Gacallar

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Gacallar ya da Müslüman Gagavuzlar[1], Balkanlar'da kuzeydoğu Bulgaristan'ın Deliorman ve Türkiye'nin Doğu Trakya bölgelerinde yaşayan bir Türk topluluğudur.[2]

Gacal tanımının etimolojisi[değiştir | kaynağı değiştir]

Gacal tanımı, modern Bulgarca'da korunmuş Ön Bulgarca kökenli kelimelerden biridir ve çok eskiden Kafkasya'da yabancı toplulukları adlandırmak için kullanılan gazalo kelimesinden türemiştir.[3]

Gacallar'ın kökeni[değiştir | kaynağı değiştir]

Gacallar'ın, Deliorman bölgesinde yaşamış Osmanlı öncesi bir topluluk oldukları ve Gagavuzlar ile aynı kökenden geldikleri üzerinde durulmaktadır.

Bir teoriye göre Gacallar, Tuna Bulgar Devleti'ni kuran Ön Bulgar'ın torunlarıdır ve Osmanlı'dan önce Gagavuzlar gibi Hristiyan'dılar.

Diğer bir hipoteze göre Gacallar, Balkanlar'a Osmanlılar'dan önce gelmiş Kuman, Uz ve Peçenek Türkleri'nin bakiyeleridir.[2][4]

Gacalların dili[değiştir | kaynağı değiştir]

Gacal dili, Türk yazı dili ile Gagavuz yazı dili arasında geçiş özelliği göstermektedir. UNESCO'nun yayımladığı "Tehlike Altındaki Dünya Dillerinin Etkileşimli Atlası"'nda Deliorman Gacalları'nın dili Gagavuzca'nın bir diyalekti olarak gösterilmektedir.[5]

Gacal yerleşmleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Gacallar, Türkiye Trakyası ve Kuzeydoğu Bulgaristan'ın Deliorman bölgelerinde yaşamaktalar ve toplam nüfuslarının 14 bin civarında olduğu tahmin edilmektedir.[4]

"Asıl Gacallar" ve "Sanal Gacallar"[değiştir | kaynağı değiştir]

Doğu Trakya ağzında "gacal" tanımının "yerli" anlamında kullanılması Asıl Gacallar ile Sanal Gacallar'ı birbirinden ayırt etme konusunda karışıklığa neden oluyor.

Asıl Gacal tanımı, Türkiye-Yunanistan nüfus mübadelesi'nden önce, yani Doğu Trakya'da çoğunluğu Rum-Hristiyan nüfusun oluşturduğu dönemde, 93 Harbi neticesinde Bulgaristan'ın Deliorman bölgesinden Doğu Trakya'ya göç etmiş olan ve etnik açıdan da Gacal olan Müslüman nüfus için kullanılırken, Sanal Gacal tanımı, Balkanların çeşitli bölgelerinden, Doğu Trakya'da Rum-Hristiyan nüfusun çoğunluğu teşkil ettiği dönemde, bölgeye (Doğu Trakya'ya) Göçmen olarak yerleşmiş Pomak, Çitak, Yörük ve ya Tatar asıllı olan, ancak Doğu Trakya'ya yerleşen ilk Müslüman nüfus olmalarından dolayı Balkanların diğer yerlerinden Doğu Trakya'ya sonradan yerleşen Göçmenler tarafından yerli anlamında "gacal" olarak adlandırılan ve etnik açıdan Gacal olmayan Müslüman nüfus için kullanılmaktadır.[2][6]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "What does gajal mean?". www.definitions.net (İngilizce). Erişim tarihi: 23 Aralık 2020. 
  2. ^ a b c "Balkanlar.NET - Balkan Türklerinin Buluşma Noktası - Makale Bölgesi - Gacallar ve Gacallar". www.balkanlar.net. 11 Şubat 2006 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Aralık 2020. 
  3. ^ "Old Bulgar words - G-E". groznijat.tripod.com. 22 Temmuz 2001 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Aralık 2020. 
  4. ^ a b "Gacallar - trakyanet". www.trakyanet.com. 19 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Aralık 2020. 
  5. ^ "UNESCO Atlas of the World's Languages in danger". www.unesco.org. 11 Mart 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Aralık 2020. 
  6. ^ "gacal - Vikisözlük". tr.wiktionary.org. Erişim tarihi: 23 Aralık 2020.