Jeofizik tarihi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Jeofiziğin tarihsel gelişimini iki ana motive edici güc yönlendirmektedir. Bunlardan birincisi, insanlığın bilimsel anlamda Yeryuvarı'nı araştırma "merak"ıdır. İkincisi ise ekonomik/ticari olarak yerküre kaynaklarından/doğal afetlerden (petrol, madenler, su kaynakları, doğal afetlerden korunma) "yarar sağlama ve korunma çabası"dır.

Yeryuvarı'nın bilimsel bir merak ile anlaşılmasına yönelik ilk çabalar Miletos'da Thales ile görünür. Onun Dünya'nın ( Evrenin) ana oluştucu maddesi olarak Su'yu görmesi ilk bilimsel/felsefi yaklaşımdır. Daha sonra MÖ 3. yüzyılda Eratosthenes, yerküre'nin çapını hesaplamıştır.

Aristo'nun "meteoroloji", Yaşlı Pliny'nin "Doğal tarih", Amasyalı Strabonun "coğrafya" adlı eserlerinde depremlerin oluşum nedenleri ve dünya üzerinde olmuş depremlerin tasfirine yönelik bilgiler vardır. Örneğin Aristo depremlerin "yer içinde sıkışan gazların kasılmaları sonucu oluştuğunu" söyler. Bu görüş neredeyse yeni çağ başlangına kadar hakim bir görüş olarak yer alır.

Nitel jeofizikten nicel jeofiziğe geçişin ilk ipuçları William Gilbert'in "De Magnet" (Mıknatıs Üzerine) ve Isaac Newton'un "Principia" adlı eserinde görülür. Bu deneysel ve matematik analiz daha sonraları jeofiziğin çeşitli alanlarına uygulanır. Örneğin; Pierre Bouguer (1698 – 1758); Alexis-Claude Clairaut (1713 –1765) ve Henry Cavendish (1731-1810) yer'in biçimi, gravite alanı ve yoğunluğu konularında; Friedrich Von Humboldt (1769-1859)ve Gauss; yer manyetik alanı konularında, John Milne (1850-1913)sismoloji konularında öncülük ederler. 20 yüzyıl jeofiziğin bilimsel olarak devrim yaptığı yüzyıldır. Yer içi fiziği konusunda; Emil Wiechert (1861-1928); Beno Gutenberg (1889-1960); Andrij Mohorovicic (1857-1936); Harold Jeffreys (1891-1989); Inge Lehmann ve Walter Elsaser öncü çalışmalara imza atarlar.

20. yüzyılın ikinci yarısında gelişen Levha tektoniği kuramı yerkabuğunun yapısı ve dinamiğinin anlaşılmasında önemli rol oynar. Bu konuda; Alfred Wegener; Beniof (1954) Runcorn (1962), Sykes (1968); Bullard (1969); T. Wilson gibi jeofizikçilerin önemli katkıları görünür.

Jeofiziğin endüstriyel uygulamaları 1920'lerde petrole duyulan büyük talep ile gelişmiştir. Petrol kapanları için yapılan jeofizik araştırmalar ile 1924 yılında Texas'ta petrol sahası keşfedilmiştir. Daha sonra petrol, maden, yeraltısuları jeofiziği gelişmiş ve bugün arama teknolojisinin olmazsa olmazları haline gelmişlerdir. Ayrıca güvenli yapılaşma ve yerseçimine yönellik jeofizik mühendisliği çalışmaları da deprem zararlarını azaltmada, zemin/deprem ve yapı etkileşimini belirlemede önemli bir gelişim sergilemiştir. [1]



Jeofizik sözcüğünün kökeni[değiştir | kaynağı değiştir]

Almanca jeofizik anlamına gelen "Geophysik" sözcüğü, bilindiği kadarıyla, ilk olarak 1844'de Fröbel [2][3] tarafından kullanılmıştır. O, hocası Christian Friedrich Schönbein (1799-1868)'e yazdığı mektuplarda jeofiziği tartışmıştır. Bununla birlikte basılı olarak jeofizik sözcüğü 1834 ile 1880 yılları arasında görünür. Fröber tarafından yazıldığı sanılan fakat Meyers Grosses Conversationslexikon adlı eserde anonim olarak yazılan ve basılan “Geophysik”[4] maddesi vardır [5][6]. Carl Friedrich Naumann (1797-1873) terimi Lehrbuch der Geognosie isimili kitabında terimi yeni bir bağlamda kullanmıştır. Naumann jeofiziği sınırlı bir anlamda kullanmıştır. Jeofizik terimi 1860'lar ve 1870'ler boyunca düzensiz olarak görülür. [7] 1863'de Adolph Muhry (1810-1888) sözcüğü meteoroloji ve klimatoloji ile ilişkili olarak kullanır. 1870'lerde, Georg von Neumayer (1826-1909) sözcüğü okyanusları içerecek şekilde ve Ferdinand von Richthofen (1833-1905) katı Yerküre'yi içerecek şekilde kullanır. İngilizcede, Italyanca'da ve büyük olasılıkla dieğr dillerde ilişkili terimler vardır. Herschel "terrestrial physics" sözcüğünü kullanılır. (Herschel, 1840). Angelo Secchi (1818-1878), Ernesto Sergent, ve Francesco Denza (1834-1894), ve diğer İtalyanlar "fisica terrestre" terimini tercih ederler. Secchi (1879) ve Sergent (1868) öğrencileri için "physical terrestrial" konuları sunarlar. Denza (1882) özel olarak meteorlojiyi yer fiziğinin (terrestrial physics) bir bölümü olarak tartışır.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ http://www.turkcebilgi.com/ansiklopedi/jeofizik_tarihi
  2. ^ Buntebarth, G. (1981) "Zur Entwicklung des Begriffes Geophysik", Abhandlungen der Braunschwiegischen Wissenschaftlichen Gesellschaft 32, 95-109
  3. ^ Beck, H. (1961) Alexander von Humboldt, 2 Vols (Wiesbaden: Steiner)
  4. ^ [Anonymous] (1848) &Geophysik', Meyers Grosses Conversationslexikon, 52 Vols (Dresden), Vol. 12, pp. 530ff.
  5. ^ Kertz, W. (1979) &Die Entwicklung der Geophysik zur eigenstaKndigen Wissenschaft', Mitteilungen der Gauss-Gesellschaft, No. 16, 41-54.
  6. ^ Buntebarth, G. (1981) Zur Entwicklung des Begri!es Geophysik', Abhandlungen der Braunschwiegischen Wissenschaftlichen Gesellschaft 32, 95-109
  7. ^ Buntebarth, G. (1981) Zur Entwicklung des Begriffes Geophysik', Abhandlungen der Braunschwiegischen Wissenschaftlichen Gesellschaft 32, 95-109.


Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]