Hollanda Batı Hindistan Şirketi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Hollanda Batı Hindistan Şirketi
Kurucu Willem Usselincx
Feshedilme 1 Ocak 1792 (1792-01-01)
Genel merkezi
Kilit kişiler Heeren XIX

Hollanda Batı Hindistan Şirketi (FelemenkçeGeoctrooieerde Westindische Compagnie), çoğunlukla Hollandalı tüccarların yanı sıra yabancıların yatırımlarıyla oluşan sözleşmeli şirketti. Dördüncü İngiliz-Hollanda Savaşı'nda kadar varlığını koruyan şirketin kurucularının arasında Willem Usselincx (1567-1647) ve Jessé de Forest (1576-1624) vardı.[1] 3 Haziran 1621'de, Birleşik Hollanda Cumhuriyeti tarafından Hollanda Batı Hint Adaları'nda ticaret tekeli kurmak için sadece Amerika Kıtası'nda faaliyete izin veren kraliyet imtiyaznamesi verildi. Şirket, on yedinci yüzyılda Yeni Hollanda dahil olmak üzere Amerika'nın ve 1624'ten 1654'e kadar Brezilya'nın kolonileştirilmesinde de önemli bir rol oynadı.[2]

Şirket tarafından görevlendirilen Henry Hudson, 1906'da, günümüzde New York kentinin bulunduğu bölge çevresinde ve kendi adının verildiği nehrin kıyılarında, olasılıkla New York'un Albany kentinin kuzeyinde bir noktaya kadar uzanan keşiflerde bulundu. Hollandalıların bölgeye bundan sonra yaptıkları seyahatler, gelecek yıllardaki hak iddialarına ve ilk yerleşimlere temel oluşturdu.[3]

Hollandalılar, Hudson Nehri bölgesinde yerleşimleri çekici kılmak için, efendi (Felemenkçepatroon) sistemi denilen bir tür feodal aristokrasi geliştirdiler. Bu çok büyük malikanelerin ilki 1630'da Hudson Nehri kıyılarında kuruldu.[3]

Şirketin kuruluşu[değiştir | kaynağı değiştir]

Amsterdam'daki West India House, 1623-1647 yılları arasında şirketin genel merkeziydi.

1609'da İngiliz kaşif Henry Hudson, 1602'de kurulan Hollanda Doğu Hindistan Şirketi'nin istihdamında, New England kıyılarından geçerek Asya'ya geçit sağlayan Kuzeybatı Geçidi'ni bulmak için günümüzdeki Hudson Nehri boyunca yelken açtı. Ancak bir geçit bulamadı. Sonuç olarak, 1615'te Isaac Le Maire ve Samuel Blommaert'in Iroquois Kızılderilileriyle iyi ilişkiler geliştirmesiyle, şirket Kuzey Amerika'da kürk ticaretine başladı. Hollandalı yerleşimciler 1617'de, Hudson ve Mohawk nehirlerinin birleştiği noktada, şimdi Albany kentinin bulunduğu yerde bir kale kurdular.

Seksen Yıl Savaşı'nı (1568-1648) On İki Yıllık Ateşkes ile sona erdirmek için, Johan van Oldenbarnevelt, şirketin ticaret haklarını askıya alınmasını teklif etti. Hollandalı göçmenleri durduran bu politik belirsiz, Johan van Oldenbarnevelt'in 1619'da öldürülmesiyle sona erdi. 160'ta Hollandalılar'ın Manhattan adasında yerleşimi başladı. Rivayet edildiğine göre, ada 1624'te bölgedeki Kızılderililerden 24 dolar karşılığında satın alındı. Hemen ardından da adaya New Amsterdam adı verildi.[4]

Batı Hindistan Şirketi[değiştir | kaynağı değiştir]

Willem Usselincx, şirketin kurucusu olarak kabul ediliir.

Hollanda Batı Hindistan Şirketi, Hollanda Doğu Hindistan Şirketi'ne (VOC) benzer şekilde organize edildi. Şirketin Amsterdam, Rotterdam, Hoorn, Middelburg ve Groningen'de oda (Felemenkçekamers) adı verilen beş ofisi vardı ve bunların arasında Amsterdam ve Middelburg'daki odalar şirkete en fazla katkıda bulundu. Kurul, FelemenkçeHeeren XIX (Türkçe: Ondokuz Beyefendi) olarak bilinen 19 üyeden oluşuyordu.[5]

Yeni Hollanda[değiştir | kaynağı değiştir]

Hollanda yerleşim birimleri, genel bir kural olarak, Avrupa'dan atanan otokrat valiler tarafından yönetiliyordu. Yıllar geçtikçe yerel halk onlardan uzaklaşmıştı.[6] Bunun sonucu olarak, İngiliz koloniciler Long Island ve Manhattan'daki Hollanda topraklarına saldırmaya başlayınca, halk tarafından beğenilmeyen vali onları savunma için toparlamayı başaramadı.[6] Hollandalı yerleşimciler, mülklerini hakları ve dini özgürlük karşılığında 1664'te teslim oldular.[6]

Sadece 1623'te, birkaç teklif sahibinin baskı altına alınmasından sonra finansman sağlandı. Hollanda Genel Devletleri ve VOC, sermaye ve sübvansiyon şeklinde lonca açma sözü verdi. İberyalı yazarlar kripto-Yahudilerin veya Marranoların hem VOC hem de GWC'nin oluşumunda önemli bir rol oynadığını söylese de, araştırmalar başlangıçta bunların küçük bir rol oynadıklarını, ancak Hollanda Brezilyası döneminde genişlediğini göstermiştir. İspanyol Hollandalı göçmen Kalvinistler GWC'ye önemli yatırımlar yaptılar.[7]

VOC'den farklı olarak, GWC'nin askeri birlikleri görevlendirme hakkı yoktu. 1621'de On İki Yıllık Ateşkes sona erdiğinde, Cumhuriyet İspanya'yla yeniden savaşa girmek için özgürdü.[5] Bir Groot Desseyn ("büyük tasarım"), şeker ve köle ticaretine hakim olmak için Afrika ve Amerika'daki Portekiz kolonilerini ele geçirmek için tasarlandı.[8]

Piet Heyn, 1628'de İspanyol gümüş filosunu ele geçirmesiyle tanınan Hollanda Batı Hindistan Şirketi amirali

Şirket başlangıçta, pahalı erken projeleri açısından kasvetli bir başarısızlıktı ve yöneticileri, vurguyu toprakların fethinden denizcilik yağmalarını sürdürmeye kaydırdı. GWC için en muhteşem başarı, Piet Heyn'in İspanyol kolonilerinden İspanya'ya gümüş taşıyan İspanyol gümüş filosunu ele geçirmesiydi.[9]

Amsterdam'ın şirkete daha az destek vermesiyle, Hollanda'nın farklı bölgelerinden yöneticiler arasında çatışmalar yaşandı. Enkhuizen ve Hoorn ile birlikte Haarlem, Leiden ve Gouda dahil olmak üzere denizcilik dışı şehirler, toprakları ele geçirme konusunda hevesliydi. Brezilya'ya bir filo gönderdiler, 1630'da Hollanda Brezilyası'nı yaratmak için ilk baskılarında Olinda ve Pernambuco'yu ele geçirdiler, ancak güçlü bir Portekiz direnişi nedeniyle onları tutamadılar.[9]

1629'da GWC, 7 Haziran 1629'da Hollanda Genel Devletleri tarafından onaylanan Özgürlükler ve Muafiyetler Şartı'nın sağladığı, Yeni Hollanda'daki bir dizi yatırımcıya patronluk kurma izni verdi. Patronluklar, yatırımcılara hibe başına yaklaşık 50 kişiye ve "15 yaşından büyüklere", özellikle New Netherland bölgesinde arazi sağlayan hibeler sağlayarak koloniyi doldurmaya yardımcı olmak için oluşturuldu.[5] Rensselaerswyck, Hollanda Batı Hindistan Şirketi'nin en başarılı patronluğuydu.[5]

Gerileme dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Şirketin Amsterdam'daki deposu

Kuzey Amerika'da, yerleşimciler Albert Burgh, Samuel Blommaert, Samuel Godijn, Johannes de Laet, Yeni Hollanda kolonisini doldurmada ve kendilerini yerel Kızılderililere karşı savunmada çok az başarılı oldular. Sadece Kiliaen Van Rensselaer, Hudson boyunca kuzeydeki yerleşimini korumayı başardı.[10][11]

Vestfalya Barışı nedeniyle, İspanyol gemilerine yönelik saldırılar GWC'ye yasaklandı. Amsterdam ve Zeeland'dan gelen birçok tüccar, Kutsal Roma İmparatorluğu, Danimarka-Norveç, İngiltere ve diğer Avrupa ülkelerinden deniz ve tüccarlarla çalışmaya karar verdi. 1649'da GWC altın üzerinde bir tekel elde etti ve Afrikalıları Akra krallığı ile köleleştirdi.[12][13] GWC'nin Afrika'daki etkisi, İkinci ve Üçüncü İngiliz-Hollanda Savaşları sırasında tehdit edildi, ancak İngilizlerin Hollandalıları bölgeden uzaklaştırma çabaları sonuçta başarısız oldu.[14]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Franklin J. Jameson (1887). Willem Usselinx, Founder of the Dutch and Swedish West India Companies. Ryan Gregory University, New York.
  2. ^
  3. ^ a b Boxer 1957.
  4. ^ The Dutch seaborne empire, 1600-1800. Harmondsworth: Penguin. 1973. ss. 27. ISBN 0140216006. OCLC 16253529. 
  5. ^ a b c d Bachman 1969.
  6. ^ a b c van Groesen 2017.
  7. ^ Boxer.
  8. ^ Emmer 1998.
  9. ^ a b van Groesen 2015.
  10. ^ Jacobs 2009.
  11. ^ Klooster 2016.
  12. ^ Donck 2008.
  13. ^ Buddingh-Nederlof 2008.
  14. ^ Koot 2011.
Kaynak hatası: <references> üzerinde tanımlanan <ref> etiketinin önceki metinde olmayan "" grup özniteliği var. (Bkz: Kaynak gösterme)

Kullanılan kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]