Karabük (il)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara

Koordinatlar: 41°13′25″K 32°38′25″D / 41.22361°K 32.64028°D / 41.22361; 32.64028

Karabük Konumu
Karabük
—  İl  —
Ülke Türkiye
Coğrafi bölge Karadeniz Bölgesi
Yönetim
 - Vali Mehmet Aktaş[1]
Yüzölçümü
 - Toplam 4,145 km2 (1,6 mi2)
Nüfus (2015)[2]
 - Toplam 231.333
 - Yoğunluk 52,72/km² (136,5/sq mi)
 - Kır 54.910
 - Şehir 176.423
Zaman dilimi UDAZD (+3)
İl alan kodu 370
İl plaka kodu 78
İnternet sitesi: Karabük Valiliği


Karabük, Türkiye'nin kuzeyinde Karadeniz Bölgesi'nde il. 2016 yılı nüfus verilerine göre nüfusu 242.347'dir.[3]

Karabük, 1937 yılına kadar, Safranbolu'ya bağlı Öğlebeli Köyü'nün 13 hanelik bir mahallesiydi 1935 yılında açılan Ankara-Zonguldak demiryolunun üzerinde yer alıyordu. Demiryolu ile taşıma imkânının varlığı ve kömür yataklarının yakınlığı nedeniyle, burada bir demir çelik fabrikası kurulması kararlaştırıldı. 3 Nisan 1937'de Atatürk'ün talimatıyla, İsmet İnönü, hâlâ Karabük'ün en önemli geçim kaynağı olan Karabük Demir Çelik Fabrikası'nın temellerini attı.

Karabük, 6 Haziran 1995'te, Çankırı'nın Ovacık ve Eskipazar ilçeleri ile Zonguldak' ın Yenice, Safranbolu ve Eflani ilçelerinin birleştirilmesiyle Türkiye'nin 78. ili oldu.

Karabük'ün futbol takımının ismi Kardemir Karabükspor'dur. Süper Lig'de mücadele etmektedir.

Bugün Türkiye'nin en büyük demir çelik firmalarının kuruluş yerleri Karabük'tedir. Şehirde ayrıca ülkenin en büyük sanayi kuruluşlarından Kardemir bulunmaktadır.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Karabük adını, üzerinde yaşadığı coğrafi ortamdan almıştır. “Kara” ve “Bük” sözcükleri, kara çalılık yer anlamında, Karabük adının oluşumuna kaynaklık yapmıştır. Bu topluluklarda yaşayan Türkmen toplulukları, Karabük cemaatı adını bu biçimde almışlardır. Türkiye'de 14 yer ve mevki adının bugün Karabük şeklinde geçmesi, cemaatlerin bu topraklardan diğer yerlere göç ettiği görüşünü kuvvetlendirir.

Tarih öncesi dönemde Karabük ve çevresi[değiştir | kaynağı değiştir]

Karabük ve çevresinde, yörenin yazısız kültür dönemini aydınlatacak çok sayıda höyük ve tümülüs olmasına karşın, bilimsel anlamda herhangi bir arkeolojik kazıya konu olmaması bu konudaki açıklamalarda bir bilgi boşluğu yaratmaktadır. Ancak, Ovacık ve Eskipazar ilçelerinde yapılan arkeolojik yüzey araştırmalarına bakılacak olursa, Karabük ve çevresinin en eski yerleşmesi Eskipazar İlçesindeki “Yazıboy” köyüdür. Burada bulunan bir höyüğün, ilk Tunç Devri (MÖ 2500) olarak yerleşmeye konu olması, İl sınırları içinde Eskipazar'ın önemini artırmaktadır.

İlkçağ'da Karabük ve çevresi[değiştir | kaynağı değiştir]

İlkçağ'da Karabük, Hititlerden başlamak üzere Frig, Helenistik Krallıklar ve Roma döneminde geniş çaplı olarak yerleşmeye konu olmuştur. Karabük'ün, Hititler döneminde yerleşmeye konu olan İlçesi; Eflani'dir. Hitit metinlerinde kentin en eski adının Haluna (Yün) olarak geçtiği bilinmektedir. Ovacık'ın Kışlaköy'ü, Frigler döneminde yerleşmeye konu olmuştur. Burada bulunan Hesem Değirmeni'nin kapısındaki yapıtaşının Frigler dönemine ait olduğu sanılmaktadır. Helenistik Krallıklar döneminde özellikle Eflani, yerleşmeye konu olmuştur. Helenistik Krallıklardan Bitinler, Roma'nin Batı Karadeniz Bölgesini (Paflagonya) ele geçirmesini önlemek için Eflani'de üs oluşturulmuş ve bölgenin savunmasını buradan gerçekleştirmişlerdir (MÖ 70). Eflani'nin tarihte bilinen ikinci adı Bitinya Kralı Nikomedes'in oğlu Phylomenes'ten dolayı, “Phylomenes Yurdu” olarak bilinmektedir. İlkçağın son Devleti olan Roma, MÖ 1. yüzyılda Anadolu'ya girince önem verdiği yerlerden birisi de Batı Karadeniz Bölgesi olmuş, bölgenin ormanları ve madenlerini emperyalist bir politika izleyerek kendi çıkarları doğrultusunda kullanmayı bilmiştir. Roma'nın bu amaçlarla Karabük İli sınırları içinde kurduğu en önemli kentler Eskipazar sınırları arasında yer almaktadır. Bunlar, Hadrianapolis ve Kimistene adı ile anılan yerleşme alanlarıdır. Bunun yanı sıra Karabük'te Bürnük Köyü, Üçbaş Köyü, Bulak Köyü; Ovacık'ta Pürçükören Köyü ve Ganibeylerin 1 km mesafe uzaklıktaki Karakoyun'lu köyün'de Roma Dönemi kalıntıları ile adeta tarihi tanıklık yapmaktadırlar.

Malazgirt Savaşı öncesi Türk yerleşmesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkler, 1071 Malazgirt Meydan Muharebesi öncesinde de Anadolu'ya değişik amaçları gözeterek gelmişler ve yerleşmişlerdir. Özellikle, Kuzey Türklüğü olarak tarihte bilinen bu Türk kitleleri içinde Oğuzlar olduğu gibi Kıpçak, Peçenek gibi diğer Türk kavimleri yer almaktadır. Daha sonra çeşitli nedenlerle Bizans'ın emrine giren bu Türk kavimleri, bu devletin izlediği iskan siyaseti, Anadolu'nun çeşitli kısımlarına yerleştirilmişlerdir. Yer adlarından (Toponimi) yola çıkarak yapılan yorumlamalar sonucunda Eskipazar'da Tamışlar Köyü'ne adını veren Tamış, Bizans'ın emrinde bir Oğuz Beyi olup, saptamalara göre, Malazgirt Savaşı'nda Selçuklu ordusuna karşı savaşırken, giysilerde kullanılan renk ve dil benzerliklerinden dolayı kısa zamanda saf değiştirmiş, Selçukluların tarafına geçmiştir. Malazgirt Muharebesi öncesinde yöremizde görünen ve yerleşen ikinci Türk kavimi Kıpçaklar oldu. Kıpçaklar kitleler halinde Safranbolu ile Eflani arasındaki topraklara yerleşmişlerdir. Fatih Sultan Mehmet, 15. yüzyılın ikinci yarısında Amasra'yı fethedince, kentte bulunan Cenevizlileri İstanbul'a gönderirken, Eflani'de yaşayan Kıpçakları da Amasra kentine sürmüştür. Bugün Amasra'da özellikle ağaç işlemeciliğinde çok ünlü olan bu insanlar, Kıpçak Türklerinin torunlarıdır. Kıpçak lehçesi ile ilgili araştırma yapacaklar için Eflani-Bartın arası ve Amasra bu açıdan önemli araştırma malzemesi sunmaktadır.

Karabük'ün il oluşu[değiştir | kaynağı değiştir]

Karabük 1937 yılında Safranbolu'ya bağlı Öğlebeli Köyü'nün bir mahallesi iken 1935 yılında açılan Ankara-Zonguldak demiryolu ile önemini arttırmıştır.

3 Nisan 1937 yılında Atatürk'ün yönlendirmesi ile İsmet İnönü tarafından Karabük Demir Çelik Fabrikası'nın temelleri atılır.

Nüfus yoğunluğunun artmaya başladığı Karabük'te 25 Haziran 1939'da belediye teşkilatı kurulmuştur. 1941 yılında Safranbolu ilçesine bağlı bucak olan Karabük 3 Mart 1953 tarihinde 6068 sayılı kanunla Zonguldak İline bağlı bir ilçe haline gelmiştir.

Karabük, 6 Haziran 1995 gün ve 22305 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan 550 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile Çankırı'dan; Ovacık ve Eskipazar ilçeleri ile Zonguldak'tan; Safranbolu, Yenice ve Eflani ilçelerinin birleştirilmesiyle Türkiye'nin 78. ili olmuştur.

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Karabük ilinin topraklarında çeşitli iklim türlerine rastlanmaktadır. Bu farklılıkların meydana gelmesinde İlin coğrafi özellikleri ve konumu rol oynamıştır. Karabük, Karadeniz Bölgesi'nde yer almasına karşın dağların Karadeniz'e paralel uzanmasından dolayı Karadeniz üzerinden gelen nemli ve yağışlı havanın etkilerinden tam olarak yararlanamamaktadır. Yenice ilçesinde tam Karadeniz iklimi yaşanırken; İl merkezinde, Eskipazar, Ovacık ilçelerinde Karadeniz iklimi ile karasal iklim arasında bir geçiş ikliminin özelliklerine rastlanmaktadır. Orman varlığı açısından Türkiye'nin % 68 oranı ile en zengin ilidir. Yenice ilçesinde torpikal bölgelerde görülebilek yoğun ve çeşitli orman örtüsü ve kendi sınıfında rekor düzeyde boya ve çapa ulaşmış ağaç türleri vardır. Geniş yapraklı türlerden kayın 1. meşe 2. ağaç türü iken; iğne yapraklı ağaçlarda göknar, sarıçam ve karaçam baskın ağaç türleridir. Havası demir çelik fabrikaları nedeniyle kötüdür.

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Karabük İli Nüfusu: 242.347'dir. Bu nüfusun %76,8'i şehirlerde yaşamaktadır (2016).[3] İlin yüzölçümü 4.142 km²'dir.[4] İlde km²'ye 59 kişi düşmektedir. (Bu sayı merkez ilçede 170'dir.) İlde yıllık nüfus artış oranı %2,27 olmuştur.[3] İl merkezinin denizden yüksekliği: 264 m.'dir.

2016 yılında TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 6 İlçe, 7 belediye, bu belediyelerde 78 mahalle ve ayrıca 278 köy vardır.[3]

Şablon:Türkiye il nüfus/Karabük

Karabük'ün Güncel Nüfus Değerleri Tablosu (2016):[3][değiştir | kaynağı değiştir]
İlçelerin Nüfusu ve Artış Oranları-Belediye, Mahalle, Köy Sayıları-Şehir ve Köy Nüfusları ve Oranları-Km2 ye Düşen Kişi Sayısı
İlçe Nüfus '16 Nüfus Artışı % Belediye S. Mah.Say. Şehir nüfus Köy Say. Köy Nüfus Şehirli % Alanı km²[4] Yoğunluk
Eflani 8.307 -2,26 1 6 2.089 54 6.218 25,15 674 12
Eskipazar 12.441 -0,42 1 7 7.115 50 5.326 57,19 754 17
Karabük Merkez 134.406 1,32 1 27 118.373 38 16.033 88,07 790 170
Ovacık 3.042 -2,09 1 1 582 42 2.460 19,13 398 8
Safranbolu 63.965 6,96 1 20 46.924 60 17.041 73,36 750 85
Yenice 20.186 -1,15 2 17 11.011 34 9.175 54,55 777 26
Karabük 242.347 2,27 7 78 186094 278 56253 76,79 4.142 59

Konum[değiştir | kaynağı değiştir]

Konum Bilgileri Tablosu[değiştir | kaynağı değiştir]

Konum Bilgileri
İlçe Kuruluş Yılı[5] Alanı km²[4] Rakım mt. Merkeze km[6] Ulaşan Yollar[6]
Eflani 1953 674 907 46 -02=>78-02
Eskipazar 1946 754 748 38 -03=>78-50
Karabük Merkez   790 264   -12, -01, -03
Ovacık 1959 398 1.111 48 -01=>78-27
Safranbolu Cumh.önce 750 544 8 -01=>78-04, -02
Yenice 1987 777 150 33 -12, 78-75
Karabük 1995 4.142    

Spor[değiştir | kaynağı değiştir]

Karabük 'ün Spor Kulüpleri:[7][değiştir | kaynağı değiştir]

2016-2017 Sezonu[değiştir | kaynağı değiştir]

Karabük ilinin Türkiye Liglerindeki (Takım Sporları) Kulüpleri (2016-2017)
İlçe İlçesi Takımın Adı Branş Ligi Sezon Sonu
KARABÜK Merkez KARDEMİR KARABÜKSPOR Futbol Süper Lig Lig 11.si
KARABÜK Ovacık OVACIK GENÇLİK VE SPOR Futbol Kadın 2.Lig Grup 4.sü
KARABÜK Merkez KARABÜK GENÇLİKSPOR Futbol Kadın 3.Lig Grup 5.si
KARABÜK Merkez Karabük Marzinc Sağlık Basketbol E. EBBL Grup 7.si
KARABÜK Ovacık OVACIK GENÇLİK Voleybol E. 2.Lig Grup 9.-Çekildi.
KARABÜK Merkez KARDEMİR KARABÜK SPOR Voleybol K. Bölgesel Lig Grup 1.
KARABÜK Merkez KARABÜK AKADEMİ SPOR Voleybol K. Bölgesel Lig
KARABÜK Merkez KARABÜK GENÇLİK SPOR Voleybol K. Bölgesel Lig
KARABÜK Ovacık KARABÜK OVACIK GENÇLİK Voleybol K. Bölgesel Lig
KARABÜK Merkez KARABÜK GENÇLİK SP. KLB. Hentbol E. 2.Lig Küme düştü
KARABÜK Ovacık Ovacık Gençlik Spor Futsal Futsal Ligi

2017-2018 Sezonu[değiştir | kaynağı değiştir]

Karabük ilinin Türkiye Liglerindeki (Takım Sporları) Kulüpleri (2017-2018)
İlçe İlçesi Takımın Adı Branş Ligi Gelişi/Avrupa Kupaları
KARABÜK Merkez KARDEMİR KARABÜKSPOR Futbol Süper Lig  
KARABÜK Merkez 100. YIL SOĞUKSU SPOR  Futbol BAL Direkt yükseldi

Futbol dışındaki branşların Bölgesel Amatör Ligi ve Kadınlar Futbol Ligi takımları kesinleşince, listeye eklenecektir.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Ntv.com.tr, Valiler Kararnamesi Yayımlandı, Erişim:01 Haziran 2016
  2. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6WFDsnzAm. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015. 
  3. ^ a b c d e TÜİK 31 Ocak 2017 Verileri
  4. ^ a b c Milli Savunma Bakanlığı-Harita Genel Komutanlığı
  5. ^  İçişleri Bakanlığı- İller İdaresi Genel Müdürlüğü
  6. ^ a b Karayolları Genel Müdürlüğü
  7. ^ TFF, TBF, TVF, THF

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]