Hans Egede
Hans Egede | |
|---|---|
 | |
| Doğum | 31 Ocak 1686 Harstad, Danimarka-Norveç (şimdiki Norveç) |
| Ölüm | 05 Kasım 1758 (72 yaşında) Falster, Danimarka-Norveç (şimdiki Danimarka) |
Hans Poulsen Egede (31 Ocak 1686 – 5 Kasım 1758) Norveçli bir Lüterci rahip ve misyonerdi. Egede, Grönland'a misyoner çalışmaları başlattı ve bu nedenle Grönland'ın Havarisi olarak anıldı.[1][2] İnuitler arasında başarılı bir misyon kurdu. Egede'nin, yaklaşık 300 yıl boyunca temasların kesildiği Grönland'a Danimarka-Norveç Krallığı'nın ilgisini yeniden canlandırdığı kabul edilir. Grönland'ın başkenti Godthåb'ı (şimdiki adıyla Nuuk) kurmuştur.
Arka Plan
[değiştir | kaynağı değiştir]Hans Egede, Danimarka doğumlu bir devlet memuru olan rahip Povel Hansen Egede ve Norveç doğumlu, yerel bir tüccarın kızı Kirsten Jensdatter Hind'in evinde, Kuzey Kutup Dairesi'nin yaklaşık 240 km kuzeyinde, Norveç'in Harstad şehrinde dünyaya geldi. Baba tarafından dedesi, Danimarka'nın güneyindeki Zealand'da papazlık yapmıştı. Hans, bir Lüterci Kilisesi'nde din adamı olan amcası tarafından eğitildi. 1704 yılında Kopenhag Üniversitesi'ne girmek için Kopenhag'a gitti ve burada teoloji alanında lisans yaptı. Mezun olduktan sonra Hinnøya Adası'na döndü. 15 Nisan 1707'de rahip olarak atanıp, uzak bir takımada olan Lofoten'deki bir cemaatte görevlendirildi. Yine 1707'de kendisinden 13 yaş büyük olan Gertrud Rasch (veya Rask) ile evlendi. Bu evlilikten iki erkek ve iki kız olmak üzere dört çocuk sahibi oldu.[3]
Grönland
[değiştir | kaynağı değiştir]Lofoten'de Egede, yüzyıllar önce temasın kesildiği Grönland'daki eski İskandinav yerleşimleri hakkında hikayeler duydu. 1711'den itibaren, Danimarka-Norveç Reformu'ndan sonra Katolik kalmış ya da tamamen Hristiyan inancından uzaklaşmış olduğunu düşünerek, koloniyi aramak ve orada bir misyon kurmak için Danimarka-Norveç Kralı IV. Frederik'ten izin istedi. Frederik, adaya yönelik sömürge iddiasını yeniden kurmak için kısmen onay verdi.[3]
Egede, Bergenli tüccarlardan 9.000 dolar, Danimarka ve Norveç Kralı IV. Frederik'ten 200 dolar ve Kraliyet Misyon Koleji'nden yıllık 300 dolarlık bir hibe alarak Bergen Grönland Şirketi'ni[4] (Det Bergen Grønlandske Compagnie) kurdu.[5] Şirkete, yarımadayı (o zamanlar öyle kabul ediliyordu) yönetmek, kendi ordusunu ve donanmasını kurmak, vergi toplamak ve adaleti sağlamak için geniş yetkiler verildi; ancak kral ve konseyi, Hollandalıları kızdırmaktan korktukları için, Egede'ye Grönland'da balina avcılığı ve ticaret yapma hakkı vermedi.[6]
2 Mayıs 1721'de Haabet (Umut) isimli ve onunla beraber iki küçük gemi,[4] Egede, karısı ve dört çocuğu ile diğer kırk kişilik kolonici ile Bergen'den ayrıldı.[7] 3 Temmuz'da[4] Nuup Kangerlua'ya ulaştılar ve Egede'nin Umut Adası (Haabets Ø) adını verdiği Kangeq Adası'nda taşınabilir bir ev inşa ederek Umut Kolonisi'ni (Haabets Colonie) kurdular. Aylar boyunca, Orta Çağ'dan beri orada yaşadığı düşünülen eski İskandinav (Viking) yerleşimcilerinin torunlarını arayan Egede, yalnızca yerel Kalaallit halkına rastladı ve dillerini incelemeye başladı.
1735'te Çiçek hastalığı salgını İnuit halkı arasında hızla yayıldı ve karısı Gertrud Egede'nin ölümüne neden oldu. Hans, cesedini ertesi yıl gömülmek üzere Danimarka'ya geri götürdü ve oğlu Poul'u çalışmalarına devam etmesi için bıraktı. Kopenhag'da Grönland Misyon Semineri'nin (Seminarium Groenlandicum) Başrahibi ve 1741'de Grönland'ın Lutheran Piskoposu ɡörevine ɡetirildi.
Hans Egede, 5 Kasım 1758'de 72 yaşında Danimarka'nın Falster kentindeki Stubbekøbing'de öldü.[8]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Hans Egede (Dansk biografisk Lexikon,) https://runeberg.org/dbl/4/0425.html
- ^ Sara Shannon. "Hans Egede, The Apostle of Greenland". James Ford Bell Library at University of Minnesota. 3 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Haziran 2013.
- ^ a b Hans Egede. Explorer, Colonizer (Missionary Gospel Fellowship Association Missions. Greenville, SC) "Egede, Hans (1686-1758) - Gospel Fellowship Association". 20 Ağustos 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Mayıs 2009.
- ^ a b c Oswalt, Wendell H. Eskimos and Explorers. Univ. of Nebraska Press, 1999.
- ^ Doody, Richard. The World at War: "Greenland 1721–1953".
- ^ Marquardt, Ole. "Change and Continuity in Denmark's Greenland Policy" in The Oldenburg Monarchy: An Underestimated Empire?. Verlag Ludwig (Kiel), 2006.
- ^ Mirsky, Jeannette. To the Arctic!: The Story of Northern Exploration from Earliest Times. Univ. of Chicago Press, 1998.
- ^ "Hans Poulsen Egede 20 Temmuz 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.". The Mineralogical Record.
Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir]
Vikikaynak'ta Hans Egede tarafından ya da onun hakkında yazılmış çalışmalar- Hans Egede'nin çevrimiçi Norveç tarihi kitabındaki maddesi (Norveççe)
- Hans Egede'nin Norveç pulundaki resmi.
- SS Hans Egede
