İçeriğe atla

Gevork Vartanyan

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gevork Vartanyan
Գևորգ Վարդանյան
Гево́рк Андре́евич Вартаня́н
Erivan'da Tumanyan Caddesi'nde Vartanyan Anıtı
Casusluk faaliyeti
Hizmet yılları1940-1942
RütbesiAlbay
Operasyon(ları)Uzun Atlama Operasyonu
Ödül(leri)Sovyetler Birliği Kahramanı
Anavatan için Liyakat Nişanı
Lenin Nişanı
Kızıl Bayrak Nişanı
Vatanseverlik Savaşı Nişanı
Savaş Hizmeti Madalyası
Jübile Madalyas
Kafkasya Savunması Madalyası
Zafer Madalyası
65. Yıl Jübile Madalyası
"SSCB Silahlı Kuvvetleri Gazisi" Madalyası
70. Yıl Jübile Madalyası
Kusursuz Hizmet Madalyası
"Mareşal Bağdatyan" Madalyası
Ermenistan Onur Nişanı
Fahri Devlet Güvenlik Görevlisi
Kod ad(ları)Emir, Anri
Kişisel bilgiler
Doğum ismiGevork Andreyeviç Vartanyan
Doğum17 Şubat 1924
Nahçıvan-na-Donu, SSCB
Ölüm10 Ocak 2012 (87 yaşında)
Moskova, Rusya
Ölüm
nedeni
Kanser

Gevork Andreyeviç Vartanyan (ErmeniceԳևորգ Վարդանյան, RusçaГево́рк Андре́евич Вартаня́н; 17 Şubat 1924 - 10 Ocak 2012) Sovyet istihbarat subayı.[1][2] Adolf Hitler tarafından ortaya atılıp, Ernst Kaltenbrunner tarafından planlanan ve Otto Skorzeny tarafından icra edilen, 1943 Tahran Konferansı sırasında Stalin, Churchill ve Roosevelt'e yönelik suikast planı, Gevork Vartanyan ve eşi Goar Vartanyan tarafından engellenmiştir.[3]

Vartanyan Ermeni bir ailenin çocuğu olarak SSCB'de Nahçıvan-na-Donu şehrinde dünyaya geldi. Sovyet istihbarat ajanı olan babası, 1930'da varlıklı bir tüccar kılığında İran'a gönderildi. Baba Vartanyan 23 yıl boyunca bu görevi sürdürdü. Gevork Vartanyan ise istihbarat teşkilatına dahil olduğu zaman 16 yaşında bile değildi.[4] Vartanyan 1955'te Erivan'daki Yabancı Diller Enstitüsü'nden mezun oldu.

Uzun Atlama Operasyonu

[değiştir | kaynağı değiştir]

1942 yılında Adolf Hitler Uzun Atlama Operasyonu adında bir operasyonu harekete geçirdi. Polis Şefi Ernst Kaltenbrunner'in gözetiminde titizlikle hazırlanan bu planla, Hitler tarafından görevlendirilen özel ajan Otto Skorzeny liderliğinde yedi kişilik bir özel ekip, Tahran'a gönderildi. Plan, Josef Stalin, Winston Churchill ve Franklin Roosevelt'in yakalanmasını veya suikastla ortadan kaldırılmalarını hedefliyordu.

Operasyonla ilgili ilk istihbarat, Nazi işgali altındaki Ukrayna'da görevli Sovyet istihbarat ajanı Nikolay İvanoviç Kuznetsov tarafından, Wehrmacht üsteğmeni Paul Siebert takma adıyla verildi.[5] Kuznetsov, bu istihbaratı, Ulrich von Ortel adında bir SS subayını sarhoş ederek elde etti. Bu operasyonun gerçekleştirileceği zaman tam olarak bilinmemekle birlikte, suikastın yapılacağı yer bilgisi teyit edilmiş oluyordu.

Vartanyan 1940'tan beri yeni ajanları işe alıp eğitmekle görevlendirilmişti. 1940-41 arası, Vartanyan'ın yedi istihbarat subayından oluşan ekibi, tamamı Sovyet birlikleri tarafından tutuklanan 400'den fazla Nazi ajanını ortaya çıkarmıştı. 1943'te Vartanyan ve ekibine Tahran Konferansı'nın güvenliğini sağlama görevi verildi. Vartanyan'ın ekibi 28 Kasım 1943'te konferansın başlamasından kısa bir süre önce altı Nazi telsiz operatörünü deşifre etti.

Alman suikast ekibi paraşütle, Tahran'a 65 km uzaklıktaki Kum şehrine bırakıldı. Vartanyan daha sonraları olayları şöyle anlatacaktı:

İlk grubun tüm üyeleri tutuklandı. Böylelikle suikastin önüne geçilmişti. operasyonun önü alınmıştı ve Skorzeny'nin ekibi Tahran'a gitmekten vazgeçti.[6][7]

Savaş sonrası

[değiştir | kaynağı değiştir]

Yuri Lvovich Kuznets, 2003 gizliliği kaldırılmış istihbarat belgelerine dayanarak, "Tahran 43-Operasyon Uzun Atlama" adında yazdığı kitapta Vartanyan'a geniş yer ayırdı. Başrolünü Alain Delon'un oynadığı, Sovyet yapımı Teheran 43 isimli film 1981'de vizyona girdi.[6] Russia Today'den Al Gurnov'un, Vartanyan'la yaptığı röportaj, 9 Mayıs 2008'de, Zafer Günü arifesinde yayınlandı. Röportajda, Vartanyan'ın kimliğinin 2000 yılına gizli tutulduğu ve bu tarihten sonra Uzun Atlama Operasyonu'ndaki rolünün ifş edildi.

Vartanyan Sovyetler Birliği kahramanı ve Ermenistan Onur Nişanı'nın yanı sıra, pek çok madalya ile taltif edilmiştir.

Gevork Vartanyan, 10 Ocak 2012 tarihinde 87 yaşında, Moskova'da Botkin Hastanesi'nde öldü.[1][8][9] Rusya Başbakanı Vladimir Putin cenazeye katılarak, dul eşi Goar Vartanyan'a taziyesini bildirdi.[10][11] Ermenistan Devlet Başkanı Serj Sarkisyan ve Ermenistan Başbakanı Tigran Sarkisyan[12][13] ve Dağlık Karabağ Cumhuriyeti Devlet Başkanı Bako Sahakyan da, Vartanyan'ın ölümüyle ilgili birer taziye mesajı yaynladılar.[14][15]

Dış bağlantılar

[değiştir | kaynağı değiştir]

Gevork Vartanyan ve eşi Goar[ölü/kırık bağlantı]

  1. ^ a b "Gevork Vartanyan". The Telegraph. 11 Ocak 2012. 15 Ocak 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2012. Gevork Vartanyan, who has died aged 87, worked for Soviet intelligence for more than half a century and played an important part in thwarting a Nazi plot to assassinate Churchill, Stalin and President Roosevelt at the Tehran Conference in 1943. 
  2. ^ "Gevork Vartanian: Spy who helped foil Churchill death plot". The Independent. 12 Ocak 2012. 8 Şubat 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Nisan 2020. 
  3. ^ "RBTH - Washington Post - 19 December 2007". 3 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Nisan 2020. 
  4. ^ "RussiaToday : Spotlight". 16 Mayıs 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Nisan 2020. 
  5. ^ Nikolai Dolgopolov (29 Kasım 2007). "How "The Lion And The Bear" Were Saved". Rossiiskaya Gazeta. 10 Temmuz 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Nisan 2020. 
  6. ^ a b "The Telegraph, 11 Jan 2012. Gevork Vartanyan". Telegraph.co.uk. 11 Ocak 2012. 12 Ocak 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Kasım 2014. 
  7. ^ "Tehran-43: Wrecking the plan to kill Stalin, Roosevelt and Churchill 8 Ekim 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.", RIA Novosti
  8. ^ Associated Press (11 Ocak 2012). "Soviet spy Gevork Vartanian dies at 87". Fox News. 24 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Nisan 2020. 
  9. ^ Stewart, Will (11 Ocak 2012). "Russian spy who 'saved' Churchill, Stalin and Roosevelt from assassination dies, aged 87". Mail Online. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Nisan 2020. 
  10. ^ "Russia buries spy with full honours". Euronews. 13 Ocak 2012. 15 Ocak 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2012. 
  11. ^ Russian spy who 'changed the course of history', Goar Vartanyan, dies aged 93 28 Ocak 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ABC News, 29 November 2019. Retrieved 29 November 2019.
  12. ^ "Armenian president sends telegram of condolence on famous Armenian secret agent's death". News.am. 11 Ocak 2012. 22 Mart 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2012. 
  13. ^ "Republic of Armenia Prime Minister Tigran Sargsyan's Condolence Message On Demise of USSR Hero Gevorg Vardanyan". Tigransargsyan.am. 12 Ocak 2012. 12 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2012. 
  14. ^ "Condolence letter to the family of the Soviet Union Hero Gevorg Vardanyan". Official website of the President of the Nagorno Karabagh Republic. 24 Ocak 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Şubat 2012. 
  15. ^ "Bako Sahakyan offers condolences to Gevork Vartanian's family". Panorama.am. 12 Ocak 2012. Erişim tarihi: 15 Ocak 2012.