Küresünniler

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Küresünniler
Toplam nüfus
100 bin-120 bin[kaynak belirtilmeli]
Önemli nüfusa sahip bölgeler
Türkiye Türkiye (Van) 26.000
[1]
İran İran 600.000[kaynak belirtilmeli]
Diller
Azerice,[2] Türkçe
Din
İslam (Şafii)

Küresünniler (veya Küresünli, Küresünnü, Küresinli) Azerbaycan hanlıklarından olan Makü Hanlığı bünyesinde bulunan Oğuz Türkleridir. Oğuzların Çepni boyundan olan Küresünniler, bulundukları coğrafyadaki topluluklardan farklı olarak sünni mezhebine sahip olduklarından, Safevi devletine karşı Osmanlı devletinin bir uç aşireti olmuşlardır. I. Dünya Savaşında Rusların bölgeyi işgal edip Ermenileri silahlandırmaları sırasında çok kayıp vermişlerdir. Günümüzde Küresünnilerin büyük çoğunluğu Güney Azerbaycan'ın Urumiye ve Türkiye'nin Van şehrinde yaşamaktadırlar.

1921 yılında Kürt Şikak aşireti lideri Simko ile yaşanan çatışmalar neticesinde büyük bir topluluk halinde Van ili merkez köylerine ve Saray ilçesine yerleşmişlerdir.[kaynak belirtilmeli]

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Küresünniler 17. ve 18. yüzyılda Azerbaycan'da bulunan Makü hanlığına bağlı yerleşik yaşam biçimine geçen tek boydu.[3] Makü hanlığına bağlı Karadere bölgesindeki Akbulak, Muhur, Mahlemli köylerinde yaşayıp, çiftçilik ve hayvancılıkla uğraşıyorlardı. Daha sonra Orta Asya ve Hazar bölgesinden gelerek İran’ın Urmiye civarına yerleşmişlerdir.

Anadolu'ya göç[değiştir | kaynağı değiştir]

24 Eylül 1925 tarih ve 2086 numaralı Şark Islahat Planı kararnamesiyle Küresünnilerin Van'a yerleşmelerine izin verilmiştir. Kararnamede: "Van şehri ile Midyat arasındaki hattın garbında Ermenilerden metruk araziye Türk muhacirleri (Küresünni) yerleştirilecektir." denmektedir. Ayrıca bölgeye yerleştirilecek Küresünniler'e iaşe yardımı için yine kararnamede: "Şarka yerleştirilecek muhacirin (Küresünni) ve yerli Türklerin iskan edilecekleri mıntıkalara kadar hükümetin vesait-i seriası ile nakilleri ve esnay-i nakilde iaşeleri ve evlerinin taraf-ı hükümetten inşası bir senelik iaşelerinin temini, hayvanat ve alat-ı ziraiyelerinin de kezalik taraf-ı hükümetten itası lazım gelir." belirtilmiştir.[4]

Küresünniler cumhuriyet döneminde gruplar halinde Türkiye'ye geçerek Van iline yerleşmişlerdir. Küresünnilerin İran'dan göç edip Türkiye'ye yerleşmelerinin çeşitli sebepleri arasında; İran'daki Şii yönetiminin Sünni Küresünnilere olan baskıları, İran'a saldıran Rusya ile birlikte hareket eden Ermenilerin baskıları, İran’ın Kotur Deresi civarında bulunan bir Kürt aşiretinin (Evdoi-Abdüvî) lideri Simko (İsmail) Ağa’nın bölgede (özellikle Hoy ve Urmiye şehirleri civarında) bir güç oluşturarak, aşiret mensupları ve bölgeden zorla toplatıp kendine bağlı oluşturduğu silahlı bir güçle köylere baskınlar düzenlemesi gibi başlıca nedenlerdir.[3]

Küresinlilerin Anadolu’ya göçü ile ilgili yazılı kaynaklarda: "Türk askerinin Van’a girip ortalığı sükûnete kavuşturmasıyla Kuzey İran’da bulunan Azeri Türkleri’nin bir kısmı da Van’a getirilip değişik yerlere yerleştirildikten sonra, bu insanlar Van’ın ahalisiyle kaynaşarak bir bütünlük sağlamışlardır. Bu da zaten Azeri Türkçesi’nin hâkimiyeti altında bulunan bölge ağzının değişmeden varlığını devam ettirmesini sağlamıştır." [5]

2010 yılında çalışmalarına başlanan ve İletişim uzmanı ve kültür araştırmacısı Prof. Dr. Sedat Cereci tarafından yönetilen Yestikan'dan Van'a adlı belgesel filmin çekimleri sırasında bu göç anlatılmaktadır.[6]

Yerleşim birimleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Güney Azerbaycan[değiştir | kaynağı değiştir]

Küresünnilerin çoğunluğu Güney Azerbaycan'da Urmiye gölünün batısında Urmiye, Salmas ve Hoy kentlerinde yaşamaktadırlar.[7][kaynak güvenilir mi?]

Urmiye: Gulunci (Quluncu), Gecin, Velinde, Heneye(Xeneye), Balov, Mirava, Neybin, Balaniş, Dol Dize, Kehriz ve Kultepe.

Hoy: Estiran, Yestikan, Babekan, Dize, Geretepe, Kotur(Qotur), Mehin(Mexin), Raviyan, Zeri, Kukut, Almali, Zeyve, Hindivan ve Körpiran.

Salmas: Şekeryazi, İstisu, Kaniyan, Verdan, Ala Sürme, Şireki, Silav, Höder, Hakveran(Haqveran), Çiçek ve Mafkendi.

Ayrıca Rikava, Seremerih, Şeydan, Gulan, Yengice, Ağziyaret ve Şorik köylerinde meskun haldedirler.

Türkiye[değiştir | kaynağı değiştir]

Van şehir merkezi: İskele mahallesi, Yalı mahallesi, Beyüzümü, Sıhke mahallesi.

Van köyleri: Alaköy, Bardakçı, Karagündüz, Kasımoğlu, Kıratlı, Köprüler, Mollakasım, Yumrutepe.

Van ilinin ilçeleri: Özalp, Aksorguç; Saray, Sırımlı, Beyarslan; Başkale; Çaldıran; Edremit.

Bitlis: Ahlat; Adilcevaz, Erikbağı.

Kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

Küresünni kültürü Anadolu kültürüyle büyük yakınlık gösterir. Yallı oyun havası yaygındır. Küresünniler'de düğünlere "toy" adı verilir. İran'da yaşayan Küresünnilerin toylarında şamanizmden etkiler görülür. Evlenecek kızın eline doğurgan olsun diye tavuk verilmesi buna bir örnektir.[kaynak belirtilmeli]

Dil[değiştir | kaynağı değiştir]

Küresünniler Azeri Türkçesi ve Türkçe kullanmakla birlikte bir kısmı Farsça da kullanır.[3]

Türkiye'de yaşayan Küresünniler kullandıkları kelimelere birkaç örnek:

Azeri Türkçesi Türkçe
Toy Düğün
Aba Anne
Apar Götür
Küçe Sokak

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]