bu algoritma, Polinom çarpanlara ayırma algoritmaları ve kriptografi dahil olmak üzere birçok pratik uygulamada kullanılmıştır.[3]

Ödüller[değiştir | kaynağı değiştir]

Lovász, 1979'da Pólya Ödülü, 1982 ve 2012'de Fulkerson Ödülü, 1993'te Brouwer Madalyası, 1999'da Wolf Ödülü ve Knuth Ödülü, 2001'de Gödel Ödülü, 2006'da John von Neumann Teori Ödüllerine layık görüldü. Ayrıca 2007'de Janos Bolyai Creative ödülü, 2008'de Széchenyi Ödülü ve 2010'da Kyoto Temel Bilimler Ödülü'nü aldı.[6][13][14] Mart 2021'de, Abel Ödülü'nü " teorik bilgisayar bilimi ve ayrık matematiğe temel katkıları ve onları modern matematiğin merkezi alanlarına şekillendirmedeki öncü rolleri için" İleri Araştırma Enstitüsü'nden Avi Wigderson ile paylaştı.[2][3][15] 2021'de Macaristan'ın en yüksek nişanı olan Aziz Stephen Nişanı'nı aldı.[16]

2006'da Hollanda Kraliyet Sanat ve Bilim Akademisi'ne [17] ve 2007'de İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi'nin ve 2009'da Londra Matematik Derneği'nin onursal üyeliğine seçildi.[18] Lovász, 2012 yılında ise ABD Ulusal Bilimler Akademisi üyeliğine seçildi.[19] 2012 yılında Amerikan Matematik Derneği üyesi oldu.[20] Lovász, ISI'nin en çok alıntı yapılan araştırmacısıdır.

Kişisel hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Lovász, matematikte yetenekli lise öğrencileri için hazırlanan bir programa birlikte katıldığı [21] matematikçi arkadaşı Katalin Vesztergombi ile evlidir [22] . Çiftin dört çocuğu var.[6] Macaristan ve Amerika Birleşik Devletleri'nin çifte vatandaşıdır.[6]

Kitapları[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Discrete Mathematics: Elementary and Beyond. Springer. 27 Ocak 2003. ISBN 978-0387955858. 
  • Combinatorial Problems and Exercises, 2nd Edition. AMS Chelsea Publishing. 2007. ISBN 978-0821842621. 

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b Katona, Gyula O. H., (Ed.) (2008). "Preface". Building Bridges. János Bolyai Mathematical Society and Springer. ss. 7-8.  r eksik |soyadı1= (yardım)
  2. ^ a b Chang (17 Mart 2021). "2 Win Abel Prize for Work That Bridged Math and Computer Science". The New York Times. 5 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Mart 2021.  Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi: "NYT-Abel" adı farklı içerikte birden fazla tanımlanmış (Bkz: Kaynak gösterme)
  3. ^ a b c d e f g Hartnett (17 Mart 2021). "Pioneers Linking Math and Computer Science Win the Abel Prize". Quanta Magazine. 5 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Mart 2021.  Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi: "Quanta-Abel" adı farklı içerikte birden fazla tanımlanmış (Bkz: Kaynak gösterme) Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi: "Quanta-Abel" adı farklı içerikte birden fazla tanımlanmış (Bkz: Kaynak gösterme) Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi: "Quanta-Abel" adı farklı içerikte birden fazla tanımlanmış (Bkz: Kaynak gösterme) Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi: "Quanta-Abel" adı farklı içerikte birden fazla tanımlanmış (Bkz: Kaynak gösterme)
  4. ^ Castelvecchi (17 Mart 2021). "Abel Prize celebrates union of mathematics and computer science". Nature (İngilizce). doi:10.1038/d41586-021-00694-9. 5 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mayıs 2022. 
  5. ^ a b "László Lovász, Director, Institute of Mathematics, Eötvös Loránd University Budapest, Hungary". fields. 11 Şubat 2008. 4 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Aralık 2019. 
  6. ^ a b c d e f g h i j k "Curriculum Vitae" (PDF). László Lovász. 8 Eylül 2017 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Mart 2021.  Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi: "CV" adı farklı içerikte birden fazla tanımlanmış (Bkz: Kaynak gösterme) Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi: "CV" adı farklı içerikte birden fazla tanımlanmış (Bkz: Kaynak gösterme) Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi: "CV" adı farklı içerikte birden fazla tanımlanmış (Bkz: Kaynak gösterme) Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi: "CV" adı farklı içerikte birden fazla tanımlanmış (Bkz: Kaynak gösterme)
  7. ^ "LOVÁSZ, László". World Science Forum. 10 Temmuz 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Aralık 2019. 
  8. ^ Castelvecchi (17 Mart 2021). "Abel Prize celebrates union of mathematics and computer science". Nature (İngilizce). doi:10.1038/d41586-021-00694-9. Castelvecchi, Davide (March 17, 2021). "Abel Prize celebrates union of mathematics and computer science". Nature. doi:10.1038/d41586-021-00694-9.
  9. ^ Magyar Tudományos Akadémia: "Lovász László a Magyar Tudományos Akadémia új elnöke", 2014/05/06 (in Hungarian)
  10. ^ Magyar Tudományos Akadémia: "A leköszönő és az új elnök beszédével zárult az MTA 193. közgyűlése", 2020/07/09 14 Nisan 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (in Hungarian)
  11. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; Nature isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)
  12. ^ Lenstra (1982). "Factoring polynomials with rational coefficients". Mathematische Annalen. 261 (4): 515-534. doi:10.1007/BF01457454. 
  13. ^ "Lovász Receives Kyoto Prize" (PDF). Notices of the American Mathematical Society. 57 (9): 1136. 2010. 18 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 2 Mayıs 2022. 
  14. ^ "László Lovász". Institute for Operations Research and the Management Sciences. 25 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Mart 2021. 
  15. ^ Castelvecchi (17 Mart 2021). "Abel Prize celebrates union of mathematics and computer science". Nature (İngilizce). doi:10.1038/d41586-021-00694-9. Castelvecchi, Davide (March 17, 2021). "Abel Prize celebrates union of mathematics and computer science". Nature. doi:10.1038/d41586-021-00694-9.
  16. ^ "Az MTA két volt elnökéé a Szent István Rend". 24.hu (Macarca). 20 Ağustos 2021. 20 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2021. 
  17. ^ "L. Lovász". Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences. 8 Şubat 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Şubat 2016. 
  18. ^ LMS homepage
  19. ^ "Laszlo Lovasz". www.nasonline.org. 22 Kasım 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Mart 2021. 
  20. ^ List of Fellows of the American Mathematical Society 5 Aralık 2012 tarihinde Archive.is sitesinde arşivlendi, retrieved February 2, 2013.
  21. ^ "Édes teher: zseni az apám (interview with László Lovász)", NOL (Macarca), 12 Temmuz 2013, 14 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi, erişim tarihi: 2 Mayıs 2022 
  22. ^ Sumida, Manabu; McClure, Lynne, (Edl.) (2017), Teaching Gifted Learners in STEM Subjects: Developing Talent in Science, Technology, Engineering and Mathematics, Routledge Research in Achievement and Gifted Education, Routledge, ss. 92-93, ISBN 9781317448969, 16 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi, erişim tarihi: 2 Mayıs 2022  Birden fazla editör-name-list parameters kullanıldı (yardım); r eksik |soyadı1= (yardım)