Finlandiya sineması

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Finlandiya sineması
Finnkino Plaza Oulu 2008 11 01.JPG
Oulu’da bir sinema salonu
Salon sayısı 283 (2011)[1]
 • Kişi başına 100,000’de 5,9 (2017)[2]
Ana dağıtıcılar SF Film %31,0
The Walt Disney Company %24,0
Finnkino %16,0[3]
Üretilen filmler (2011)[4]
Toplam 42
Kurmaca 26 (%61,9)
Animasyon 2 (%4,8)
Belgesel 14 (%33,3)
Seyirci sayısı (2011)[6]
Toplam 7.144.447
 • Kişi başına 1,6(2012)[5]
Yerli film 1.230.102 (%17,2)
Gişe hasılatı (2011)[6]
Toplam 65 milyon €
Yerli film 10.6 milyon € (%16,3)

Finlandiya sineması Finlandiya'daki film endüstrisine dayanmaktadır. Finlandiya sineması, Fin ulusunda veya Finlandiyalı film yapımcıları tarafından yurt dışında yapılan film ve yaratıcı film sanatını da içermektedir.[7] Sessiz sinema döneminde önemli bir film çekilmeyen Finlandiya'da sesli döneme geçişi Risto Orko ile Toivo Särkkä belirledi.[7] Güldürüler ve Sovyet tehditi karşısında yurtseverliği öven filmlerle büyük ilgi gördüler.[7] Orko'nun yönettiği Siltalan Pehcoori (Siltalan'ın Kahyası, 1934) bir gönül ilişkisini konu ederken, Jaakarin Morsian (Piyadenin Nişanlısı, 1938) ve Aktivistit (Eylemciler, 1939) ise Sovyet tehditini vurguluyordu.[7] Toivo Särkkä Helmikuun Manifesti'de (Şubat Bildirisi, 1939) Sovyetler Birliği'nden gelebilecek bir saldırıyı ve Nyrki Tapiovaara'nın Çalınan Ölüm (Varastettu kuolema, 1938) ise 20. yüzyılın başında Helsinki'de Ruslara karşı çıkan bir gencin öyküsünü konu edindi.[7]

Oyun yazarı Hella Wuolijoki'den yaptığı Juurakon Hulda Uuurakko'lu Hulda, 1937) adlı uyarlama ile Nuskavuori Kadınları (Niskavuoren Naiset, 1938) kırsal kesimde kadının konumunu ele alan ve savaş öncesinde sınıflar arasında var olan engelleri eleştiren filmler oldu.[7] Valentin Vaala'nın, Nobel ödüllü yazar Frans Eemil Sillanpää'nın aynı adlı romanından uyarladığı Yaz Gecesinde İnsanlar(Ihmiset suviyössä, 1948) Finlandiyanın "beyaz" gecelerinde ekili düzlükleri, gölleri, çavlanları, dağları ustalıkla görüntüler.[7]

1950ler, 1960lar ve 1970ler[değiştir | kaynağı değiştir]

1950 yıllarının en verimli yönetmeni sayılan Matti Kassila, bir dizi gerilim filmi çektikten sonra çektiği Hasat Zamanı'nda (Elokuu, 1956) yaşlanmış bir yazarın yaşamı ve yaşadığı aşklarla hesaplaşmasını konu edinir.[7] Dönemin diğer yönetmenleri Erik Blomberg Beyaz Rengeyiği'nde (Valkoinen peura, 1952) bir büyücüye dönüşen güzel bir kadının geyik kılığına girerek avcıları öldürmesini, Mauno Kurkvaara’nın filmi Sevgilim'de (Yksityisalue, 1961) evlilik kurumunun sınırlamaların, Mikko Niskanen Oğullar'da (Pojat, 1962) işgal yılları sırasında Nazilerle uzlaşmaya giden çocukların gözünden savaşın sorunlarını konu edindi.[8]

Rauni Mollberg (1929-2007) İkinci Dünya Savaşı sonrasının en önemli yönetmenleri arasında yer alır.[7] Atalarımızın Toprakları (Maa on syntinen laulu, 1973) Laponya'da yaşamı ve aşkı kış aylarının dondurucu soğuğunda keşfeden bir kızın hikayesini, Milka Tabular Filmi (Milka, elokuva tabuista, 1980) Laponya ormanlarında yaşayan bir kızın cinsel duygularının uyanışını ele aldı.[7] Sinema kariyerine oyunculukla başlamış olan Jaakko Pakkasvirta Yeşil Dul'da (Vihreä leski, 1968) evli bir kadının amaçsızlığını, Yaz İsyanı (Kesäkapina, 1970) tüketim toplumunun ilkelerini benimseyen bir fotomodelin öyküsünü ve Noel Evi'nde (Jouluksi kotiin, 1975) ömrü boyunca inşaat işçiliği yapan bir adamın kendine ev yapmasını konu edindi.[7] Peter von Bagh'ın ilk kurmaca denemesi Kont (Kreivi, 1971) 76 kadınla nişanlanan Finlandiyalı bir çapkını perdeye getirdi.[7] Erkko Kivikoski Fabrikada Yangın (Laukaus tehtaalla, 1973) adlı çalışmasında patronunu öldürmek zorunda kalan yaşlı bir sendikacının öyküsünü karamsar bir bakışla anlattı.[7]

İsveç'te çalıştıktan sonra ülkesine dönen Jörn Donner Siyah Beyaz (Mustaa valkoisella, 1968), Kadın Portreleri (Naisenkuvia, 1970), Anna (1970) gibi filmlerinde sıradan insanların günlük yaşamlarını cinsellikten iletişimsizliğe uzanan bir çizgide ele aldı. Risto Jarva ise Kaderin Cilvesi (Onnenpeli, 1965) ve Bir İşçinin Güncesi 'nde (Työmiehen päiväkirja, 1968) sanayileşme ve kentleşmenin sonuçlarını eleştirel bir gözle perdeye yansıttı.[7] Bensaa suonissa (Damarlardaki Benzin, 1971) araba tutkusunu, Yhden miehen sota (Yalnız Bir Adamın Savaşı, 1973) bir inşaat işçisinin o dönemin kapitalizmin cenneti sayılan İsveç'e göç serüvenini ve Kun taivas putoaa (Gökkubbe Yıkılınca, 1972) basının kötü amaçlar uğruna kullanılmasını ele aldı.[7]

Mika Kaurismäki[değiştir | kaynağı değiştir]

Mika ve Aki Kaurismäki kardeşler tarafından yönetilen Değersizler (Arvottamat, 1982) Finlandiya sinemasında bir dönüm noktası oluşturdu.[9]

Mika Kaurismäki d. 1955) ilk kurmaca filmi ve Western ve gangster filmlerinden Yeni Dalga'ya uzanan çağrışımlar içeren Değersizler, sarışın sevgilisi ve bir arkadaşı ile birlikte haydutlardan kaçan bir erkeğin, bir kış günü Helsinki'de başlayıp, ilkbaharda bir Paris barında noktalanan serüvenini anlatır.[9] Klan, Kurbağaların Öyküsü (Klaani – tarina Sammakoitten suvusta, 1984) Helsinki'nin kenar mahallelerinde yaşayanların topluma başkaldırışını,Rosso (1985) Sicilya'dan yola çıkan bir kiralık katil, yaz boyunca sevgilisi olan kadını öldürmek için Finlandiya'nın yolunu tutan kiralık katilin öyküsünü ve Helsinki Napoli Bütün Gece Boyunca (Helsinki Napoli All Night Long, 1987) Berlin'de oluşan bir kısır döngüyü konu edinir.[9] Zombi ve Hayalet Tren (Zombie ja Kummitusjuna, 1991) ve Son Sınır (Viimeisellä rajalla, 1993) gibi filmlerden Brezilya'ya yerleşen yönetmen Haritasız Los Angeles (LA Without a Map, 1998) ve Mora na Brasil'de (Brezilya Müziği, 2002) ülkenin kültürünü bir yol filmi anlayışı ile perdeye getirdi.[9]

Aki Kaurismäki[değiştir | kaynağı değiştir]

Aki Kaurismäki (d. 1957) film eleştirmenliği ve senaryo yazarlığı yaptıktan sonra Dostoyevski uyarlaması Suç ve Ceza (Rikos ja Rangaistus, 1983) ile ilk kurmaca filmini çekti.[8] Dostoyevski'nin romanını günümüze Helsinki'sine uyarlayarak bir mezbahada çalışan bir hukuk öğrencisinin yalnızlığının konu edinir.[9] Bu filmi izleyen Calamari Union'da (1984) on yedi kahramanının da adı Frank'tir.[9] Oturdukları yoksul mahallenin boğucu havasından kurtulmak isteyen bu kişiler, kentin varlıklı bir semtine ulaşmak amacıyla yola çıktıklarında şehirde karşılaştıkları şiddet yüzünden birbirlerini kaybedip umutsuzluğa kapılmalarını, Cennetteki Gölgeler (Varjoja paratiisissa, 1986) bir çöp kamyonu sürücüsünün umutsuz aşkını ve Hamlet İş Başında (Hamlet liikemaailmassa, 1987) burjuva kapitalizmini kara mizahla konu edinir.[9] Ariel (1988) bir cezaevine benzeyen bir kent yaşamını ve Leningrad Kovboyları Amerika'ya Gidin (Leningrad Cowboys Go America, 1989) amatör bir çalgıcı topluluğun ABD serüvenini konu edinir.[8]

Kibritçi Kız (Tulitikkutehtaan tyttö, 1990) bir kibrit fabrikasında çalışan genç kızın üvey babası tarafından evden kovulmasını, Henri Murger'den uyarlanan (Bohem Hayatı (Boheemielamaa, 1992) hayattaki karmaşayı, Tatyana Eşarbına Sahip Çık (Pida Huivista Kiiuni Tatjana, 1994) iki erkeğin iki yabancı kadın yerine içki ve kahveyi tercih etmelerini, Sürüklenen Bulutlar (Kauas pilvet karkaavat, 1996) işsiz kalan bir karı-kocanın ayakta kalabilme serüvenini, Julia (1999), kocasından kaçan bir kadınının büyük kentteki umutsuzluğunu, Geçmişi Olmayan Adam (Mies vailla menneisyyttä, 2002) hafızasını kaybeden bir adamın Helsinki'de yeni bir yaşama başlamasını, Alacakaranlıktaki Işıklar (Laitakaupungin Valot, 2006) Helsinki'de yaşayan mutsuz ve içine dönük bir gece bekçisinin kendisine mutluluk getireceğini sandığı bir kadınla olan ilişkisini konu edinir.[9] Bu filmlerin yansıttığı Finlandiya gerçeğinin rahatsız ediciliğinden bu filmler yurtdışında daha fazla ilgi görmüşlerdir.[8]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Table 8: Cinema Infrastructure - Capacity". UNESCO Institute for Statistics. Erişim tarihi: 5 Kasım 2013. 
  2. ^ "Table 8: Cinema Infrastructure - Capacity". UNESCO Institute for Statistics. Erişim tarihi: 7 Mayıs 2019. 
  3. ^ "Table 6: Share of Top 3 distributors (Excel)". UNESCO Institute for Statistics. Erişim tarihi: 5 Kasım 2013. 
  4. ^ "Table 1: Feature Film Production - Genre/Method of Shooting". UNESCO Institute for Statistics. Erişim tarihi: 5 Kasım 2013. 
  5. ^ "Country Profiles". Europa Cinemas. 9 Kasım 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Kasım 2013. 
  6. ^ a b "Table 11: Exhibition - Admissions & Gross Box Office (GBO)". UNESCO Institute for Statistics. Erişim tarihi: 5 Kasım 2013. 
  7. ^ a b c d e f g h i j k l m n o Sundholm, John (2012). Historical dictionary of Scandinavian cinema. Lanham, MD.: Scarecrow Press. ISBN 978-0810855243. 
  8. ^ a b c d Bacon, Henry (2016). Finnish cinema: a transnational enterprise. Londra: Palgrave Macmillan. ISBN 978-1137576507. 
  9. ^ a b c d e f g h Kääpä, Pietari (2010). The national and beyond : the globalisation of Finnish cinema in the films of Aki and Mika Kaurismaki. Oxford: Peter Lang. ISBN 978-3039119660.