Kapaklı, İlkadım

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Kapaklı, Samsun sayfasından yönlendirildi)
Şuraya atla: kullan, ara
Kapaklı
—  Mahalle  —
Samsun
Samsun
Ülke Türkiye Türkiye
Coğrafi bölge Orta Karadeniz Bölgesi
İl Samsun
İlçe İlkadım
Nüfus (2000)[1]
 - Toplam 530
Zaman dilimi DAZD (+2)
 - Yaz (YSU) DAYZD (+3)
İl alan kodu 362
İl plaka kodu 55
Posta kodu 55000

Kapaklı, Samsun ilinin İlkadım ilçesine bağlı bir mahalledir.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

1837 tarihli Defter-i Liva-i Canik isimli Osmanlı kayıt defterinde mahallenin adı Kabaklu(Kabak: İnsan topluluğu, bir grup insan) olarak görülmektedir. Daha sonraki yıllarda Kabaklu ismi Kapaklı ismine dönüşmüştür. Köy çevresindeki bulgulardan anlaşıldığına göre, bölgenin yerleşim alanı olarak kullanılması ilkçağlara kadar dayanmaktadır(Yol yapımı esnasında, mağaralar ve bu mağaralardan küp mezarlar çıkmıştır. Bu tür mezar kullanımı, yaklaşık olarak, 3000 yıl öncesine aittir). Ayrıca köy çevresinde eski yerleşimler olduğu anlaşılmaktadır(Dayılı denen mevkiide önceki dönemlere ait olduğu anlaşılan bir mezarlığın ve çeşmenin olması ve bu mezarlığa yakın bir arazinin "Kilise Yeri" olarak anılması). Hayat Yerleri olarak bilinen bölgede de eski yerleşimleri gösteren bulgulara rastlanmıştır. Ve yine "Hama" adıyla anılan mevkiide de inşaat kültürünü gösteren kalıntılara rastlanmaktadır. Bölgede çeşme ve dibek taşının mevcudiyeti, yirmi beş otuz yıl öncesinde armut ve ceviz gibi büyük meyve ağaçlarının olması geçmişteki bir yerleşime işaret etmektedir. İlgili mevkide bir kilisenin olduğu da bilinmektedir. Ayrıca "Hama" denen mevkiden kervan yolunun geçmiş olması büyük bir ihtimaldir.

Bu gün Kapaklı Köyü olarak bilinen yere ilk yerleşimler çok büyük ihtimalle III. Selim veya II. Mahmut döneminde başlamıştır. Çünkü mahalledeki sülalelerin geçmişe dönük soy kütükleri ve bina yapılanması daha eskiye gitmiyor.

Köy halkını yaklaşık 150 yıl öncesinde koyun sürüleri ile bölgeye gelmiş olan Çavuşoğulları(Karayusuflu ve Kapaklı Köyü'ndeki aile büyüklerinden aldığım bilgilere göre, bu sülale, Orta Asya'dan koyun sürüleriyle Trabzon a, buradan Kavak'ın Karayusuflu Köyü'ne gelmiş olan topluluktan kısa bir süre sonra ayrılarak Samsun'un Kapaklı Köyü'ne yerleşmiştir. Geçimini koyun sürüleriyle sağlamakta olan bir sülaleymiş. Zamanla tarıma yönelerek hayvancılığı bırakmışlardır), Trabzon'dan gelmiş olan Emanetoğulları(Mahallede Lazlar diye bilinirler ve Yaman soyadına sahiptirler)onlarla birlikte gelmiş olan ve Kubalas soyadına sahip olanlar ve uzun süredir köy yerleşim yerinin yakınlarında mesken tutmuş olan sülaleler oluşturmaktadır. Genel itibariyle dışarıdan gelenler tarafından oluşan mahallenin ilk yerleşenleri bugün "Hıdırlar" olarak bilinen sülaledir. Birinci Dünya Savaşı yıllarına kadar çevrede Rum yerleşimleri mevcuttur(Takrandağ Mahallesi'nin güneybatı kısmındaki araziler(Buradaki birkaç evden oluşan yerleşim Takranönü adıyla anılmaktaymış) eski bir Rum yerleşimi olduğu gibi Kızılot olarak bilinen mevkinin bir Rum yerleşimi olduğu bilinmektedir). Lozan Konferansı'nın "mübadele" ile ilgili maddesi gereğince çevredeki Rumlar göç etmek zorunda kalmıştır. Kapaklı Köyü'nde ve çevre köylerde Rumlardan kaldığı anlaşılan mimari usul ve üsluplar devam etmektedir. Çevrede İslam'la ilgili olmayan inanç ve hurafelerin de Rumlar döneminden kaynaklandığı düşünülmektedir. 30-35 yıl öncesine kadar mahallede, ritüelleri Rumlardan alınmış olarak "yılbaşı kutlamaları" yapılmaktaydı.

İrtibat: Dr. Remzi Çavuş

Kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

Çevredeki Sarıışık (Şarışh-Sarışeyh isminden gelmiştir), Çivril, Kadamut gibi köyler gibi Kapaklı Köyü de değişik yerlerden gelen göçler sonucunda oluşmuştur. Bu göçler Samsun'un değişik yerleşimlerinden olduğu gibi Trabzon, Kafkasya ve Orta Asya gibi uzak yerlerden de olmuştur.

Seksen doksan yıl öncesinde mahallede koyun-keçi yetiştiriciliği yoğun bir şekilde görülürken (Bunu mahalledeki büyüklerin hatıralarının yanında Hayatyeri, Yatakyeri, Eğrek, Tamönü, Hayatlar gibi isimlendirmelerden de anlayabiliriz), zamanla ekonomik tercihin tarıma yönelmesi ile çoban kültürü de eski önemini kaybetmiştir. Bu gün(2010 yılı) mahalledeki kültür yapısı incelendiğinde görülür ki, halk kitleleri her nereden göç etmiş olursa olsun, birbirine nazaran farklı kültür ögelerini barındıran aileler görülmez. Ne çok yakın zamanda köye gelmiş olan Emanetoğulları (Lazlar) ne de onlardan çok daha önce yerleşmiş olanlar (Hıdırlar, Hatipler vs) önceki kültürlerini devam ettirmektedir. Mahallenin, kültür yapısı olarak, Samsun'un çok eskiden beri mevcut olan köylerinden bariz bir farkı yoktur. Kapaklı Köyü, tabir yerindeyse, klasik bir Samsun mahallesidir.

Yakın geçmişe kadar devam eden oyunlar ve eğlenceler: Öndül, güreş, av, atıcılık, saklambaç, ele vurmak, bildirbili, uzuneşek, çizgi, beştaş, on iki taş, üç taş, aşık atma...

Köy çevresindeki yer isimleri üzerine değerlendirme:

Eğrek: Burası mahallenin güney batı kısmındadır ve köye 2 kilometre kadar uzaklıktadır.  Mahallede koyun ve keçi yetiştiriciliğinin yoğun olduğu dönemde, yaz mevsimlerinde, koyunların öğle saatlerinde ağaç gölgelerinde yatırıldıkları yerlerin başında gelirmiş. Ben, çocukluk dönemimde de buna kısmen de olsa şahit oldum. Takrandağı'nın güneyindeki Yatakyeri ismi de büyük ihtimal bu şekilde olmuştur.

Tuzla: Mahallede koyun ve keçi yetiştirildiği dönemde, koyunlara senenin belli zamanlarında tuz yalatılırdı. Bu iş genel itibariyle ya “Hayatlar” mevkiinde ya da “Tuzla” denen ve mahallenin kuzey batısında kalan mevkide yapılırdı. Bu iş için büyücek taşlar olurdu ve bu taşların üzerine serpilen tuzları koyunlar yalardı.

Kırık: Mahallenin çevresindeki tarlaların önemli bir kısmı, ormanlık alanlar kırılarak elde edilmiştir. Birçok yerin adı da bundan dolayı ormanların kırılmasını hatırlatan cinstendir. Mesela “Kökleme”, “Kırık” gibi.

Gavurlar(Buradaki Rum yerleşiminin adı Takranönü'ymüş): Mahallenin yakın çevresinde yüz yıl öncesinde Rum yerleşimleri mevcuttur. Birinci Dünya Savaşı’nın başlamasıyla yerli Türk halkı ile buraları yüzlerce yıldır mesken tutmuş olan Rum halkı arasında da anlaşmazlıklar artmıştır. Bu kavgalar Milli Mücadele yıllarında iyice artmış ve Lozan Antlaşması gereğince de bölgedeki Rumlar Yunanistan’a göç etmek zorunda kalmıştır. Dolayısıyla da onlardan kalan mekanlar da Türk köylülerinin işleyeceği tarlalar haline getirilmiştir. Takrandağı Mahallesi’nin yakınındaki “Gavurlar” adıyla bilinen mevkii de bu türdendir.

Göl Tarla/Gölün Yanı: Daha 20-25 yıl öncesine kadar, Garipler mezarlığın hizasında, mahallenin güneybatı kısmına düşen çapı yirmi metre kadar olan bir göl vardı. Tütün ekim zamanlarında gölün çevresinde tarlası olanlar, ihtiyaç duydukları suyu buradan alırlardı. İklimsel değişimle birlikte Hayatlar mevkiindeki göller gibi bu göl de kurudu. Bu göle bağlı olarak da yakınında ki bir kısım tarlalar ya “Göl Tarla” ya da “Gölün Yanı” isimleri ile anıldılar.

Hayatlar: Mahallenin büyüklerinden aldığım bilgilere göre, mahallenin üst tarafında "Hayatlar" ismiyle mevcut olan yerde bundan 50-60 yıl öncesinde koyun barınakları varmış. Koyunlar için yapılmış olan bu barınaklara "hayat" denmektedir. "Hayatlar" ismi de buradan gelmektedir.

Garipler Mezarlığı: Yaptığım araştırmalara göre "Garip" kelimesi Selçuklu kültürüne kadar dayanmaktadır. Savaş ve benzeri sebeplerden dolayı asıl yurdundan uzak kalmış ve başka mekanlarda yaşamaya başlamış olan, kimi kimsesi olmayan kişiler için kullanılırmış "garip" kelimesi. Savaş yıllarında bu tür insanlar oldukça fazla olduğundan, bu tür insanların defnedildikleri mezarlıklar da farklı olurmuş ve buralara "garipler mezarlığı" denirmiş.

 Kiliseyeri: Kapaklı Köyü ile Takrandağı Mahallesi arasında kalan, "dayılı" denen mevkiin üst tarafında kalan mevkiin adıdır. Buranın adı, çok büyük ihtimal, eski yıllarda Dayılı mevkiinde mevcut olan mahallenin kilisesinin bu mevkiide olmuş olmasındandır.

Kökleme: Kapaklı Köyü, bölgenin orman köylerinden biridir. 19. yüzyıl sonlarında bölgedeki ormanlık alan çok yoğun olsa da zamanla odun ihtiyacı ve tarla gereksiniminden dolayı bölgedeki ormanlık alanların önemli bir kısmı kırılmıştır. Mahallenin güney doğu kenar kısmında bulunan ve "Kökleme" adıyla anılan mevkiin önemli bir kısmı ormanlık alan kırılarak elde edildiğinden bu mevkiideki tarlaların adı "Kökleme" olarak geçmektedir.

Dedelik Mezarlığı: Mahallenin doğu kısmında bulunan mezarlığın adı "Dedelik" olarak geçmektedir. Şimdilerde çok bilinmese de bu mezarlığın güney batı köşesinde islam büyüklerinden birine ait kabrin olduğu düşünülüyordu ve yağmur duaları bu kabrin bulunduğu yerle yapılıyordu. İşte bu kabristanın ismi bu kabirden gelmektedir.

Yaniler: Ankara yolu üzerinde Ada mevkii dahilindedir. On dokuzuncu yüzyıl kayıtlarında Ada mevkiinde Rum yöneticileri içinde Yani isimli bir kişiye rastlanıyor. Muhtemelen Yaniler ismi ilgili yöneticiden gelmektedir.

Değirmenönü: Mahallenin kuzeyinden geçen Ankara Yolu'nun kenarında, mesafesi Sarıışık Köyü'ne bir kilometre kadar olan taş ocağının(şimdilerde aktif olarak kullanılmıyor) karşısında(taş ocağı ile değirmen arasından Ankara Yolu geçmekteydi) Kürtün Çayı kenarında(Çayın üzerine kurulmuş olan köprüden Ankara Yolu tarafına geçildiğinde, 45 derece açıyla sola dönülüp, yirmi metre kadar ilerlendiğinde değirmene girilebiliyordu.) Sarıışık Köyü sakinlerinin mülkiyetinde olan bir su değirmeni vardı. Bu değirmen modern değirmenlerin yaygınlaşmasından sonra kullanılmaz hale geldi ve zamanla da terk edildi. Birkaç yıl öncesinde yapılan yol genişletme çalışmaları esnasında toprak altında kalmıştır. Bu değirmenden dolayı çevredeki arazilere "Değirmenönü" ismi verilmiştir.

Kurdunyeri: Hayatlar mevkiinin güney batısından sonra başlayan ve birkaç tarladan oluşan bölgedir. 70-80 yıl önceki sahibinin adının Kurt olmasından dolayı buraya Kurdunyeri denmiştir.

Kaynak: Dr. Remzi Çavuş

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Samsun merkezine 18 km uzaklıktadır.

Köy çevresindeki isimler, arazilerin özellikleri ve bu günlerde son numuneleri kalmış eski ahşap evler incelendiğinde mahallenin etrafının 100-150 yıl öncesinde ormanlık olduğu anlaşılmaktadır. Köy çevresindeki arazilerin bir kısmının adının "kökleme", "kırık", "çamlık" gibi isimlerle anılması buraların daha öncesinde ormanlık olduğunu fakat köy ahalisinin kendisine tarla edinebilmek için bu ormanları kırdığını gösterir. Ayrıca, mahallenin yakın çevresindeki araziler incelendiğinde, tarlaların ortalarında(gölgelik olarak kullanabilmek için bir iki ağaç kesilmeden bırakılmıştır), sınır ayrımlarında ve dış çevresinde büyücek ağaçların olduğu görülür. Eski ahşap evler incelendiğinde bunlarda kullanılan ağaçların bir kısmının uzak mesafeden getirilemeyecek kadar büyük olduğu görülür. Yani bunlar köye uzaklığı birkaç kilometreden daha uzak olmayan yerlerden kesilmişlerdir. 1920'li yıllarda doğmuş olan kişilerle, önceki yıllarda yapmış olduğum görüşmeler de düşüncemi doğrular niteliktedir.

Kaynak: Dr. Remzi Çavuş

İklim[değiştir | kaynağı değiştir]

Mahallenin iklimi, Karadeniz iklimi etki alanı içerisindedir. Samsun şehir merkezine nazaran yüksek olan Kapaklı Köyü yerleşim alanında, şehir merkezine nazaran hava daha serindir. Yaz mevsiminde şehir merkezinde yüksek nem oranından dolayı hayat zorlaşsa da mahallede tam bir yayla havası hakimdir. Buna bağlı olarak da son yıllarda, şehirden köye doğru kısmî bir göç yaşanmaktadır. Daha önceden şehire göç etmiş olan ailelerden bir kısmı, emeklilik döneminde rahat bir yaşam sürmek için tekrar köye dönmektedir. Dolayısıyla da mahalledeki arazilerin değeri günden güne artmaktadır.

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Yıllara göre mahalle nüfus verileri
2007
2000 530
1997 -

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Mahallenin yaşlılarıyla yapılan görüşmelerden, köy ve çevresi incelendiğinde köy halkının yüz yıl kadar önce yoğun şekilde hayvancılık yaptığı anlaşılmaktadır. Çevredeki isimlendirmeler de bunu açıkça göstermektedir. Mesela Hayatlar(Koyun ağıllarının kurulduğu bir yermiş), Tamönü(Koyun ağıllarıın kurulduğu bir yermiş), Eğrek(Koyunların, yaz mevsiminde, gün ortasında gölgelendirildiği bir bölgeymiş), Tuzla(Koyunlara ve keçilere tuz yalatılan bir bölgeymiş) gibi isimler bunu açıkça gösteriyor. Köy çevresindeki tarlaların açılış hikayesi de araştırıldığında bu tarlaların çok önemli bir kısmının mazisinin 80-90 yılı öteye geçmediği görülür.

Mahallenin şimdilerdeki ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayalıdır. Son yirmi yıldır gerek okumaya dayalı gerekse başka işler edinmeye dayalı sebeplerden dolayı köy dışarıya sürekli olarak göç vermiştir.fakat şu yıllarda mahallesimüzün ulaşım açısından hiçbir sorunu olmadıgı için mahallede yaşayan gençler kolaylık la işlerine köydden gidiş geliş yapabilmektedirler,buda göçleri durdurmuştur.ayrıca mahallesimüzün bulundugu cografi konumuda ayrı bir güzellige sahip oldugundan mahallesimüz göç almaktadır. Son yıllarda şifalı bitkilere aşırı bir yöneliş oldu. İnsanlar değişik isimler altında kurulan dükkanlardan avuç dolusu paralar vererek küçücük poşetler içindeki bitkileri satın almaktadır. Bir orman mahallesi olan ve doğayla sarmaşdolaş haldeki Kapaklı Köyü'nde şifalı bitkiler ücretsiz bir şekilde halkın hizmetindedir. Eksik olan tek şey, halkın bu konuda bilirkişiler ve yatırımcılar tarafından pozitif bir şekilde yönlendirilmesidir.

Kaynak: Dr. Remzi Çavuş

Altyapı bilgileri[değiştir | kaynağı değiştir]

Mahallede, ilköğretimin birinci devresini kapsayan ilköğretim vardır. İlköğretimin ikinci devresi için taşımalı eğitimden yararlanılmaktadır. Mahallenin içme suyu ve kanalizasyon şebekesi mevcuttur. PTT şubesi yoktur ancak PTT acentesi vardır. Mahallenin yolu asfalttır. Kapaklı Köyü ulaşım imkanları, orman havası, temiz suyu, bunaltıcı nemden uzak oluşu, Samsun şehir merkezi dahil olmak üzere çevresindeki birçok yerleşim alanına tepeden bakma imkanına sahip oluşu yönüyle tam bir dinlenme mekanıdır. Yazlık ev yapmak için mekan arayanlara tavsiye edilir.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]