Komninos Hanedanı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Komnenos sayfasından yönlendirildi)
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Komnenos
Komnenoi (Yunanca : Tekil - Κομνηνός; çoğul: Κομνηνοί)
Trabzon: Megalokomnenoi
Bizans İmparatoru I. İsaakios'un arması
Ülke Bizans İmparatorluğu (1081-1185)
Trabzon İmparatorluğu (1204-1461)
Epir Despotluğu
Unvanlar Bizans İmparatorluğu İmparatoru,
Trabzon İmpartorluğu İmparatoru,
Kudüs Krallığı Kraliçesi (Kral eşi olarak),
Antakya Prensliği Prensesi (Prens eşi olarak),
Atina Düklüğü Dusesi (Dük eşi olarak),
Epir Despotluğu Despotu
Kurucu Manuil Erotikos Komnenos
Son Hükümdar 1185 (Bizans İmparatoru olarak),
1461 ( Trabzon İmparatoru olarak )
Alt kolları Komnenos Dukas

Komnenos Hanedanı, (Yunanca: Tekil - Κομνηνός Komninos; çoğul: Κομνηνοί Komninoi), 1081-1185 döneminde Bizans İmparatorluğu imparatorları olarak, ve sonradan 1204-1461 döneminde Trabzon İmparatorluğu imparatorları olarak görev yapan bir hanedan. Bu hanedan mensupları geç Bizans döneminde önemli devlet mevkilerinde görev yapan bir soylu sülale mensuplarıdır. Komnenos hanedanı ve sülalesi üyeleri (Dukas Hanedanı ve Dukas sülalesi, Angelos Hanedanı ve Angelos sülalesi, Paleologos Hanedanı ve Paleologos sülalesi gibi) diğer önemli ve tanınmış Bizans hanedan ve sülaleleri ile karşılıklı evlilikler yaparak yakın ilişkiler kurmuştu.

Aslı[değiştir | kaynağı değiştir]

11. yüzyılda yaşamış Bizanslı tarihçi, yazar, filozof ve siyaset adamı olan Mihail Psellos yazdığı "Kronographia" adlı imparatorların biyografilerini de ihtiva eden kronolojik-tarih kitabında [1] Komnenos sülalesinin aslının Trakya'da Balkanlarda Filibe yakınında bulunan "Komne" köyünde bulunduğunu bildirmiştir. 14. yüzyıl Bizanslı yazar İonnnes Kantakuzenos'ta bu köyde "Komnene Tarlaları (Κομνηνῆς λειμῶνας)" adlı bir mevki bulunduğunu bildirerek bu öneriyi kabul etmektedir. Günümüz tarihçilerinin çoğunluğu bu öneriyi kabul etmektedirler.[2][3]

Bununla beraber Komnenos hanedanı ve sülalesinin aslı hakkında farklı öneriler de bulunmaktadır. Bu sülalenin yaşadığı dönemlerde Bizans'ta yaşayanlarca bu sülale ve hanedanın aslının "Doğulu", "Anadolulu", "Paflagonyalı" veya "Kastamonulu" olduğu kabul edilmekte idi. Bunun başlıca nedeni bu sülalenin Bizans'ta önemli siyasi ve askeri rol oynayan ilk üyesi olan general Manuil Erotikos Komnenos'un Nicea (İznik) kalesini Bardas Skleros'un kuşatmasına karşı başarılı direnişle savunması ve imparator II. Basileios'un onun bu başarısını ödüllendirmek için ona o zaman Paflagonya adını taşıyan Kastamonu ve çevresinde bulunan bölgede büyük malikane arazileri bahşetmesi idi. Bundan sonra özellikle XI. yüzyılda bu sülalenin bu arazilerden gelirlerinin ve bu arazilerde yaşayan kişilerin "Komnenos" sülalesi ve mensuplarının Anadolu'da gayet güçlü ve ünlü bir askeri aristokrasi ("dynatoi") olarak Bizans'ta önem kazanmışlardır.[4]

17. yüzyıl Fransız avukat, sözlükçü, filolog, ortaçağ ve Bizans tarihçisi olan Charles du Fresne, sieur du Cange Komnenos sülalesinin aslının Konstantinopolis'i yeniden kurdurup Roma İmparatorluğu başkenti yapan I. Konstantin ile bu kente gelip yerleşen eski bir antik Romalı soylu ailesinden geldiğini iddia etmiş ve bu desteklemek için bir soyağacı vermiştir. Fakat bu iddia ve verilen soyağacının XI. yüzyıl Bizans'ın ilerigelen soylu sülalelerinin kendileri asıllarının eski antik Romalı soylu ailelerden gelmiş olmakla övünmek için ortaya çıkardıkları mitik soyağaçlara bir güzel örnek olduğu iddia edilmiştir. Dukas sülalesinin de benzer şekilde sahte mitik antik Romalı asil ailelere dayandığını iddia eden bir mitik soyağacı bulunduğu bilinmektedir.[3]

Rumen 20. yüzyıl târihçisi George Murnu 1924'te yazdığı bir makalede Komnenos sülâlesinin aslen Trakyalı Ulahlardan geldiğini iddia etmiştir. George Murnu'nun Romanya'daki aşırı milliyetçi, kökten dinci, aşırı sağcı, anti-semitist, faşist sempatizanı olduğu ve 1927'de kurulan Demir Muhafızlar ideoloğu olduğu bildirilmektedir. Bunun için modern tarihçilerce bu öneri de kabul edilmemektedir.[3]

Trabzon İmparatorluğu[değiştir | kaynağı değiştir]

Megas Komnenos ailesinden Trabzon İmparatoru I. Manuil (1238-1263) tarafından 1250-1260 yılları arasında yaptırılan Ayasofya Kilisesi (bugün Trabzon Ayasofya Müzesi)

1204'te Latinlerin Konstantinopolis'i (İstanbul) ele geçirmesi üzerine I. Andronikos'un torunları Aleksios ve David'in Gürcü kraliçesi Tamara'nın yardımıyla Trebizond'da (Trabzon) kurduğu imparatorluk 1461'e değin varlığını sürdürdü.

Osmanlı padişahı Fatih Sultan Mehmet'in 1461'de Trabzon'u almasından sonra Trabzon İmparatorluğu'nun son kralı David Komnenos tahttan indirilerek ailesiyle birlikte Edirne'ye yerleştirildi ve yüklü bir gelir bağlandı. İki yıl sonra imparator, Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan'ın eşi olan yeğeni Theodora ile yazışmaya başladı. Osmanlılar tarafından ihanet olarak kabul edilen yazışmalar nedeniyle, 1 Kasım 1463'te David, büyük oğulları ve yeğeni, Fatih'in emriyle İstanbul'da idam edildiler.[5]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Mihail Psellos (Tr.çev. Demirkent, Işın) (1992 2.bas. 2014) Kronographia, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları ISBN 9751604850
  2. ^ Kazdhan, Alexander, "Komneni", Kazhdan, Alexander, (ed.) (1991). The Oxford Dictionary of Byzantıum, Oxford: Oxford University Press. İSBN 978-0-19-504652-6 (İngilizce)
  3. ^ a b c Varzos, Konstantinos (1984) Η Γενεαλογία των Κομνηνών (Komnenoi Soyağacı), 3 Cilt, Selanik : Centre for Byzantine Studies, Thessaloniki Üniversitesi. (Yunanca),
  4. ^ Anon. (1910) Byzantine Paphlagonians: Comnenid Dynasty, Alexios I Komnenos, Andronikos I Komnenos, Manuel I Komnenos, Alexios II Komnenos, John II Komnenos, General Books ISBN 1158166117, 9781158166114, (İngilizce) Online:[1]
  5. ^ Kenan İnan, Son Bizans Kalesinin Düşüşü, NTV Tarih, Ekim 2010, ISBN 1308-7878.

Dış kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Hür, Ayşe Komnenos Hanedanı,(1994) Kaynak:Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi, Cilt 5, Sayfa 47-48 İstanbul,
  • Ostrogorsky, Georg (Tr.çev.: Işıltan, Fikret ), (1.bas. 1940, 5. Bas. 1999) Bizans Devleti Tarihi, Ankara: Türkiye Tarih Kurumu ISBN 975-16-0348-X
  • Gregory, Timothy E. (Tr.çev. Ermert, Esra ), (2008), Bizans Tarihi, İstanbul:Yapı Kredi Yayınları ISBN 978-975-08-1507-2
  • Heyd, W. (Tr.çev.:Karal, Enver Ziya) (1975) Yakın-Doğu Ticaret Tarihi, Ankara: Türkiye Tarih Kurumu
  • Cameron, Averil (ed.) (2003) Fifty Years of Prosopography: The Later Roman Empire, Byzantium and Beyond, Oxford:Oxford University Press ISBN 9780197262924 (İngilizce)
  • Norwich, John Julius (1991) Byzantium: The Apogee. Londra: Penguin,. ISBN 0-19-504652-8. (İngilizce)
  • Aleksandr Kajdan, (Ed.) (1991). The Oxford Dictionary of Byzantium (İngilizce). Oxford and New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-504652-8. 
  • Treadgold, Warren (1997) A History of the Byzantine State and Society, Stanford: Stanford University Press, ISBN 0-8047-2630-2 (İngilizce)
  • Chaldon, Ferdinand (1910, 1912), Les Comnènes. Étude sur l’empire byzantin au XIe et XIIe siècles 2 cilt, Paris (Fransızca)
  • Cheynet, Jean-Claude (2000) "L'aristocratie Byzantine (VIIIe - XIIIe siècle)", Journal des Savants. 2000, N°2, say.281–322. doi : 10.3406/jds.2000.1638 (Fransızca)
  • Sturdza, M. D. (1999) Dictionnaire Historique et Généalogique des Grandes Familles de Grèce, d'Albanie et de Constantinople 2. ed., Paris:

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Varzos, Konstantinos (1984) Η Γενεαλογία των Κομνηνών [Komnenoi Soyağacı], 3 Cilt, Selanik : Centre for Byzantine Studies, Thessaloniki Üniversitesi. (Yunanca), Online: "kbe.auth.gr." websitesinde Cilt A1:[2]; Cilt B1 [3], Cilt 2 [4]