Karlheinz Stockhausen

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Karlheinz Stockhausen
Karlheinz Stockhausen 2005.jpg
Karlheinz Stockhausen 2005'te Londra'da çekilmiş bir fotoğrafı
Doğum 5 Temmuz 1928(1928-07-05)
Mödrath, Almanya
Ölüm 5 Aralık 2007 (79 yaşında)
Kürten, Almanya
Meslek Besteci

Karlheinz Stockhausen (d. 22 Ağustos 1928, Mödrath, Almanya - ö. 5 Aralık 2007, Kurten, Almanya) Alman klasik müzik ve opera bestecisi. II. Dünya Savaşı'ndan sonrasında Alman klasik müzik bestecilerinin önemli isimleri arasında sayılır.[1] Klasik müzikte elektronil alet ve seslerin kullanımı gibi yenilikler denedi.[2] "Serializm" akımına dahil edilen Stockhausen, bu akıma kullandığı ses, melodi, araç ve çalgılar ile yeni açılımlar getirdi. En önemli bestelerinin başında "Licht (Işık)" başlıklı haftanın 7 günü için 7 değişik operadan oluşan bir opera dizisi ve "Klang (Ses)" başlıklı günün 24 saatine ithaf ettiği bestesi gelir.

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Çocukluğu[değiştir | kaynağı değiştir]

Stockhausen 22 Ağustos 1928'de Köln yakınlarındaki Modrath kasabasında doğdu. Babası bir köy öğretmeniydi. Aklî dengesi yerinde olmayan annesi, 1933'te bir bakımevine yatırılmıştı ve büyük olasılıkla Naziler'in aklî dengesi yerinde olmayanların yaşamlarına son verme politikasına uygun olarak 1942'de orada hayatı sona ermişti.[3][4]

Stockhausen, II. Dünya Savaşı döneminde öğretmen olmak için eğitimine devam etti. Askere alınamayacak kadar gençti ama 1944'te askerî hastanede sedye taşıyıcısı olarak çalışmak için askerî göreve çağrıldı. Babası da silah altına alındı ve 1945'te Macaristan'da yaralanarak öldü. Yetim kalan Stockhausen, bir çiftlikte çalışmaya başladı.

Eğitimi[değiştir | kaynağı değiştir]

1947'de klasik müzik eğitimine başladı. "Hochschule für Musik Köln", Köln Müzik Yüksekokulu'ndan mezun oldu ve Köln Üniversitesi'nde müzikoloji, felsefe ve Almanca alanlarında eğitime devam etti. Geçimini temin etmek amacıyla barlarda ve kulüplerde piyano çalıyordu. Bu dönemde bir sihirbazlık gösterisine piyano ile eşlik etmeye başladı.

O zamanlar, Darmstadt şehrinde her yaz "Darmstädter Ferienkürse/ Darmstadt Tatil Kursları" adıyla verilen kurslarda Almanya'nın önemli müzisyenleri biraraya geliyordu. Stockhausen bu kursa 1951 yazında iştirak etti. Burada, aralarında Theodor Adorno'nun da bulunduğu ünlü isimlerle tanıştı.

Fransız besteciler Olivier Messiaen ve Darius Milhaud ile çalışmış Belçikalı besteci Karel Goeyvaerts ile de bu dönemde tanıştı. Goeyvaerts'in etkisiyleOcak 1952'de Paris'e gitti.[4] Paris'te Olivier Messiaen'in derslerini takip etti. Orada "somut müzik" adı verilen türde besteler yapmaya başlayan Pierre Boulez ve Pierre Schaeffer ile çalıştı. Vurmalı çalgıların çıkardıkları değişik sesleri ele alan değişik deneysel kompozisyonlar hazırladı.

Mart 1953'te Paris'ten ayrıldı ve "Nordwestdeutscher Rundfunk/ Kuzey Almanya Radyosu'nda Herbert Eimert'in kurduğu "Elektronik Müzik Stüdyosu"da çalışmaya başladı. 1955'te "Westdeutscher Rundfunk/ Batı Almanya Radyosu"na geçti. 1962'de burada yönetici oldu.

1954 ile 1956 arasında Bonn Üniversitesi'nde Werner Meyer-Eppler ile fonetik, akustik ve enformasyon teorisi üzerinde çalışmalar yaptı.

Evlilik ve aile hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

29 Aralık 1951'de Hamburg'da ilk evliliğini yaptı. Bu evliliğinden 4 çocuğu oldu. Evlilik sona erdikten sonra 2 Nisan 1967'de San Fransisco'da bir ressam ile ikinci evliğini yaptı. Bu evlilikten iki çocukları oldu. Bu çocuklardan dördü sonradan profesyonel müzisyen oldular. Stockhausen bazı eserleri özellikle onlar için hazırladı.[4]

1961'de Köln'ün doğusunda bulunan Kurten koyun yakında bir arazi satın alıp burada kendi isteklerine göre Erich Schneider-Wessling adlı bir mimar tarafından tasarlanan bir ev yaptırdı. Bu evde 1965'ten itibaren yaşamaya başladı.[4].

Besteciliği[değiştir | kaynağı değiştir]

Stockhausen 370 eser besteledi. Eserlerinde genellikle alışılmış kalıplardan ayrılmayı tercih etti. Etkilendiği isimler arasında Olivier Messiaen, Edgard Varèse ve Anton Webern gibi çağdaş besteciler olduğu gibi, Piet Mondrian ve Paul Klee gibi ressamlar da bulunmaktadır.

Stockhausen muzik besteleri yapmaya muzik konservatuvar ehtimine girdketenn sonra ucunce yılda başlamıştır. Hazırladığ ilk öğrencilik eserleri gununde yayımlanmamıştır. Bu öğrencilik eserleri olan "Chöre für Doris", "Alto Ses ve Oda Orkestrasi Icin Uc Lieder", "Kapella Korosu Icin Koral" ve "Keman ve Piyano Icin Sonatin" 1971'de yayınlanmıştır.[5]

Karlheinz Stockhasauen, 5 Aralık 2007'de evinde bir kalp krizi geçirdi ve vefat etti.

Müziği[değiştir | kaynağı değiştir]

Stockhausen, öğrencilik yıllarında "on-iki ton" akımına dahil edilebilecek besteler yaptı. Bu dönemde besteci Olivier Messiaen'dan çok etkilenmişti ve Kreuzspiel adlı bestesinde bu etkiler açıkça görülür. Kontra-Punkte (1953) adlı kompozisyonuunda müzik önce 10 değişik çalgının seslendirdiği ufak kısımlarala başlar ve yavaş yavaş bu kısımlara birlirleriyle kaynaşır ve kompozısyon piyano üzerinde teksif edilme ile sona erer.

1953'ten itibaren elektronik müzik üzerinde çalışmaya başladı. Klasik müziğin geleceğinin elektronik müzik ile olacağına inanıyordu. Gruppen adlı eseri 3 orkestra ve 3 orkestra şefi için hazırlanmıştır. Orkestralar kendi orkestra şefleri idaresinde konser salonun değişik tarafında oturtulmakta ve değişik hızlarda değişik parçaları aynı zamanda çalmaları gerekmektedir. "Klavierstuck XI" başlıklı piyano bestesi John Cage'in eserlerine benzemekle beraber, besteci bu etkilenmeyi reddetmiştir. "Klavierstück XI" için müzik notaları çok büyük bir rulo kâğıt üzerine yazılmıştır ve piyanistin hangi tarafından başlayıp, ne tarafina gideceğini ve müziği nasıl çalacağını hep kendisinin karar vermesi gerekir. Buna göre her değişik konserde aynı notalar kullanılarak değişik melodiler ortaya çıkarılabilmektedir. "Şans eseri müzik" adı verilen bit türe sokulabilecek bu eser, besteci tarafından "hareket eden müzik" olarak nitelendirilmişti.

Ödüller[değiştir | kaynağı değiştir]

  • 1964 - Preis der deutschen Schallplattenkritik, Almanya
  • 1966 ve 1972 - Orkestra eserleri için The International Society for Contemporary Music (ISCM) ödülü, İtalya
  • 1968 - Kuzey Ren-Vestfalya eyaleti "Büyük Sanat Ödülü"
  • 1968 - Grand Prix du Disque, Fransa.
  • 1968, 1969 ve 1971 - Edison Ödülü; Hollanda.
  • 1970 - The Royal Swedish Academy of Music (İsveç Kraliyet Müzik Akademisi) üyeliği
  • 1973 - Akademie der Künste üyeliği, Berlin.
  • 1974 - Almanya Federal Cumhuriyeti Liyakat Nişanı
  • 1977 - The Forum Music Academy in Rome üyeliği
  • 1979 - American Academy of Arts and Letters üyeliği
  • 1980 - European Art Science and Technology Network üyeliği.
  • 1981 - "Donnerstag aus Licht" için İtalyan Müzik Kritikleri Ödülü.
  • 1982 - Alman Gramafon Ödülü; Alman Fonograf Akademisi.
  • 1983 - "Donnerstag aus Licht" için Altın Diyapozon; Fransa.
  • 1986 - Ernst von Siemens Müzik Ödülü.
  • 1987 - İngiltere Kraliyet Müzik Akademisi Şeref Üyeliği
  • 1989 - American Academy of Arts and Letters onur üyeliği.
  • 1991- Royal Irish Academy of Music onur üyeliği
  • 1992 - UNESCO Picasso Madalyası.
  • 1992 - Kuzey Ren-Vestfalya eyaleti üstün hizmet madalyası
  • 1993 - The Diapason d'Or ("Klavierstucke I–XI", "Mikrophonie I ve II" eserleri için)
  • 1995 - Die Deutsche Gesellschaft für Elektroakustische Musik Derneği onur üyeliği
  • 1996 - Freie Universität Berlin fahrî doktor ünvanı (Dr. phil. h. c.).
  • 1996 - Edison Ödülü (Hollanda) "Mantra" eseri için
  • 1996 - Leipzig Güzel Sanatlar Akademisi üyeliği
  • 2000 - Alman Müzik Yayımcıları Cemiyeti Ödülü "Pazartesi, Işık," operası 1. perdesinde "Evas Erstgeburt" bestesi için.
  • 2000–2001 - Altın Kumru (Birincilik) Ödülü: Leipzig Uluskararası Animasyon Film Festivali. Quay Biraderler (İngiltere) tarafıdan yapımlanan "In Abşentia" filmi için konkret ve elektronik müzik bestesi için
  • 2001 - En İyi Kısa Metrajlı Animasyon Filmi, 50'inci Melbourne Uluslararası Film Festivali.
  • 2001 - İsveç Kraliyet Güzel Sanatlar Akademisi "Polar Music Prize" ödülü
  • 2002 - The National Charity For New Music, "fahrî patronluk" pâyesi
  • 2004 - Kraliyet Bilimler, Edebiyat ve Güzel Sanatlar Akademisi üyeliği, Belçika.
  • 2004 - Belfast Queen's Üniversitesi fahrî doktor ünvanı (Dr. phil. h. c.).
  • 2006 - Bologna Filarmonika Akademisi Şeref Üyeliği.
  • 2008 - Bestecinin yaşadığı Kurten kasabasının meydanı "Rathausplatz"'a "Karlheinz-Stockhausen-Platz" ismi verildi.
  • 2010 - Kurten belde belediyesi, bestecinin yaşadığı mahallenin ismini "Stockhausengemeinde" şeklinde değiştirdi.

Seçilmiş eserleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  • 1951 Kreuzspiel (obua, bas klarinet, piyano ve çelik üçgen için)
  • 1952 Klavierstücke I-IV (piyano için)
  • 1953 Kontra-Punkte
  • 1955 Klavierstücke V-VIII (piyano için)
  • 1956 Gesang der Jünglinge im Feuerofen ([elektronik muzik)
  • 1956 Klavierstück XI (piyano için)
  • 1957 Gruppen (3 orkestra için)
  • 1959 Zyclus (per un percussionista)
  • 1960 Carré (4 koro ve 4 orkestra için)
  • 1960 Kontakte (piyano, vurmali calgilar ve manyetik teyp için, )
  • 1960 Telemusik (elektronik muzik)
  • 1961 Originale (muzikli tiyatro)
  • 1961 Klavierstücke IX-X (piyano için)
  • 1964-65 Mikrophonie (tam-tam ve live-elektronik için)
  • 1966 Telemusik (elektronik ve konkre muzik)
  • 1969 Momente (soprano, 4 koro ve calgilar için)
  • 1967 Hymnen (elektronik ve konkre muzik)
  • 1967 Prozession
  • 1968 Stimmung (6 ses için)
  • 1968 Aus den sieben Tagen (Sezgisel muzik için 15 parca)
  • 1970 Mantra (iki piyano için)
  • 1974 Inori (1 veya 2 solist ve orkestra için; Inori=Japonca preghiera)
  • 1976 Harlekin (klarınet için])
  • 1977 Der Jahreslauf
  • 1977 Der kleine Harlekin (klarınet için)
  • 1981 Donnerstag (persembe) da Licht ("Isik", haftanin her gunu için ayri bir opera; her gun için yaklaşık 4 saat muzik)
  • 1984 Samstag (cumartesi) Licht
  • 1988 Montag (pazartesi) Licht
  • 1991 Dienstag (sali) Licht
  • 1994 Freitag (cuma) Licht
  • 1995 Klavierstück XVI (piyano, synthesizer ve elektronik muzik)
  • 1996 Mittwochs-Gruß (Carsamba'dan selam) Licht (elektronik ve konkre muzik)
  • 1999 Klavierstück XVII" ("synthesizer" ve elektronik muzik)
  • 2002 Europa-Gruß"
  • 2003 Sonntag (pazar) Licht parçası
  • 2004 Klavierstück XVIII" ("synthesizer")
  • 2004 Himmelfahrt (Gun dogumu) Klang ("Ses", elektronik muzik projesi gunun 24 saatine ithaf edilmis muzik)
  • 2005 Freude (Sevinc) Klang
  • 2006 Natürlich Dauern 1-24 (Dogal yer 1-24) Klang parçası
  • 2005 Himmels-Tür (Gogun kapisi) Klang parçası
  • 2006 Harmonien (Armoniler) Klang parçası
  • 2007 Cosmic Pulses (Kozmik Huzmeler) Klang parçası

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Harvey, Jonathan (1975). "Stockhausen's 'Hymnen'". The Musical Times, C.116, no. 1590 (Ağustos): say. 70. (İngilizce)
  2. ^ Hewett, İvan. (2007). "Karlheinz Stockhausen: Both a Rationalist and a Mystic, the Composer's İnfluence Stretched from Boulez to the Beatles" Guardian Ünlimited [1].
  3. ^ Stockhausen annesinin sanatoryomda öldürücü zehir enjeksiyonu verilmesi ile öldürülmesini "Donnerstag aus Licht (Işık'da Perşembe Günü)" adlı operasının 1.Perde 2.sahnesinde "Mondeva" rolü ile dramatize etmiştir.
  4. ^ a b c d Kurtz, Michael (ıng. çev. Richard Toop) (1992), Stockhausen: A Biography, Londra: Faber and Faber. ISBN 0-571-14323-7 say.213 (İngilizce) Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi: "kurtz" adı farklı içerikte birden fazla tanımlanmış. (Bkz: Kaynak gösterme) Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi: "kurtz" adı farklı içerikte birden fazla tanımlanmış. (Bkz: Kaynak gösterme) Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi: "kurtz" adı farklı içerikte birden fazla tanımlanmış. (Bkz: Kaynak gösterme)
  5. ^ (Maconie 1990, 5 ve 11)

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]