Kısır (yemek)
| Kısır | |
|---|---|
 Yeşil zeytin ve salatalık ile süslenmiş bir tabak kısır. | |
| Ülke(ler) | Türkiye |
| Türü | meze |
| Ana malzemeler | İnce bulgur, maydanoz, salça, nar ekşisi, zeytinyağı |
Kısır, Türk mutfağında bulunan bulgur bazlı bir salatadır.[1][2] Ana malzemeleri ince öğütülmüş bulgur, maydanoz ve salçadır. Yaygın olarak kullanılan ilave malzemeler arasında soğan, sarımsak (bazı bölgelerde), nar ekşisi, zeytinyağı, limon suyu, salatalık, kornişon ve baharatlar yer alır. Marul yapraklarıyla servis edilebilir. Domates salçası karışımından dolayı kırmızımsı bir renk alır. Oda sıcaklığında garnitür veya meze olarak servis edilir.[3]
Tarihçe ve gelişim
[değiştir | kaynağı değiştir]Kısırın bugünkü formuyla mutfak literatürüne girişi nispeten yenidir. Yapılan araştırmalar, kısırın Osmanlı dönemi saray ve klasik ev mutfağında bugünkü adıyla veya formuyla yer almadığını göstermektedir.
- Osmanlı Dönemi kayıtları: 19. yüzyılın önemli yemek kitaplarından Melceü’t-Tabbâhîn ve Ali Eşref Dede'nin Yemek Risalesi gibi eserlerde bulgur bazlı soğuk salatalara dair tarifler bulunmamaktadır. Bulgur (veya düğü), bu dönemde ağırlıklı olarak çorba ve pilav gibi sıcak yemeklerde kullanılmıştır.[4]
- Malzeme etkisi: Kısırın en temel lezzet vericilerinden olan salçanın Türkçeye ve mutfak sözlüklerine (Şemseddin Sâmi'nin Kamûs-ı Türkî eseri gibi) girişi 1900'lü yılların başını bulmuştur. Bu durum, kısırın bugünkü salçalı formunun Cumhuriyet dönemi ev mutfağında şekillendiği görüşünü desteklemektedir.[4]
- Tabbule: Kısırın, Levant mutfağındaki Tabbule salatasından esinlenilerek Anadolu'da yeniden yorumlandığı düşünülmektedir. Tabbule'nin ferah ve ot ağırlıklı yapısı, Anadolu mutfağında salça, baharat ve daha fazla bulgur eklenerek daha doyurucu bir forma dönüştürülmüştür.[4]
Etimoloji
[değiştir | kaynağı değiştir]"Kısır" sözcüğü Eski Türkçe "kıs-" fiilinden türetilmiştir. İsmin kökenine dair bir teoriye göre, kökeni olan Tabbule tarifindeki yoğun yeşillik miktarının "kısılıp" yerine bulgur miktarının artırılması, yemeğin bu isimle anılmasına yol açmıştır.[4]
Popülerlik ve tanınırlık
[değiştir | kaynağı değiştir]Otantik tarifleri, yemek eleştirmeni incelemelerini bir araya getiren, uluslararası üne sahip Taste Atlas internet sitesi dünya genelindeki en popüler salataları sıraladı ve Türkiye'den bu listeye sadece Kısır girdi.[5] Sitede Kısır "ince bulgur, domates, nane, sarımsak, maydanoz ve limon suyu veya ekşi nar ekşisi ile yapılan klasik bir Türk salatasıdır. Salataya genellikle daha baharatlı olması için kırmızı biber ve Limon suyu eklenir" şeklinde tanımlanmıştır.[6][7] .
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ↑ Ghillie Basan; Jonathan Basan (1995). Classic Turkish Cookery. I.B. Tauris Publishers. s. 51. ISBN 978-1-86064-011-7. 12 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Nisan 2008.
- ↑ Jeanne Jacob; Michael Ashkenazi (2014). The World Cookbook. ABC-CLIO. s. 726. ISBN 9781610694698. 25 Kasım 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Haziran 2018.
- ↑ "Kisir recipe|BBC Good Food". BBC Good Food. 3 Mayıs 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Nisan 2020.
- 1 2 3 4 Mehmet Ali Bilgin. "Tabbule'den Kısır'a: Anadolu'nun Yenilikçi Salata Hikâyesi". Tozden. Erişim tarihi: 2 Mayıs 2026.
- ↑ "En popüler salatalar sıralamasında Türk mutfağı damgası". 20 Temmuz 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Temmuz 2024.
- ↑ "Kısır". TasteAtlas.
- ↑ "Top 100 SALADS in the World". 13 Mayıs 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Temmuz 2024.
 | Yiyecek ya da içecek ile ilgili bu madde taslak seviyesindedir. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkı sağlayabilirsiniz. |