Hatıkuaylar

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Hatukaylar sayfasından yönlendirildi)
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Hatıkuaylar
Хьатыкъуайхэр (Hatıquayxer)
Circassian flag.svg Çerkes Bayrağı
Adığe (Çerkes) bayrağında yer alan ve 12 Çerkes boyunu temsil eden yıldızlardan biri de Hatıkuayları ifade eder.
Önemli nüfusa sahip bölgeler
Türkiye, Amerika Birleşik Devletleri, Ürdün, İsrail 3.000 (2020 tahmini)
Diller
Çerkesçe, Türkçe, İngilizce, Arapça, İbranice
Din
Çoğunluk İslam (Hanefi Sünni)
İlgili etnik gruplar
Kabardeyler, Şapsığlar, Bjeduğlar, Abzahlar, Janeler, Mahoşlar, Natuhaylar, Çemguylar, Besleneyler, Ubıhlar, Çerkesler, Türkiye Çerkesleri
Günümüzde Hatukayların yaşamadığı Hatukay köyü (Хатукай / Хьатикъуай), Adigey Cumhuriyeti

Hatıkuaylar ya da Hatukaylar,[1] Hatkoylar, Hadgoylar (Çerkesçe: Хьатыкъуай, Hatıquay; Rusça: Хатукай, Hatukay; Гатюкай, Gatyukay; Arapça: حتوقاي‎, Hatuqway‎; İbranice: חתוקאי, Khatokay) Bir Çerkes (Adige) kabile-boyudur. Ufak bir grup olmakla beraber diğer Çerkes boyları ve komşu halklara karşı sürekli savaşan savaşçı kimlikli bir boy olarak biliniyorlardı. Kafkasya'da Temirgoyların komşusu olarak Şhaguaşe ve Pşışe nehirleri arasındaki arazide yaşıyorlardı. Batı Çerkeslerinden olan Hatukay boyu Kafkasya’da kalmadığı için Çerkes diyalektolojisinde adları geçmez.[2] Adığe (Çerkes) bayrağında yer alan ve 12 Çerkes boyunu temsil eden yıldızlardan biri de Hatukayları ifade eder.

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Hatukaylar Batı Çerkes boy prensliklerinden olmakla beraber tarihsel anayurtları Kuban Nehri çevresindedir. Hatukaylar küçük bir topluluk oldukları için bazen Çemguy boyunun bir alt grubu olarak varsayılır. Komşuları: Bjeduğlar (Batı), Abdzahlar (Güney) ve Çemguylar (Doğu). 18. yüzyılın sonlarında Bjeduğların batısında ve Kuban Nehri'nin sol tarafı ile Şagvaşe'nin sağ tarafında oturuyorlardı. Ancak 19. yüzyılın ilk yarısında daha doğuya kayarak Bjeduğlar ve Çemguyların arasına yerleşmişlerdir.[3]

Rus işgalinden önce Hatukaylar diğer Çerkes boylarına ve Kırım Tatarlarına karşı birçok savaş veren savaşçı bir boy olarak bilinirdi.

Hatukay prenslerinden en bilineni Aslan-Giray olarak geçer. Fiziksel olarak güçlü olmasa da, yetenekli bir konuşmacı ve liderdi. Onun hükmünde Hatukaylar gücünün zirvesine ulaştılar. Ölümünden sonra prenslik iç savaşa girdi ve eski gücünü kaybetti.

Rusya'nın Kafkasya'yı işgalinden sonra, Hatukay boyunun anavatanı ele geçirildi ve Hatukay boyuna mensup olanlar diğer Çerkes boyları arasında dağıtıldı. Bu sebeple Hatukay boyu yok oluşla karşı karşıya geldi.

İsim Etimolojisi[değiştir | kaynağı değiştir]

Hatukay isminin kökeni ile ilgili bir iddia ismin Хьаты ("Hatti") ve Къуэ ("Oğul") kelimelerin birleşiminden "Hattilerin Evladı" gibi bir anlama geldiğidir. "Hatti" antik bir isimdir ve Anadoludaki Hatti uygarlığından gelir.

Hititler (Hititçe "Nesili") de aynı isimle anılmaktaydı. Bu isim, Nart Destanlarında Peterez'in konuştuğu dil Hattice olarak geçmektedir.

Diğer bir iddia ise, ismin Prens Büyük İnal'ın oğlu Temruk'un oğlu Hatko'dan geldiğidir. Hatko, Taman Yarımadası'nın prensi olmakla beraber prensliğinin adı Хьатыкъуай (Hatko'nun yeri) idi.

Kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

Geleneksel Hatukay kültürü, Çerkes kültürünün parçasıdır. Hatukaylar, tarım, sığır ve at yetiştiriciliğiyle uğraşırlardı. İslam öncesinde Hatukaylar, Çerkeslerin tanrıları olan Şıble (şimşek ve yıldırım tanrısı), Sozereş (bereket tanrısı), Yemiş, Ahin ve Hakustaş gibi tanrılara tapıyorlardı.

Dil[değiştir | kaynağı değiştir]

Hatukay dili,Çerkesce’nin Batı kolu ağızlarından biridir. Çerkesce ise, Kafkas dillerinin Kuzeybatı Kafkas dilleri öbeğine bağlı bir dildir. Hatukay dili Kafkasya'da kalmadığı gerekçesiyle Çerkes literatüründe geçmez.

Türkiye Hatukay köyleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Hatukay Sülaleleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Hatukay sülaleleri (лъэкъуацIэ):

Çerkesçe Latin transkripsiyon Rusça
Бзадж Bzac - Bzadj -
Иуанук Yianuk - Iuanuque -
ЛӀымаф Lmaf - L'mafqo Тлимахов
Мафшоко Mafşoko - Mafshoque Мафошов
Педис Pedis Педисов
Такрук Takruk - Takruque -
Шегероко Şegeroko - Shegeroy Шегероков

Ek Bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

The Hatuqwai Nation

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]