Kütahyalı Hüseyin Paşa

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Kütahyalı Gazi Hüseyin Paşa'nın Kabri
Kütahyalı Gazi Hüseyin Paşa'nın Kılıcı

Kütahyalı Gazi Hüseyin Paşa (d. Kütahya; ö. 18 Mart 1865, Kütahya), Osmanlı devlet adamı.

Kimliği[değiştir | kaynağı değiştir]

Babasının ismi Hamza, dedesinin ismi Abdullah'tır. Eşi Rabia Hanım'dır. Bacanağı Mühürdarzâde Hafız Hüsnü Efendi, kız kardeşi Hafize Hanım'dır. Kendisinin evladı olmamıştır, kız kardeşinden yeğenleri vardır.

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Kütahya'da doğdu. İstanbul Üsküdar'da kehribarcılık[1] sanatıyla uğraşırken asâkir-i mansure teşkilâtında orduya girdi. Mart 1839'da redif hassai şahâne birinci binbaşısı oldu.[2] Kaymakam iken Sivastopol Harbi'ne katıldı.[3][4][5]

Tuna'yı müdafaası[değiştir | kaynağı değiştir]

Eylül 1853'te Kırım Seferi'nde hassa ordusu ikinci muvazzaf alayı kaymakamı idi ve Tuna boyunda Tutrakan'da bulunuyordu. Hüseyin Paşa burada tabya kumandanlığına tayin edildi. Tutrakan Savaşı'ndan kısa süre önce bir tabur piyade ve 6 toptan oluşan bir kuvvetle Tuna'nın karşı sahiline sevk edilerek kısa bir çarpışmadan sonra sahildeki Karintina binasını zapt etti. Bunun üzerine Rus kumandanlarından Dattenberg 22 tabur piyade ve 4 alay süvari ve 32 kıt'a topla Oltaniçe'de bulunan kuvvetinden ayırdığı mühim kuvvetle Karintina mevkisini geri almak için hücum etti.[6] Kütahyalı Hüseyin Paşa bu büyük kuvvete karşılık vererek beraberindeki Türk askerlerine elinde kılıcıyla çok etkili şu nutku söylemiştir:

Ey din kardeşleri, sizin ile bugün burada câmı şehadeti içmek ve ecdadımızın namını îlâ eylemek gibi şan olmaz. Bilirim sizin her biriniz dağlarde gezüp kök yüzünde uçan bulutlar ile yarışan Arslanların evlâdısınız. Ve din ve millet uğruna düşman ile savaşta ovaları kızıl kan eden kaplanların ahfâdısınız. Size bu uğurda ölüm, düğün ve bayramdır. Ancak mensubâtı gazâ dahi büyük bir namdır. İşte bu iki nâmin birisini kazanacak vakit geldi. Analarımız bizi bugün için doğurdu. Düşmanlara askerlik şânını gösterelim. Milleti İslâmiye ve dini Muhammediyenin ulu nâmını bildirelim. Vereceğim kumanda üzerine hareket ederde şaşmazsanız cenabı Haktan öyle umarım ki düşman münhezi ve perişan, ehli İslâm memnûn ve şâdan kalır[7]

Hüseyin Paşa bu nutukla askerini cesaretlendirerek Karintina mevkisini şiddetle müdafaa etti (Kasım 1853). Hüseyin Paşa, tabya üzerinden inmeyerek aşağı yukarı askeri cesaretlendiriyordu. Sol elinden yaralandığı ve baş parmağını kurşun götürdüğü halde yaralı olduğunu askere göstermemek için elini cebine sokmuş ve bir ara elini arkasına götürerek gizlice emir neferine bağlatmıştır. Parmağını koparan kurşun kılıcının kabzasından bir parçayı da koparmıştır. Çok az bir kuvvetle Tutrakan Harbi'nin kazanılması, Tuna Harbi'nin kazanılmasında büyük rol oynamıştır. Bu zaferin ardından Hüseyin Paşa 16 Şubat 1854'te miralaylığa[8] terfi edilmiştir.[9] Hüseyin Paşa açıktan miralaylığa terfi ettiğinden ve o sırada terfisi için boş yer olmadığından dolayı derhal miralaylığa ait kumanda makamına geçmemiş, Silistre'de kumandan bulunan Tophane Feriki Musa Paşa'ya muavin olmuştur. Aralık 1854'te hassa ordusu piyade beşinci alay kumandanlığına getirildi ve ardı ardına gelen başarılı hizmetleri dolayısıyla mirliva[10] oldu.

Silistre muhafazası[değiştir | kaynağı değiştir]

Hüseyin Paşa'nın büyük hizmetlerinden birisi de Silistre Kuşatması esnasındadır. Ruslar 18 Mayıs 1854'te Silistre'yi şiddetle muhasara ettiler. Hüseyin Paşa hem muavin bulunuyor hem de Silistre'nin en mühim istihkâmı[11] olan Arap tabyası muhafazasını müdafaa ediyordu. Bütün asker ve kumandanlar Hüseyin Paşa'nın harekâtına îtimat ediyordu. Muhafız Musa Paşa da Hüseyin Paşa'ya riayet etmekteydi. 1854 Mayısı'nın otuzuncu günü şafak vakti Arap tabyası önünde büyük bir lağım ateşleyerek hücuma geçen Ruslar, Hüseyin Paşa, Mısırlı Miralay Mustafa Bey, Kaymakam İbrahim Bey ve Mehmet Beyler'in gayretleriyle püskürtüldü. Bu harpte iki tarafın askerleri süngü süngüye gelmiş ve sayıca üstün olan düşman püskürtülmüştür.

9 Haziran 1854'te Söğüdlü Adası'ndaki düşman istihkâmından atılan bir obüsün parçası kumandan Musa Paşa'nın böğrüne isabet etmiş ve Musa Paşa vefat etmiştir. Musa Paşa'nın vekâleti, Mecidiye ve Küçük Mustafa tabyaları arasında milis kumandanı olan Giridîzâde Balıkesirli Mehmed Paşa'ya teklif edilmişse de Mehmed Paşa kendisinin muhafazaya memur olmadığını ve emir kumandanının Hüseyin Paşa'ya intikali lazım geldiğini söyleyerek Hüseyin Paşa kumandan vekili olmuştur. Musa Paşa'nın vefatından bir gün sonra Ruslar Arap tabyasının sol tarafından bir lağım atarak külliyetli olarak tabyaya girmeyi başardılarsa da Hüseyin Paşa bir avuç gönüllünün başında Rusları kovalayarak süngü hücumuyla Rus kuvvetlerini bataryalarına kadar takip etmiştir. 13 Haziran 1854 yani Musa Paşa'nın vefatından dört gün sonra paşanın beraberinde seçme fedâilerle çıkarma hareketi yaparak Rusların bir kısmını silah kullanmaya dahi vakit bulmadan imha etmiştir. Bu fedâilerin büyük bir kısmı zeybeklerden oluşmaktaydı. Bir müddet sonra Silistre kumandanlığına Rıfat Paşa gelmiştir. Silistre Kuşatması'nda Rusların özellikle yüklendikleri yerler Arap ve Yılanlı tabyalarıydı. Düşman kuvvetleri 90.000 kişi civarında iken kaledeki tüm kuvvet 15.000 kadardı.[12]

Kars cephesini müdafaası[değiştir | kaynağı değiştir]

Hüseyin Paşa bundan sonra savaşın Kırım Yarımadası ile Anadolu kısmına nakli üzerine şark cephesine, Kars taraflarına gönderildi. Paşa, bu cephede 1855 senesinde Ruslar'ın Kars'a karşı büyük ve mühim hücumlarına karşı muhafazası çok önemli olan Tahmasb tabyasını müdafaa ediyordu. Bu tabyanın düşmesi halinde Türkler savaşı kaybedecekti. Ruslar, 25 Eylül 1855 günü Osmanlı ordusunun sağ kanadına kuvvetli bir tazyik yaparak Tahmasb tabyasının gerilerine sarkmaya başladırlar. Hüseyin Paşa büyük bir metânet ve yiğitlikle sebat ederek Macarlı İsmail Paşa ve Miralay Leik ile beraber Rusların bu hücumunu karşılayı görev edindiler. İsmail Paşa ile Hüseyin Paşa Rusları işgal ettikleri karargahtan kovmak üzere bir avuç askerle kendilerinin birkaç misli olan Ruslar'a hücum ettiler. Bu şiddetli hücum üzerine Ruslar firar ettiler. İsmail Paşa ve Hüseyin Paşa düşmanı şiddetle takip ettiler.[13]

Askeri hayatından sonra[değiştir | kaynağı değiştir]

Hüseyin Paşa emekliliğinden sonra bir müddet İstanbul Üsküdar'daki konağında oturmuş, sonra Kütahya'ya gelerek Ahırardı'ndaki konağına yerleşerek vefatına kadar orada kalmıştır. 18 Mart 1865 tarihinde vefat ederek[14] Kütahya'daki konağına yakın olan Gümüş Eşik Zaviyesi haziresine defnedilmiştir. Kabrin ayak taşı nakışlıdır. Baş taşı Azîziye feslidir. Evladı olmadığı için sağlığında bütün mal varlığını eşi Rabia Hanım'a devretmiştir.[15][16]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Kehribardan tespih, ağızlık vb. şeyler yapan veya satan kimse
  2. ^ Hüseyin Paşa'nın refikasının akrabası Hafız Hüsnü Efendi nezdindeki vesâikte yazılıdır
  3. ^ Silistre muhasarası takvimi vakayi nüshası
  4. ^ Giridî Hüseyin Hüsnü, Sâikai zafer takvimi vakayi nüshası
  5. ^ Kırım Seferi takvimi vakayi nüshası
  6. ^ Dattenberg, muzaffer olacağından o kadar emindi ki ordusunda Türkleri bugün Tuna'ya dökmeğe gidiyoruz diye mağrurane sözler sarf etmiştir
  7. ^ Giridi Hüseyin Hüsnü, Sâikai Zafer, sayfa, 131
  8. ^ albay
  9. ^ Totrakan pişgâhında kâin Oltanicede vuku bulan muzafferiyeti seniyede dilirane ibrazı hüsnü hizmet eden mirliva izzetlu Hâlit Paşa ile hassa orduyu hümayunı ikinci muvazzaf alayı kaymakamı Hüseyin Bey ve dersaadet orduyü hümayunı şişhaneci taburu binbaşısı Hüseyin Ağa ve yaveri harp kolağası Mustafa ağanın birer derece rütbelerinin terfii Rumeli orduyı hümayunı serdârı ekremi devletlu Ömer Paşa hazretleri tarafından inha olunmuş ve siyakı iş'ara nazaran ümera ve zabitanı mumaileyhimin işbu muzafferiyeti seniyyede fevkalada izharı şecâat ve gayret eylediklerine mebni bilvücuh atıfatı seniyyeye şayan buyruldukları anlaşılmış olduğundan bermûcibi inha mumaileyhimden Hâlit Paşanın uhtesine açıktan feriklik rütbei refiası tevcihiyle kaymakam Hüseyin Bey'e miralaylık... (Takvimi vakayi, No, 501
  10. ^ tuğgeneral
  11. ^ düşman saldırısını durdurmak, düşmana karşı savunma yapmak amacıyla düzenlenmiş yer
  12. ^ Bu Silistre müdafasında birinci bölük askerlerinden Kütahyalı İbrahim namında bir nefer harpten halî zamanlarda gözükmezmiş; zabitler merak etmişler ve neticede İbrahim'in Arap tabyasından çıkarak sürüne sürüne düşman istihkamına doğru gidip kurşun toplayıp isteyenlere altmış paraya sattığını öğrenmişler (Silistre muhasarası) sayfa, 62
  13. ^ İngiliz kumandan Williams bu muharbe üzerine şu sözleri söylemiştir: Tahmasb siperleri düşmana en yakin olduğu cihetle bunların müdafasına dikkat ve itinaya lüzum vardı. Macarlı bir zabit olan General İsmail Paşa ile fırka kumandanı Hüseyin Paşa ve yaverilm Teasdale bu mühim mevkide bulunmuştur. Rusların merkez kuvvetleri Tahmasb yüksek tabya burçlarına saatlerce devam iden muannidane hücumlar yaptıkları halde kapalı olan kulelere girmeye muvaffak olamayarak hücumları tevkif etdilmiş, bu muharebede General İsmail Paşa ve Hüseyin Paşa ve Binbaşı Teasdale büyük cesaret göstermişlerdir
  14. ^ Kabir taşında vefat tarihi 1866 yazıyorsa da veraset ilamında 18 Mart 1865 kayıtlıdır
  15. ^ Kütahyalı Hüseyin Paşa'nın tercemei haline âit notları, bacanağı Mühürdârzâde Hüsnü Efendi'de saklı olan vesikalardan çıkarılmıştır.
  16. ^ İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Kütahya Şehri, İstanbul Devlet Matbaası, 1932, s, 243, 244, 245, 246, 247