Kamran Aziz

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Kamran Aziz
Kamran Aziz.jpg
1954 yılında Kamran Aziz
Doğum 1922
Ölüm 7 Mart 2017
Lefkoşa
İkamet Lefkoşa
Milliyet Kıbrıs Türkü
Meslek Müzisyen, eczacı
Önemli eser(ler) "Al Yemeni Mor Yemeni", "Kıbrıs'ım"
Ödüller KKTC Cumhuriyet Meclisi Kültür Komitesi Özel Ödülü

Kamran Aziz (1922 - 7 Mart 2017), Kıbrıs Türkü müzisyen ve eczacı. Kıbrıs Türk halk müziğine yaptığı katkılarıyla bu müzik türünün çağdaş anlamda başlamasının öncüsü oldu. Kıbrıs Türk halkının ilk kadın bestecisi[1] ve ilk kadın eczacısıydı. Bunun yanında halk içinde müzik icra eden ilk kadınlardan biri olarak Jale Derviş'le birlikte batı müziğinin icrasını ve öğrenimini yaydı.

İlk yılları[değiştir | kaynağı değiştir]

1922'de,[2] Lefkoşa'da Turunçlu Camii mahallesindeki bir evde doğdu.[3] Babası sıtmanın adada ortadan kaldırılmasını sağlayan Dizdarköylü[4] doktor Mehmet Aziz'di,[5] annesi Hıfsiye Aziz Vudalıydı ve Aziz'in aktardığına göre adanın ilk diplomalı kadın terzisiydi.[6] Çift evlenince Lefkoşa'ya yerleşti.[4] Aziz'in iki kardeşi vardı; ablası Türkan Aziz daha sonra adanın ilk başhemşiresi oldu,[5] diğer kardeşinin ismiyse Babür'dü (ancak "Baber" olarak bilinmekteydi). Annesi ut çalardı.[4]

Sekiz yaşında piyano çalmayı öğrenerek müziğe başladı. Britanya Kraliyet Müzik Okulunun düzenlediği sınavlardan geçti. Sonraları müzik kariyeri boyunca çalmasıyla bilindiği[7] ve belgeseline göre "kendisiyle özdeşleşecek" akordiyona başladı, armonika ve şan dersleri aldı.[4] Ayasofya Camii mahallesindeki Ayasofya İlkokulu'nu bitirdi.[8] Orta ve lise eğitimini American Academy Lefkoşa'da gördü.[9] Toplumda kızların hokey oynaması hoş görülmese de karma eğitim veren okulda hokey takımında yer aldı.[10]

Londra'da eğitim görmek istese de o dönemde süren II. Dünya Savaşı buna engel oldu.[8] Meslek seçimi sürecinde babasının işinden esinlenerek bakteriyolojiyi ve ablasının mesleği doğrultusunda hemşireliği değerlendirdi; ancak Kıbrıslı Türk eczacı azlığı üzerine eczacılık okumaya karar verdi.[11]

Eczacılık kariyeri[değiştir | kaynağı değiştir]

Kıbrıs'taki Britanya hükûmetinin eczacılık programında eğitim gördü. Eğitim programında önce bir yıllık teorik ve pratik eğitimi, ardından stajlar yer aldı.[11] 1944'te Ayşe Dana'yla beraber Kıbrıs Türk toplumunun ilk kadın eczacısı olarak mezun oldu.[12][13] 9 Haziran 1944'te resmen eczacı olarak kayıtlara girdi.[11]

Mezuniyetinin ardından bir yıl Devlet Laboratuvarı ve Devlet Eczanesi'nde çalıştı.[7][14] Bunun ardından özel eczanelerde staj yapıp 1945 yılında Arabahmet bölgesineki Victoria Sokak'ta kendi eczanesini açtı. Bu eczaneyi açtığında yedi Kıbrıslı Türk eczacı, Kıbrıslı Türk eczacılara ait üç eczane vardı.[7] 1947 yılında Sarayönü'nde yer alan[15] eczanesine taşındı.[16] 1950 yılında bu eczanenin adını "Aziz Eczanesi" olarak kaydettirdi. Birleşik Krallık'ta, ayak bakımı kurumu olan SMAE Institute ile bağlantılı bir okul olan School of Surgical Chiropody'de ("Cerrahi Ayak Bakımı Okulu") ayak bakımı eğitimi gördü. Buradaki kursunu Haziran 1953'te tamamlayıp "M.S.S.Ch." unvanını kullanmaya hak kazandı.[11]

1959 yılında Kıbrıs Türk Eczacılar Birliğinin on iki kurucusundan biri oldu.[16] Meslek yaşamı boyunca eczacılıkla müziği birlikte yürüttü. 1974'teki Kıbrıs Harekâtı'nın ardından Kuzey Kıbrıs'ta tüm eczacıların ortak olduğu bir ecza deposu kurma girişiminde yirmi ortaktan biri olarak yer aldı ve kurulacak ecza deposunun adını "Yetiş Ecza Deposu" olarak belirledi; ancak bu girişim ortakların bir kısmının başka bir ecza deposu kurması sonucu başarısız oldu.[17] 1988 yılında o dönemde Kuzey Kıbrıs'ın en büyüğü olan Güç Ecza Deposu'nun kurulmasında benzer rol oynadı. Bu ecza deposu devlet ve Aziz'in de aralarında bulunduğu eczacıların ortaklığıyla kuruldu. Aziz 1997'ye kadar bu ecza deposunun yönetim kurulunda yer aldı. 1997 yılında kapanan Aziz Eczanesi 2011 yılında açılan yerel bir eczacılık müzesine esin kaynağı oldu.[16]

Müzik kariyeri[değiştir | kaynağı değiştir]

Kamran Aziz ve Arkadaşları[değiştir | kaynağı değiştir]

1950 yılında[3] İngiliz Askeri Radyosunda yayın yapabilmek için "Kamran Aziz ve Arkadaşları" isimli bir müzik grubu kurdu. Bu grubun diğer üyeleri, daha önceleri konserlerde beraber çalıştığı, piyano çalan Jale Derviş, saksafon ve klarnet çalan Zeki Taner, Fikret Özgün, keman çalan Vecihi Turgay ve bateri çalan Ahmet Anlar'dı. Özellikle solistler olmak üzere müzisyenler grupla bazı dönemler çalışsa da, sonraları ayrıldılar. Bu grup Kıbrıs Türk toplumunun ilk batı müziği grubu olmakla beraber, müzisyen Erdinç Gündüz'e göre tüm adada radyodan canlı müzik icra eden ilk gruptu.[4][18]

Kamran Aziz ve Arkadaşları grubuyla bunu müteakiben Kıbrıs Yayın Kurumu radyosunda, sonraları 1963'ün son aylarına[4] dek televizyon kanalında çıktı. Radyoda on beş günde bir yapılan programların ağırlıklı içeriği vals, tango ve popüler Batı parçalarının çevirileriydi.[19] Bu çeviriler, benzer çevirilerin Türkiye'de ilk kez gerçekleşmesinden yaklaşık on yıl önce, Aziz'in batı parçalarını Türkçeye çevirmeye (aranjman) başlaması sonucu ortaya çıktı. "Beyaz Güvercinim" adıyla çevirdiği[4] "La Paloma" bu çalışmalarının ilkiydi.[20] Çevirdiği diğer şarkılar arasında "'O Sole Mio" ve "Love in Portofino" vardı.[4] Yaptığı bu çeviriler ve yazdığı güfteler gazetelerde de yayımlandı.[21] Grup popüler şarkıların yanı sıra opera aryalarının ve Franz Schubert'ın lied'lerinin Türkçe çevirilerini çaldı. Çevirilerin bir kısmını meslektaşı Jale Derviş yaptı,[22] bununla beraber Aziz Derviş'in bestelediği bazı parçaların sözlerini yazdı.[23] Bunlara ilaveten Aziz ve Derviş tangolar, valslar, marşlar besteledi. Grup zaman içinde popülerlik kazandı ve Kıbrıs Türk toplumunun müzik zevkini değiştirdi,[22] bu tarihe dek geleneksel Türk müziğinin benimsendiği toplumda çok sesli batı müziğinın tanınmasını sağladı.[24] Özellikle Aziz ve Derviş, Kıbrıs Türk toplumunda batı müziğinin icrası ve eğitiminin yayılmasında öncü rol oynadı.[25]

Eserleri ve etkileri[değiştir | kaynağı değiştir]

Kamran Aziz, 1983'teki bir röportajında "elli kadar tamamlanmış, icra edilmiş, bir bu kadar da tasarlanıp hazırlanmış" eseri olduğunu belirtti.[26] Aziz tarafından tamamlanan beste sayısı, araştırmacı Arslan Mengüç tarafından yaklaşık elli,[27] araştırmacı Ahmet An ve müzik eğitimcisi Mehmet Sakarya tarafından yetmişten fazla olarak verilir.[7][28]

Kurucusu olduğu grubun icra ettiği çoğu parça halk müziği türünde olmasa da, Aziz'in çoğu bestesi Kıbrıs halk müziği türündedir ve özgün folklorik nitelik taşır.[3][22][24] "Al Yemeni Mor Yemeni", "Kıbrısım", "Seni Orakta Gördüm", "Kıbrıs Zeybeği", "Gelin Geliyor Gelin" gibi besteleri çok popüler oldu ve Kıbrıs Türk halk müziğinin temel parçaları arasına girdi.[24][29][22] Bu şarkılarla Kıbrıs Türk halk müziğinin çağdaş anlamda başlangıcını temsil eder.[29] "Kıbrısım" şarkısını 1958 yılında yazdı ve besteledi, şarkının radyodan ilk yayını da bu yıl gerçekleşti. "Kıbrıs bir ada mıdır / Cennetten parça mıdır" gibi Kıbrıs'ı öven sözlere sahip olan şarkıyı Aziz EOKA ile Türk Mukavemet Teşkilatı arasındaki çatışmaların arttığı, adanın geleceğinin belirsiz olduğu bir toplumsal bunalım ortamında yazdı. Aziz şarkıya dair: "Kıbrıs öncelikle benim vatanım. [...] Burada en güzel insanlar yaşıyor. Onları bırakıp nerelere gidebilirdim ki? O dönemde halkımın morale ihtiyacı vardı. [...] Kıbrıs Türkü de türküme sahip çıktı ve onu bağrına bastı." demiştir.[27] Şarkı ilk kez Kıbrıs Radyo Kurumunda grubun programı sırasında Aziz ve Fikret Özgün tarafından seslendirildi. "Al Yemeni Mor Yemeni" şarkısını ise 1960'lı yılların başında besteledi, şarkı ilk olarak Limasol'daki bir folklor şöleninde çalındı. Pembe Marmara'ya ait "Keman" şiirini de besteledi.[30]

Folklorik nitelikten ziyade batı müziği özellikleri taşıyan besteleri de vardır. "Gizlice Sevdim Seni" isimli bir tango, "Gel Gel" isimli bir vals besteledi.[3]

1973'te Türkiye Cumhuriyeti'nin ilanının ellinci yılını kutlamak için sözlerini Ersin Taşer'in yazdığı bir "50. Yıl Marşı" besteledi.[31] Son besteleri arasında "Girne Anafartalar Lisesi Marşı" yer aldı.[32] 1984'te KKTC Kültür Dairesinin TRT'ye gönderdiği Kıbrıs eserleri arasında, sözlerini Aziz'in yazdığı, bestelerini Jale Derviş'in yaptığı 11 parça yer aldı.[33]

Aziz'in Kıbrıs Türk halk müziğindeki yeri, hakkında yapılan belgeselde kendisini "folk müziğinde bir mihenk taşı" olarak tanımlayarak belirtildi. Besteleri pop folk alanında faaliyet gösteren müzisyenlere kaynak oldu; Kıbrıs Türk pop folk müziğinin başlangıç noktalarından kabul edilen Sıla 4 grubuna ilham verdi.[4] Piyanist Arman Ratip de Kamran Aziz'in en takdir ettiği yerli müzisyenler arasında olduğunu belirtti.[34]

39 bestesinin derlendiği[28] ilk kitabı 1994'te,[35] önceden yayımlanmamış bestelerinin de yer aldığı ikinci beste kitabı 2011'de yayımlandı.[36]

Aldığı ödüller[değiştir | kaynağı değiştir]

Kıbrıs Türk müzik geleneğindeki yeri nedeniyle KKTC Cumhuriyet Meclisi Kültür Komitesinin Meclis Komitesi Özel Ödülü'ne layık görüldü.[29] Lefkoşa Türk Belediyesi 6. Kültür ve Sanat Şenliği Çocuk Şarkıları Beste ve Güfte Yarışması kapsamında 1985 yılında bestelediği "Ne Güzel Bir Dünya Olurdu" bestesi birincilik, aynı yarışmanın 1986'daki tekrarı için bestelediği "Çocuklar Hep Gülmeli" bestesi ikincilik ödülü aldı.[30]

Diğer etkinlikleri ve özel yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

4 Temmuz 1958 tarihinde 31 Aralık 1959'a dek görev yapmak üzere Kıbrıs hükûmetinin Sosyal Sigortalar Danışma Kuruluna atandı.[37]

Aziz çocuk sahibi olmadı. İngilizce, Fransızca, Yunanca ve Ermenice bilirdi.[38]

Ölümü[değiştir | kaynağı değiştir]

2017 yılında akciğer rahatsızlığı nedeniyle hastaneye kaldırıldı. Bir ay hastanede kaldıktan sonra taburcu edilmesinin ertesi günü, 7 Mart 2017 sabahı, 95 yaşında öldü.[9] Ölümü nedeniyle KKTC Cumhurbaşkanı Mustafa Akıncı ve Başbakan Hüseyin Özgürgün başsağlığı mesajı yayımladı.[39][40] Cenazesi Lefkoşa'da defnedildi.[38]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Genel
Özel
  1. ^ ""Nesilden Nesile Kamran Aziz"". Gündem Kıbrıs. 21 Aralık 2012. 20 Aralık 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20161220141330/http://www.gundemkibris.com/nesilden-nesile-kamran-aziz-47136h.htm. Erişim tarihi: 16 Aralık 2016. 
  2. ^ "Kamran Aziz Hastaneye Kaldırıldı!". Haber Kıbrıs. 17 Şubat 2013. 20 Aralık 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20161220204403/http://haberkibris.com/kamran-aziz-hastaneye-kaldirildi-2013-02-17.html. Erişim tarihi: 16 Aralık 2016. 
  3. ^ a b c d Yüksel 1967.
  4. ^ a b c d e f g h i Kanal Sim, Belgesel.
  5. ^ a b "Türkan Aziz Evi / Lefkoşa". Doğu Akdeniz Üniversitesi Mekanperest Dergisi. 20 Aralık 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20161220183425/http://farc.emu.edu.tr/old_website/foa/tr/foa/pages/news/mekanperest/no6/no6.pdf. Erişim tarihi: 16 Aralık 2016. 
  6. ^ Aziz 2001, s. 17.
  7. ^ a b c d An, Ahmet (2006). Tıp Alanındaki İlk Kıbrıslı Türkler. Lefkoşa: Kıbrıs Türk Tabipler Birliği. s. 39. 
  8. ^ a b Özdemir 2013, s. 21.
  9. ^ a b "Kamran Aziz hayatını kaybetti!". Kıbrıs Postası. 7 Mart 2017. 8 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170308143614/http://www.kibrispostasi.com/kamran-aziz-hayatini-kaybetti!-07032017. Erişim tarihi: 8 Mart 2017. 
  10. ^ Aziz 2001, s. 18.
  11. ^ a b c d Özdemir 2013, s. 22.
  12. ^ "Eczacılığın dünü, bugünü ve yarını irdelendi". Kıbrıs. 15 Mayıs 2009. 12 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170312160049/http://arsiv.kibrisgazetesi.com/?p=331019. Erişim tarihi: 16 Aralık 2016. 
  13. ^ "Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nde Eczacılık ve Eczacı Profili". Yakın Doğu Üniversitesi. 20 Aralık 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20161220184941/http://docplayer.biz.tr/3939129-Kuzey-kibris-turk-cumhuriyeti-nde-eczacilik-ve-eczaci-profili.html. Erişim tarihi: 16 Aralık 2016. 
  14. ^ Kuzey Kıbrıs Turkcell, 2011, s. arka kapak.
  15. ^ "Eczanede Müzik Reçetesi". Star Kıbrıs. 29 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170829034711/http://www.starkibris.net/yazdir.asp?haberID=134576. Erişim tarihi: 28 Ağustos 2017. 
  16. ^ a b c "KIBRIS TÜRK ECZACILAR BİRLİĞİ TARİHİ". Kıbrıs Türk Eczacılar Birliği. 10 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160810043352/http://www.kteb.org:80/kurumsal/kib.aspx. Erişim tarihi: 17 Aralık 2016. 
  17. ^ Azgın, Fatma (2012). Kıbrıslıtürklerin Eczacılık Mevzuatı ve Kısa Tarihi. Lefkoşa: Kıbrıs Türk Eczacılar Birliği. ss. 14-18. 
  18. ^ "Kamran Aziz’i kaybettik". BRT. 29 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170829041202/http://www.brtk.net/kamran-azizi-kaybettik/. Erişim tarihi: 28 Ağustos 2017. 
  19. ^ Vangöl, Ender (7 Mart 2017). "Radyonun Kıbrıs Türk müzik guruplarına etkisi" (Mezuniyet projesi). Yakın Doğu Üniversitesi. 29 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170829034825/http://docs.neu.edu.tr/library/1574475788.pdf. Erişim tarihi: 29 Ağustos 2017. 
  20. ^ Adanır, Eralp (2011). "Kıbrıs havalarının farklı müzikal düzenlemelerle yaşatılması". 1. Kıbrıs Havaları Sempozyum Bildirileri. Lefkoşa: Kıbrıs Havaları Derneği. ss. 48-9. 
  21. ^ "Yıldızlar". Bozkurt: s. 3. 30 Nisan 1962. 
  22. ^ a b c d Samson 2016, ss. 78-79.
  23. ^ Çakmak, Hasan (2007). Kıbrıs Türk Müzik Tarihinden Kesitler. Gazimağusa: SAMTAY Vakfı Yayınları. s. 108. 
  24. ^ a b c Tekin, Havva; Fevzioğlu, Bülent (2013). "Kıbrıs Türk müzik tarihinde ilkler ve halk müziğimizde bir duayen: Turgay Salim Hoşsöz". 2. Kıbrıs Havaları Sempozyum Bildirileri. Lefkoşa: Kıbrıs Havaları Derneği. s. 49. 
  25. ^ Samson 2016, ss. 31.
  26. ^ Altınok, 14 Kasım 1983.
  27. ^ a b Mengüç, Arslan (2015). Kıbrıs'ın Kadınları: "Tarihe Tanıklık" - Cilt 1. Lefkoşa: Türk Kültür Kıbrıs Yayınları. ss. 236-7. 
  28. ^ a b Sakarya 2014.
  29. ^ a b c "Kamran Aziz'e Meclis Kültür Komitesi'nden özel ödül". Kıbrıs. 12 Şubat 2008. 20 Aralık 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20161220141345/http://arsiv.kibrisgazetesi.com/?p=257926. Erişim tarihi: 16 Aralık 2016. 
  30. ^ a b Kuzey Kıbrıs Turkcell, 2011, s. iv.
  31. ^ "Kâmran Aziz 50. Yıl Marşı Besteledi". Bozkurt: s. 5. 18 Ekim 1973. 
  32. ^ "Kamran Aziz hayatını kaybetti!". Kıbrıs. 7 Mart 2017. 29 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170829033004/http://www.kibrisgazetesi.com/kibris/kamran-aziz-hayatini-kaybetti/13974. Erişim tarihi: 29 Ağustos 2017. 
  33. ^ "Derlenen müzik yapıtlarımız TRT'ye gönderiliyor". Bozkurt: s. 1. 14 Ocak 1984. 
  34. ^ "Genç piyanistimiz: Arman Ratip". Devrim: s. 4. 15 Ağustos 1963. 
  35. ^ Kuzey Kıbrıs Turkcell, 2011, s. iii.
  36. ^ "Kamran Aziz'in ikinci beste kitabı tanıtıldı". Kıbrıs Postası. 14 Temmuz 2011. 19 Kasım 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20171119140853/http://www.kibrispostasi.com/print.php?news=57908. Erişim tarihi: 18 Kasım 2017. 
  37. ^ "APPOINTMENT OF MEMBERS OF THE SOCIAL INSURANCE ADVISORY BOARD PURSUANT TO SECTION 43." (İngilizce). cylaw.org. http://www.cylaw.org/KDP/data/1958_1_448.pdf. Erişim tarihi: 18 Kasım 2017. 
  38. ^ a b "Kamran Aziz’e şarkılı veda". Havadis. 9 Mart 2017. https://www.havadiskibris.com/kamran-azize-sarkili-veda/. Erişim tarihi: 22 Kasım 2017. 
  39. ^ "Özgürgün, Besteci Kamran Aziz’in vefatı nedeniyle mesaj yayımladı". Kıbrıs Postası. 8 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170308215856/http://www.kibrispostasi.com/index.php/cat/35/news/214570/PageName/KIBRIS_HABERLERI. Erişim tarihi: 8 Mart 2017. 
  40. ^ "Cumhurbaşkanı Akıncı, Kamran Aziz için başsağlığı mesajı yayımladı". Kıbrıs Postası. 12 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170312160111/http://www.kibrispostasi.com/index.php/cat/35/news/214521/PageName/KIBRIS_HABERLERI. Erişim tarihi: 8 Mart 2017.