George Koval

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
George Koval
Kod adı: Delmar
George Koval.jpg
Bağlılık Amerika Birleşik Devletleri
Sovyetler Birliği
Rusya
Hizmet GRU
Operasyon(ları) Manhattan Projesi
Ödül(leri) Rusya Federasyonu Kahramanı
Vatanseverlik Savaşı Nişanı (2. derece)
Kod ad(ları) Delmar

Doğum ismi George Koval
Doğum 25 Aralık 1913(1913-12-25)
Sioux City, Amerika Birleşik Devletleri
Ölüm 31 Ocak 2006 (92 yaşında)
Moskova, Rusya
Mezarı Danilov Mezarlığı
Eşi Lyudmila Ivanova
İşi Bilim insanı, kandidat, casus
Öğrenim  • D. Mendeleev Rusya Kimya Teknolojisi Üniversitesi
 • GRU akademisi

George Abramoviç Koval (Rusça: Георгий Абрамович Коваль; 25 Aralık 1913, Sioux City - 31 Ocak 2006, Moskova), Sovyet atom bombası projesi için Sovyetler Birliği adına istihbarat subayı olarak görev yapan Amerika Birleşik Devletleri vatandaşı istihbaratçı. Sovyet kaynaklarına göre Koval'ın "Delmar" kod adı altında Sovyet istihbarat teşkilatı Sovyet İstihbarat İdaresi ajanı göreviyle Manhattan Projesi'ne sızarak bilgi aktarması Sovyetler Birliği'nin nükleer silah geliştirmesi için gereken süreyi büyük ölçüde azalttı.

Koval, Rusya Yahudisi göçmenlerin yerleşim yeri olan Amerika Birleşik Devletleri'nin (ABD) Iowa eyaletine bağlı Sioux City'de doğdu. Yetişkinliğe eriştikten bir süre sonra ailesiyle birlikte Sovyetler Birliği'ne giderek Çin sınırına yakın Yahudi Özerk Oblastı'na yerleşti. Koval bu dönemden sonra GRU'ya girerek burada eğitim gördü ve "Delmar" kod adı olarak göreve başladı. 1940 yılında ABD'ye döndü ve 1943 başlarında ABD Silahlı Kuvvetleri'ne sızdı. Koval, ABD'nin atom araştırma laboratuvarlarında çalıştı ve ülkenin atom silahlarında kullandığı polonyum, plütonyum ve uranyum elementlerinin üretim süreçleri ve hacimleri hakkında Sovyetler Birliği'ne bilgi aktardı. Koval 1948'de Avrupa tatiline gitti ancak ABD'ye hiçbir zaman dönmedi.

2007'de Rusya devlet başkanı Vladimir Putin, Koval'ın ölümünden sonra "özel görevler icra ederken cesareti ve kahramanlığı" nedeniyle Rusya Federasyonu Kahramanı Nişanı'nın verilmesine karar verdi.

İlk yılları[değiştir | kaynağı değiştir]

George Koval'ın babası Abram Koval, 1910'da ABD'ye göç etmek için memleketi Tselyahanı, Beyaz Rusya'yı terk etti. Abram, 20. yüzyılın başında büyük bir tüccar ve sanatkâr topluluğuna ev sahipliği yapan Sioux City, Iowa'ya yerleşerek marangozluk yaptı. Karısı Ethel Şenitskiy Koval'la birlikte İsaya (d. 1912), George (d. 1913) ve Gabriel (d. 1919) adlarında üç erkek çocuk büyüttü.[1]

George Koval, daha çok "Castle on the Hill" (Türkçe: Tepedeki Kale) olarak bilinen kırmızı tuğlalı Viktorya dönemine ait bir yapı olan Merkez Lisesi'ne gitti. Komşuları Koval'ın komünist fikirlerinden açıkça bahsettiğini belirtmişlerdir. Merkez Lisesi'ne devam ederken Honor Society (Onur Cemiyeti) ve tartışma ekibinin üyesiydi. 1929'da 15 yaşındayken liseden mezun oldu. Bu süre zarfında 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı derinleştiğinden ailesi Sioux Şehri'nden ayrıldı. Abram Koval, Sovyetler Birliği Yahudi Kolonizasyon Örgütü'nün sekreteri oldu.[1] 1924'te ABD'li Yahudi komünistler tarafından kurulan grup, aliyah kapsamında Yahudilerin Filistin Mandasına göçü için Yahudi Özerk Oblastı'nın gelişimini finanse etmeye ve halka duyurmaya yardımcı oldu.[2] Koval ailesi 1932'de ABD aile pasaportuyla seyahat ederek göç etti.[1] Mançurya sınırındaki Birobican'a yerleştiler.[3]

Koval ailesi, kolektif bir çiftlikte çalıştı ve New York'ta yerel bir komünist gazete tarafından ailenin kısa biyografisi yazıldı. Gazeteci Paul Novick, okuyucularına ailenin "kendileri ve çocukları adına kaygısız bir hayat için küçük dükkâncılar olarak hayat belirsizliğini değiş tokuş ettiğini" aktarmıştır.[3] Isaya, başarılı bir traktör şöförü oldu; George Koval ise Rusça dil becerilerini geliştirdi ve 1934'te D. Mendeleev Rusya Kimya Teknolojisi Üniversitesi'nde okumaya başladı. Üniversitede Lyudmila İvanova ile tanıştı ve evlendi. Beş yıl içinde akademik başarıyla mezun olan Koval Sovyet vatandaşlığı aldı.[3] Başarılı bir öğrenci olduğu kabul edildi ve sınavsız olarak doktora programına kaydolmasına izin verildi.[4]

İstihdam ve casusluk[değiştir | kaynağı değiştir]

Oak Ridge şehrindeki uranyum zenginleştirme tesisinde "Calutron kızları" olarak adlandırılan çalışanlar, (izotopları kütlelerine göre ayıran elektromanyetik cihazlar olan) kalutronları çalıştırıyorlar. Tesiste bir sağlık görevlisi olan George Koval'ın bu görevi, kendi arabasına sahip olması ve tesisin birçok hassas bölgesine erişebilmesi anlamına geliyordu.[5]

Koval daha sonra Sovyet İstihbarat İdaresi tarafından işe alındı. Diplomasını aldığı sırada casusluk görevinin parçası olan bir emir altında Moskova'yı terk etti. 1939'da aniden ortadan kaybolduğunu anlatmak için Kızıl Ordu'ya askere çağrıldı. Ailesinin ABD aile pasaportundan vazgeçmesine rağmen Koval 1940'ta yasadışı yollardan gönderildiği ABD'ye[3][4] bir casus olarak[6] geri döndü. Kod adı Delmar'dı.[7] San Francisco'ya gelerek New York'a gitti. 2000 yılında yeniden bir araya geldiği Amerikalı meslektaşı ve arkadaşı olan Arnold Kramish'e göre, Koval yerel GRU hücresinin komutanlığına atandı. Bu ileri karakol, General Electric gibi firmaların tedarikçisi "Raven Electric Company" maskesi altında işletildi. Koval, iş arkadaşlarına yerli bir New York'lu ve ailenin tek çocuğu olduğunu söyledi. İletişimiyle tanıştığı kişilere kendini sevdirdi.[3] Koval ilkin bir takma adla çalışırken ve kimyasal silahlarda kullanılacak toksinler hakkında bilgi toplarken GRU yöneticileri onun gerçek adıyla çalışmasına karar verdiler.[8]

II. Dünya Savaşı'nın başlangıcında, dönemin ABD Başkanı Franklin D. Roosevelt Eylül 1940'de zorunlu askerliğe dair bir bildiri yayınladı. Bu gelişmenin ardından Koval 2 Ocak 1942 tarihinde resmi evrakla asker olarak kaydedildi. Fakat Raven Electric Company ona Şubat 1942'ye kadar hizmet güvencesi verdi. Bunun üzerine GRU yöneticileri Koval'a kimyasal silahlarla ilgili bilgileri derhal çalmasının gerekli olduğunu, çünkü zorunlu askerlik için alıkonulduğu takdirde bunu yapamayacağını bildirdi. Hizmet güvencesi sona erdiğinde, Koval ABD Ordusu'nda görevlendirildi. Charleston Kalesi'nde görevlendirilmeden önce New Jersey'deki Fort Dix'de temel askerî eğitim aldı. Koval bu süre zarfında 3410. Özel Eğitim ve Görev Birimi'nde görev yaptı. 11 Ağustos 1943'te, yetenekli seçmenlere eğitim ve teknik eğitim vermek üzere Aralık 1942'de kurulan bir birim olan Ordu Uzmanlık Eğitim Programı'na aktarıldı.[3] Koval, New York Şehir Koleji'ne girerek elektrik mühendisliği okudu. Bu dönemdeki sınıf arkadaşları Koval'a "ödevini yapmayan bir rol modeli" olarak baktıklarını, buna karşın Sovyet eğitimi ve eşi hakkında hiçbir şey bilmediklerini ifade etmişlerdir.[5] Kolej döneminden arkadaşları da siyaset ve Sovyetler Birliği hakkında hiç tartışmadığını hatırladıklarını bildirmişlerdir.[3]

Atomla ilgili sırları[değiştir | kaynağı değiştir]

Günümüzde Moskova Politeknik Müzesi'nde bulunan, ilk Sovyet atom bombası modeli RDS-1. Koval'ın verdiği bilgiler sayesinde Sovyetler Birliği RDS-1'i daha erken deneme şansı bulmuştur.

Uzmanlık Eğitim Programı 1944 başlarında dağıldı, savaşın ilerlemesi Müttefik Devletler lehine sonuç verdi ve New York Şehir Koleji'ndeki sınıf arkadaşlarının çoğu piyadeye geçerken Koval ve bir düzine kişi Özel Mühendis Müfreze Birliği'ne seçildi. Manhattan Projesi olarak bilinen ABD, Kanada ve Birleşik Krallık girişimi olan müfreze; atom bombası tasarlamak, mühendisliğini yapmak ve imal etmek için gizli bir projenin parçasıydı. Koval, Tennessee'deki Oak Ridge'e atandı. O dönem projede görev alan bilim insanları zenginleştirilmiş uranyum ve plütonyum tabanlı bombaları araştırmaktaydı. Oak Ridge laboratuvarları her ikisinin geliştirilmesinin merkezi oldu.[5] Proje, insan kaynaklarının yetersizliği nedeniyle kötüye gitti ve ordudan teknik olarak nitelikli kişiler istedi.[9]

Koval, Oak Ridge'in çoğundan ücretsiz olarak yararlandı;[9] "sağlık fizik subayı" oldu ve tesisteki radyasyon seviyelerini izledi. Federal Soruşturma Bürosu (FBI) kayıtlarına göre, iş Koval'a çok gizli bir güvenlik izni verdi. O dönemler projedeki bilim insanları, reaktörden üretilen plütonyumun amaçlanan bomba tasarımları için çok kararsız olduğunu ve gerekli olan zincirleme reaksiyonların meydana gelmesi için polonyum başlatıcılarına ihtiyaç duyulduğunu keşfetti.[5] Koval, kendisini görevlendirenler tarafından Oak Ridges polonyum tedariğini izlemekle ve elde ettiği bilgileri "Clyde" adlı bir Sovyet ajanı aracılığıyla aktarmakla görevlendirildi. Elde ettiği bilgiler; kodlanmış gönderiler, kuryeler ve Sovyet Büyükelçiliği vasıtasıyla Moskova'ya ulaştı. Gönderdiği istihbarat içinde Oak Ridges polonyumun Los Alamos Ulusal Laboratuvarı'ndaki bir başka proje tesisine gönderildiği yönündeydi.[10]

Koval, 27 Haziran 1945'te Oak Ridge'den polonyum başlatıcıların imal edildiği bir yer olan Dayton Projesi kapsamında toplanan gizli bir laboratuvara nakledildi. Dünyanın ilk atom bombası o yılın 16 Temmuz günü New Mexico'da patlatıldı. Atom bombaları 6 ve 9 Ağustos tarihlerinde Japonya'ya atıldı. Böylece Japonya teslim oldu ve II. Dünya Savaşı sona erdi. Sovyetler Birliği, kendi atom bombasını geliştirme yönündeki çabalarını artırdı. ABD Merkezi İstihbarat Teşkilatı (CIA), Sovyetlerin 1950-53 yıllarına kadar başarılı olamayacağını tahmin ederken 29 Ağustos 1949'da ilk Sovyet RDS-1 atom bombası denemesi gerçekleştirildi.[10] Sovyet ve Rus askeri yetkililerine göre, askeri istihbarat ajanı "Delmar Koval" tarafından sağlanan "tarif", hazırlanan plütonyum bombasının başlatıcısı oldu.[10] Koval'ın bilgi aktarımı Sovyetler Birliği'nin nükleer silah geliştirmesi için gereken süre büyük ölçüde azalttı.[11]

Sovyet atom bombası projesinin bir parçası olarak çok gizli araştırma ve geliştirmelerden[12] sonra, Kazakistan SSC'nin Semipalatinsk test alanında[13] gerçekleştirilen patlama, ABD'liler tarafından Josef Stalin'e ithafen "Joe" kod adıyla anılmıştır.[14]

Son yılları[değiştir | kaynağı değiştir]

II. Dünya Savaşı'ndan sonra Koval ordudan atıldı. New York ve Şehir Koleji'ne dönerek lisans eğitimini 1 Şubat 1948'de elektrik mühendisliği bölümünde tamamladı. Arkadaşlarına Polonya ya da İsrail'e seyahat etmeyi düşündüğünü söyleyen Koval, altı ay boyunca Avrupa'ya seyahat için bir pasaport sağladı. Rossiyskaya Gazeta adlı Rus gazetesine göre Koval'ın ABD'den ayrılmasının sebebi ABD karşı istihbarat ajanlarının bir Sovyet sığınmacının ihbarından sonra[6] Koval'ın ailesi hakkındaki Sovyet kaynaklarını keşfetmesiydi.[9] Ekim 1948'de deniz yoluyla ABD'den ayrıldı ve bir daha doğduğu ülkeye geri dönmedi.[15] Sovyetler Birliği'ndeyken acemi piyade eri ile özel rütbeli olarak terhis evraklarıyla Sovyet ordusunu bıraktı. Yabancı kökeninin ve hizmet sicilinin kendisini "çok şüpheli bir karakter" haline getirdiğini Kramish'e yazdı. Eğitim ve araştırma görevlerini reddeden Koval, eski GRU irtibat bürosuna başvurarak D. Mendeleev Kimya Teknolojisi Üniversitesi'nde laboratuvar asistanlığı görevini üstlendi. Sonunda, Koval orada bir öğretmenlik işi bulmayı başardı. Bu dönemde öğrencilerinin genellikle Koval'ın teknik terimlerdeki yabancı telaffuzlarına güldüğü ifade edilmiştir.[16] 1949'da Kızılordu'daki görevinden ayrılıp Moskova Fizik Tekonolojileri Enstitüsü'ne, sakin bilimsel hayatına geri döndükten sonra bir bilim insanı ve akademisyen olarak hayatını sürdürdü.[4] Enstitüde araştırmalar yapmaya başladı ve iki yıl sonra tezini savundu. 1953'ten itibaren doçent olarak yaklaşık kırk yıl akademik olarak dersler verdi.[17] Ayrıca sıkı bir Spartak Moskova tutkunu olan Koval savaş sonrasındaki yaşamı futbolla ilgilendi.[4]

Savaştan sonra Ethel ve Julius Rosenberg ile Klaus Fuchs gibi casuslar yakalanırken Koval'in yıllarca fark edilmediği anlaşıldı. Fark edilmemesinin nedenleri arasında kimi kaynaklar hizmet içi politikalar çalışanlar üzerinde yoğun güvenlik kontrollerinin yapılmamasını ve ABD hükümetinin bilimsel konulara politika kadar üzerinde durmamasını gösterir.[15] 1950'li yıllarda FBI kapsamlı olarak savaş olaylarını soruşturdu ve bu kapsamda Koval'ın eski meslektaşlarıyla görüşmeler gerçekleştirdi. Görüşmeler neticesinde Koval'ın bir casus olabileceği izlenimi oluştu.[16] Buna karşın ABD hükümeti Koval'ın faaliyetlerinin ortaya çıkmasından kaynaklanacak hasardan ve kötü izlenimden korktuğu için[8] bu casusluk faaliyetlerinin açıklanması yaklaşık altmış yıl gizli tutuldu.[6]

1999'da Koval Rusya'daki evinde yaşarken, ABD savaş gazilerinin "ABD'deki sosyal güvenlik ödemelerine" başvurabileceğini duydu. Başvuru yapan Koval'a 2000 yılında Sosyal Güvenlik İdaresi Merkezi Güvenlik Ofisi "Size emeklilik yardımı almaya hak kazanmadığınızı söylemek için yazıyoruz" yazılı tek cümlelik bir mektup yollamıştır.[7]

Koval 57 yıllık casusluk sonrası hayatını "olaysız" olarak nitelendirdi. Ailesi GRU için çalıştığını biliyordu, fakat bu konu asla tartışılmadı. Bununla birlikte Sovyetler Birliği'ne döndüğünde yüksek bir Sovyet ödülü almamasını onu rahatsız etmiştir. Verdiği bir demeçte, "Kariyer adamlarına çok büyük ödüller verildi" ifadelerini kullanmıştır. Bunun yanında "Şükrediyorum ki kendimi bir Gulag'da bulamadım, olması gerektiği gibi." demiştir.[16] Bununla birlilte kendisine 1985 yılında 2. derece Vatanseverlik Savaşı Nişanı verildi.[18] Koval, 31 Ocak 2006 tarihinde Moskova'daki apartman dairesinde 92 yaşında yaşamını yitirdi.[8] Naaşı Moskova'daki Danilov Mezarlığı'na defnedildi.[19] Koval, ölümünden birkaç gün önce kendisini ziyarete gelen GRU yetkilisine, "Artık benden söz etmenizde bir mahzur yok" demiştir.[4]

2000'li yıllara kadar gizli olan Koval'ın casusluk faaliyetleri 2002 yılında yayınlanan "GRU ve Atom Bombası" isimli kitap yayınlandıktan sonra ortaya çıktı. Kod adından bahsedildi ve onu karşı istihbarat gruplarından kaçan birkaç casus olarak listeledi.[9] Ölümünden yaklaşık 22 ay sonra, 3 Kasım 2007'de Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin Koval'a Rusya Federasyonu Kahramanı ödülünün verilmesine karar verdi. Koval bu ödülle onurlandırıldığında, Rusya Devlet Başkanlığı "Delmar takma adı altında faaliyet gösteren Bay Koval, Sovyetler Birliği'nin kendine has bir atom bombası geliştirmesi için gereken süreyi önemli ölçüde hızlandırmaya yardımcı olan bilgi sağladı" ifadelerini kullandı.[20] 2015 yılında adı, 1932'de ilk göç ettikleri yer olan Birobican'daki Zafer Meydanı'ndaki granit plak üzerine yazıldı.[21]

İleri okumalar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Kolpakidi, A. Ivanoviç (2010). "[Büyük Yurtseverlik Savaşı'nda GRU]". GRU v Velikoj Otecestvennoj vojne. Moskova: Jauza: Eksmo. s. 608. ISBN 978-5-699-41251-8. 
  • Lebedev Ju.A. Dva vybora...(Ob istorii verbovok Z. A. Kovalja) - M: RHTU im. D. I. Mendeleeva, 2014.- s. 88. ISBN 978-5-7237-1165-5
  • Zukov A. P. Atmosfera dejstvij: Zorz Abramovic Koval (1913-2006) -- M: RHTU im. D. I. Mendeleeva, 2013. -- s. 216. -- 500 экз. ISBN 978-5-7237-1147-1
  • Zukov A. P. Mendeleyevets at OAK-RIDGE (St. Tennessee USA) // Istoriceskij vestnik RHTU im. D. I. Mendeleeva, 2001. -- №5.
  • Istoriceskij vestnik RHTU im. D. I. Mendeleeva, 2009. -- vyp. 28. (nomer posvjasën Z. A. Kovalju).
  • Mendeleevcy—veterany Velikoj Otecestvennoj vojny 1941-1945. M: RHTU im. D. I. Mendeleeva, 2005. s. 112. ISBN 5-7237-0502-4

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c Walsh, Michael (Mayıs 2009). "George Koval: Atomic Spy Unmasked" (İngilizce). Smithsonian dergisi 40 (2): 42. http://www.smithsonianmag.com/history/george-koval-atomic-spy-unmasked-125046223/. Erişim tarihi: 22 Eylül 2017. 
  2. ^ Srebrnik, Henry (2001). Gennady Estraikh; Mikhail Krutikov. haz (İngilizce). Yiddish and the Left. Oxford: Legenda Press. ss. 80-108. 
  3. ^ a b c d e f g Walsh, 43.
  4. ^ a b c d e Taşpınar, Suat (4 Kasım 2007). "Denizden gelen casus" (Türkçe). Radikal gazetesi. http://www.radikal.com.tr/yazarlar/suat-taspinar/denizden-gelen-casus-830639/. Erişim tarihi: 22 Eylül 2017. 
  5. ^ a b c d Walsh, 44.
  6. ^ a b c Doyle, Leonard (13 Kasım 2007). "US embarrassed as Putin honours spy who came in from the cornfields" (İngilizce). The Independent. http://www.independent.co.uk/news/world/europe/us-embarrassed-as-putin-honours-spy-who-came-in-from-the-cornfields-400112.html. Erişim tarihi: 21 Eylül 2017. 
  7. ^ a b Soldatov, Andrei. "The Soviet Atomic Spy Who Asked for a U.S. Pension" (İngilizce). The Daily Beast. 22 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170322130913/http://www.thedailybeast.com:80/articles/2016/05/28/the-soviet-atomic-spy-who-asked-for-a-u-s-pension.html. Erişim tarihi: 21 Eylül 2017. 
  8. ^ a b c Broad, William J. (12 Kasım 2007). "A Spy's Path: Iowa to A-Bomb to Kremlin Honor" (İngilizce). The New York Times: ss. 1–2. https://www.nytimes.com/2007/11/12/us/12koval.html. Erişim tarihi: 22 Eylül 2017. 
  9. ^ a b c d Broad, 2.
  10. ^ a b c Walsh, 45.
  11. ^ Chervonnaya, Svetlana. "Koval, George Abramovich (1913–2006)" (İngilizce). 18 Eylül 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170918064434/http://documentstalk.com/wp/koval-george-abramovich-1913-2006-delmar/. Erişim tarihi: 17 Eylül 2017. 
  12. ^ Peslyak, Alexander (31 Ağustos 2009). "Russia: building a nuclear deterrent for the sake of peace (60th anniversary of the first Soviet atomic test)" (İngilizce). RIA Novosti. 10 Mart 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20120310141609/http://en.rian.ru/analysis/20090831/155977682.html. Erişim tarihi: 13 Ağustos 2016. 
  13. ^ Righter, Rosemary (31 Temmuz 2002). "The nuclear guinea pigs". 16 Temmuz 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20070716014902/http://www.kazakhembus.com/Nuc_gp.html. Erişim tarihi: 13 Ağustos 2016. 
  14. ^ Kjelstrup, Christian (11 Ağustos 2013). "Dette er stedet der Sovjet testet atombombene sine". Dagens Næringsliv. 14 Ağustos 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20130814121620/http://www.dn.no/dnlordag/article2661162.ece. Erişim tarihi: 13 Ağustos 2016. 
  15. ^ a b Walsh, 46.
  16. ^ a b c Walsh, 47.
  17. ^ "Кафедра общей химической технологии (Kafedra obşey himitseskoy tehnologii)" (Rusça). Muctr.ru. 8 Ekim 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20171008031146/https://muctr.ru/univsubs/infacol/fih/faculties/f1/. Erişim tarihi: 7 Ekim 2017. 
  18. ^ "Память народа :: Документ о награде :: Коваль Жорж Абрамович, Орден Отечественной войны II степени (Pamyat naroda :: Dokument o nagrade :: Koval Jorj Abramoviç, Orden Oteçestvennoy voynı II stepeni)" (Rusça). pamyat-naroda.ru. 5 Ekim 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20171005201911/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_yubileinaya_kartoteka1523391870/. Erişim tarihi: 29 Kasım 2017. 
  19. ^ "Надгробный памятник Ж. А. Ковалю на Даниловском кладбище Москвы (Nadgrobnıy pamyatnik J. A. Kovalyu na Danilovskom kladbişe Moskvı)" (Rusça). Warheroes.ru. 1 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20171201031335/http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?id=15926. Erişim tarihi: 29 Kasım 2017. 
  20. ^ Moscow Kremlin (2 Kasım 2007). "President Vladimir Putin handed over to the GRU (military intelligence) Museum the Gold Star medal and Hero of Russia certificate and document bestowed on Soviet intelligence officer George Koval" (İngilizce). Kremlin.ru. President of Russia. 3 Şubat 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20090203031313/http://www.kremlin.ru/eng/text/news/2007/11/150176.shtml. Erişim tarihi: 17 Eylül 2017. 
  21. ^ Vadim, Stejn (5 Ağustos 2015). "Аллею героев в Биробиджане пополнят два новых пилона (Alleju geroev v Birobidzane popolnjat dva novyh pilona)" (Rusça). Dvnovosti.ru. 19 Nisan 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20170419012532/http://www.dvnovosti.ru/eao/2015/08/05/37612/. Erişim tarihi: 29 Kasım 2017. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]