Kaynanadili

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Opuntia
Cylindropuntia bigelovii (Teddy-bear Cholla) and Opunita (Prickly Pear).jpg
Opuntia cinsine ait iki kaktüs türü: önde, İngilizce'de cholla adı ile anılan türlerden biri (Opuntia bigelovii); arkada, kaynana dili (Opuntia ficus-indica).
Bilimsel sınıflandırma Bu sınıflandırmayı düzenle
Âlem: Plantae
Bölüm: Tracheophyta
Sınıf: Magnoliopsida
Takım: Caryophyllales
Familya: Cactaceae
Oymak: Opuntieae
Cins: Opuntia
Mill.
Türler
Metne bakınız.

Kaynanadili (Opuntia), kaktüsgiller (Cactaceae) familyasında sınıflanan bitki cinsi.

Topluca dikenli incirler adı ile anılan türleri içeren Opuntia ve İspanyolcada cholla ortak adı ile anılan türleri içeren Cylindropuntia alt cinslerine ayrılan bu cinsin tipik türü, Türkçede "Eşek inciri", "Hint inciri", "Frenk inciri", "dikenli incir" ya da halk ağzında Türkiye'de "kaynanadili", Kıbrıs'ta "babutsa" olarak anılan Opuntia ficus-indica'dır.[1][2][3]

Dikenli incirler (Opuntia alt cinsi), yassı ve yuvarlak bölümlerin eklemlenerek oluşturduğu gövdelere sahiptir. Cylindropuntia alt cinsinin türlerinde ise gövde bölümleri yassı değil, silindrik yapılıdır.

Gövdesi düz ve yassı büyük parçalar halinde eklemlidir ve üzerinde kabarcıklar bulunur. Büyük çiçekleri baharda ya da yaz başında açar. Olgunlaşmadan önce yeşil olan meyveleri, olgunlaştığında erguvani renge dönüşür ve yenilebilir. Gövdesi yaşlandıkça olgunlaşır. Bol güneş alan yerlerde fazla suya gereksinim duymadan yetişir. Her türlü toprağa uyum sağlayabilir.

Açıklama[değiştir | kaynağı değiştir]

Meyveli bir Opuntianın tipik morfolojisi

Ö. ficus-indica,3 m (10 ft)'nin üzerinde bir taç ile ve 1 m (1 yd)'lik bir gövde çapı ile 5-7 m (16-23 ft)'a kadar büyüyebilen büyük, gövde oluşturan, parçalı bir kaktüstür.[4] Cladode'lar (büyük yastıklar) yeşil ila mavi-yeşildir, 25 cm (10 in)'a kadar birkaç diken taşır veya omurgasız olabilir.[4] Dikenli armutlar tipik olarak, büyük, pürüzsüz, sabit dikenler ve glochid adı verilen ve cilde veya saça kolayca yapışan ve ardından bitkiden ayrılan küçük, tüy benzeri dikenler içeren düz, yuvarlak kladodlarla (ing: cladodes) (platyclades olarak da adlandırılır) büyür. Çiçekler tipik olarak büyük, aksiller, soliter, biseksüel ve epiperijinli olup, belirgin, spiral olarak düzenlenmiş tepal'lerden ve bir hypanthium'dan oluşan bir periant (ing:perianth) vardır. Ercik'ler çoktur ve spiral veya sarmal kümeler halindedir ve gynoecium karpel başına çok sayıda alt yumurtalığa sahiptir. Yerleşim parietaldir ve meyve, arilat (ing:arillate) tohumlu bir meyvedir. Dikenli armut türlerinin alışkanlıkları büyük ölçüde değişebilir; çoğu çalıdır, ancak Galapagos'un Opuntia galapageia gibi bazıları ağaçtır.

Ekoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Ö. ficus-indica ılıman kışları olan ve uzun süreli kurak geçen, ardından ara sıra yağmurlu ve nispeten düşük nemli olan sıcak yazları olan bölgelerde gelişir.[4] Yıllık ortalama yağış miktarı 350-500 mm (14-19 12 in)'dir. iyi büyüme oranları sağlar.[4] O. ficus-indica, kil içeriği %15–20'yi geçmeyen ve toprak iyi drene edilmiş, altasit ila altalkali arasında değişen çeşitli topraklarda çoğalır.[4] Sığ kök sistemi, bitkinin dağ yamaçları gibi sığ, gevşek topraklarda büyümesini sağlar.[4] Opuntia bazı yerlerde zehirli ot olarak kabul edilmesine katkıda bulunan büyük klonal kolonilere yayılır.

Opuntia yiyen hayvanlar arasında dikenli armut adası salyangozu ve Cyclura kaya iguanaları bulunur. Meyveler, başta kuşlar olmak üzere birçok kurak kara hayvanı tarafından tüketilir ve böylece tohumların dağılmasına yardımcı olur. Opuntia patojenler arasında kese mantarı Colletotrichum coccodes ve Samons' Opuntia virüsü bulunur. ant Crematogaster opuntiae ve örümcek Theridion opuntia, dikenli armut kaktüsü ile olan ilişkilerinden dolayı adlandırılmıştır.[4][5]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Frenk inciri" Güncel Türkçe Sözlük. Türk Dil Kurumu. Erişim tarihi: 22 Ocak 2007.
  2. ^ "Kaynanadili" Güncel Türkçe Sözlük. Türk Dil Kurumu. Erişim tarihi: 22 Ocak 2007.
  3. ^ Tan, Aylin Öney (5 Haziran 2017). "Kıbrıs 'sofra' sözlüğü". Hürriyet. 3 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2020. 
  4. ^ a b c d e f g Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; cabi isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)
  5. ^ Griffith, M. P. (2004). "The origins of an important cactus crop, Opuntia ficus-indica (Cactaceae): New molecular evidence". American Journal of Botany. 91 (11): 1915-1921. doi:10.3732/ajb.91.11.1915. PMID 21652337. 21 Haziran 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Aralık 2021.