Fes'in Zaptı (1576)
| Fes'in Zaptı | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Osmanlı'nın Fas seferi | |||||||
 Cezayir Valisi Ramazan Paşa komutasında Fes'ın ele geçirilmesini gösteren Osmanlı minyatürü | |||||||
| |||||||
| Taraflar | |||||||
.svg){kind=small} Fas Sultanlığı |
.svg){kind=small} Osmanlı İmparatorluğu.svg){kind=small} Cezayir Beylerbeyliği | ||||||
| Komutanlar ve liderler | |||||||
|
Mulay Muhammed |
Abdülmelik Ahmed el-Mansur Ramazan Paşa | ||||||
| Güçler | |||||||
|
Yaklaşık 30.000 kişi | |||||||
| Kayıplar | |||||||
| Bilinmiyor | Bilinmiyor | ||||||
Fes'in Zaptı, 1576 yılında Osmanlı İmparatorluğu'na bağlı Cezayir Beylerbeyliği Fas'taki taht mücadelesinde Abdul Melik'i, yeğeni Mulay Muhammed'e karşı desteklemek için ordu yollamıştır. Savaş Fez şehrinde gerçekleşmiştir.[4][5] Yaklaşık 10.000 civarında Osmanlı askeri savaşa katıldı ve Fes 1576 yılında kısa süreli olarak Osmanlı askerleri tarafından ele geçirildi.[6]
Abdülmelik Ar-Rukn Savaşı'nda rakibini yendi[4] Mulay Muhammed yenilmesine rağmen Marakeş şehrine kaçtı ve Abdul Melik'e direnmeye devam etti.[5] Osmanlı İmparatorluğu'nun Cezayir Beylerbeyi Ramazan Paşa komutasındaki Türk ordusu 8 Mart (bazı kaynaklarda 14 Mart) 1576 tarihinde Fas Sultanı II. Muhammed komutasındaki Fas ordusunu mağlup ederek bir gün sonra Osmanlı korumasındaki Abdülmelik'i Fes'te tahta çıkardı.[7]
Fes Savaşı'ndan sonra Abdul Melik Fes şehrine 1576 yılının mart ayında kesin zafer kazanarak girdi.[5]
Abdul Melik Osmanlı sultanı III.Murad'ı halife olarak tanıdı ve kendi ordusunu yeniden oluşturmaya başladı ve Osmanlı askerlerini taklit ederek yeniçeri kostümlerini kendi ordusuna adapte etti. Savaşta yardım eden Osmanlı askerlerine büyük miktarda altın ödemesi yaparak ülkeden ayrılmalarını sağladı.[5] Abdul Melik, Osmanlı İmparatorluğu'nun vasalı oldu.[2]
Mulay Muhammed ise ilk İspanya'ya daha sonra Portekiz İmparatorluğu'na sığındı. Portekiz imparatoru I. Sebastião, Mulay Muhammed'in tahtını geri almasına yardım edeceğine söz verdi ve bu 1578 yılında Vadisseyl Muharebesi'ne yol açtı. Portekizliler bu savaşta yenildi ve I. Sebastião öldü. I. Sebastião'ın varisi olmayınca fırsattan yararlanan İspanyollar tarafından Portekiz tahtı ele geçirildi. Abdul Melik muhtemelen zehirlenerek öldü ve Fas tahtına Abdul Melik'in küçük kardeşi Ahmed El Mansur tahta geçti.[5] Fas, 1576'dan 1603'e kadar bir Osmanlı vasalı olarak kaldı.[8][9][10][11][12] 1609'da Marakeş hükümdarı 1627'ye kadar Osmanlı vassalı oldu ve tüm Fas'ı yöneten oğlu 1638'de 1654'e kadar Osmanlı vassalı oldu.[8][9]
Bu olaylar Osmanlı İmparatorluğu'nun Fas'ta güçlenmesine neden oldu ve İspanyol İmparatorluğu için büyük bir tehdit haline geldi.[13]
Muharebe
[değiştir | kaynağı değiştir]Ramazan Paşa komutasındaki Türk ordusu 20 adet sahra topuyla muharebenin başında üstünlüğü ele geçirdi. Ardından Endülüslü silahşorlar Türk ordusu saflarına geçti.[14]
Osmanlı ateşli silahlarının üstünlüğü ve Endülüslü askerlerin saf değiştirmesinin ardından Fas ordusu dağılmaya başladı. Bunun üzerine Muhammed el-Mütevekkil ordusunun geri kalan kısmıyla Marakeş'e doğru çekilmeye başladı. Önünde herhangi bir direniş kalmayan Türk ordusu Fes'e girdi.
Muharebe sonrası
[değiştir | kaynağı değiştir]
Abdülmelik, 9 Mart 1576’da el-Mu‘tasım-Billâh unvanıyla tahta çıktı ve 1577 Mayıs'ında Osmanlı Padişahı III. Murad'a elçilerle birlikte değerli hediyeler göndererek şükranlarını sundu. Daha sonra Osmanlı protokolü ve teşkilâtının etkisi altında giyim kuşamda, saray geleneklerinde ve diğer bazı hususlarda birtakım değişiklikler yaptı; hatta Osmanlı padişahları gibi cuma ve bayram günleri namaza alayla çıkmaya başladı.
Bu arada Tanca'ya sığınarak Portekiz İmparatorluğu'yla anlaşan devrik Sultan Muhammed el-Mütevekkil yeniden saltanat mücadelesine girişti ve Portekiz Kralı Don Sebastian komutasındaki büyük bir orduyla amcası Abdülmelik üzerine yürüdü. Abdülmelik de Araplar ve Türklerden oluşan bir orduyla Portekiz ordusunun karşısına çıktı ve 4 Ağustos 1578 tarihinde Vadisseyl Muharebesi'nde (tarihe "Üç Kral Harbi" [Ma‘reketü mülûki’s-selâse] adıyla geçti) galip geldiyse de Abdülmelik, II. Muhammed ve Don Sebastian muharebe meydanında kaldılar. Bunun üzerine tahta Ahmed el-Mansur geçti.[15]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ↑ "هيسبريس تمودا, Volume 29, Issue 1Editions techniques nord-africaines, 1991". 2 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mayıs 2021.
- 1 2 Pg 82, 104: Death in Babylon: Alexander the Great and Iberian Empire in the Muslim Orient University of Chicago Press
- ↑ "Langues et littératures, Volume 1Faculté des lettres et des sciences humaines". 4 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mayıs 2021.
- 1 2 The Stukeley plays: The Battle of Alcazar by George Peele Charles Edelman p. 13
- 1 2 3 4 5 J. D. Fage; Roland Oliver; Roland Anthony Oliver; John Desmond Clark; Richard Gray; John E. Flint; A. D. Roberts; G. N. Sanderson; Michael Crowder (1975). The Cambridge History of Africa (İngilizce). Cambridge University Press. ISBN 9780521209816. 21 Temmuz 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Şubat 2020.
- ↑ The Mediterranean and the Mediterranean world in the age of Philip II Fernand Braudel p. 933
- ↑ "Türk Silahlı Kuvvetleri Tarihi - Fas Seferi (1551-1578)", ATASE Yayınları, Ankara (1978), s.61
- 1 2 Öztuna, Yılmaz. Bașlangıcından zamanımıza kadar Türkiye tarihi, Volume 7 17 Mayıs 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi..
- 1 2 Öztuna, Yılmaz. Sultan Genç Osman ve Sultan IV. Murad 17 Mayıs 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi..
- ↑ Les Sources inédites de l'histoire du Maroc de 1530 à 1845 8 Mart 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. E. Leroux.
- ↑ Rivet, Daniel (2012). Histoire du Maroc: de Moulay Idrîs à Mohammed VI. Fayard
- ↑ A Struggle for the Sahara:Idrīs ibn ‘Alī’s Embassy toAḥmad al-Manṣūr in the Context ofBorno-Morocco-Ottoman Relations 2 Mayıs 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., 1577-1583 Rémi Dewière Université de Paris Panthéon Sorbonne
- ↑ History of the Ottoman Empire and modern Turkey by Ezel Kural Shaw p. 180
- ↑ "Ottoman Suzerainty over Morocco During Abdulmelik’s Reign (1576-1578): A Reassessment", Güneş Işıksel, New Trends in Ottoman Studies: Papers presented at the 20th CIÉPO Symposium Rethymno (2012), Rethymno (2014), s.570-571
- ↑ "İslam Ansiklopedisi, "Abdülmelik b. Muhammed el-Mehddî" maddesi, Ziya Kazancı, Türk Diyanet Vakfı, İstanbul (1988), c.1, s.271". 31 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ekim 2024.