Ethem Nejat

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Ethem Nejat
Ethem Nejat.png
Doğum 1883
Üsküdar, İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu[1]
Ölüm 28 Ocak 1921 (38 yaşında)
Karadeniz açıkları
Siyasi parti Türkiye Komünist Partisi
Tanınma nedeni TKP'nin ilk Genel Sekreteri

Ethem Nejat (1883 - 28 Ocak 1921, Karadeniz açıkları), Türk eğitimci ve siyasetçi. Yaşadığı dönemde eğitimin çağdaşlaştırılması çalışmalarına büyük katkıda bulunmuştur. Türkiye Komünist Partisi (TKP)'nin kurucu genel sekreteridir. TKP'nin ilk Merkez Komitesi Başkanı Mustafa Suphi ve 13 diğer TKP üyesi ile birlikte Karadeniz açıklarında öldürülmüştür.

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Ailesi ve eğitimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Annesinin adı Cavide, babasının adı Hasan'dır.[2] Anne tarafından dedesi Ahmet Cavit Paşa, Çerkes Teavün Cemiyeti'nin kurucularındandır. [3]

Lise eğitimini Üsküdar İdadisi'nde aldıktan sonra yüksek öğrenimini Ticaret Mekteb-i Âlisi’nde gördü.[4] II. Meşrutiyet öncesi bir süre ABD ve Fransa'da bulundu.[5]

Eğitimciliği[değiştir | kaynağı değiştir]

II. Meşrutiyet 10 Temmuz 1908'de ilan edildiğinde Ethem Nejat Fransa'daydı. İstanbul'a döndü ve öğretmenliğe başladı.[6] Bir yandan da Osmanlı Ziraat ve Ticaret Gazetesi'nde yazılar yazıyordu.[7]

Eğitimci olarak ilk idari görevi Alasonya İdadisi müdürlüğüydü (1909). Bir yıl sonra ise Manastır Darülmualliminliği'ne (öğretmen okulu) müdür olarak atandı.[8] Balkan savaşları yenilgisinin ardından görev yaptığı okullar Osmanlı idaresinden çıktığı için İstanbul’a döndü. 1913'te Bursa'da, hemen ardından ise İzmir'de Darülmualliminlik müdürlüğüne atandı. Birinci Dünya Savaşı'nın patlak verdiği günlerde Eskişehir’de Maarif Müdürü olarak görev yapmaktaydı.[9] Bir süre gönüllü olarak askerlik de yaptı. Savaş sırasında Adana ve İzmir’de de Maarif Müdürlüğü görevlerini yürüten Ethem Nejat 1918'de savaş bittiğinde İstanbul’da Maarif Nezareti'nde görevliydi.[10]

Siyasi Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Birinci Dünya Savaşı öncesi Türkçü dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Ethem Nejat, II. Meşrutiyet sonrası dönemde Türkçü çevrelerle irtibat halindeydi.[11] 12 Mart 1912'de Ahmet Ferit (Tek)'in başkanlığı ve Yusuf Akçura'nın ikinci başkanlığında kurulan Türk Ocağı'nın ilk üyelerindendi. Diğer önemli üyeler ise şunlardı: Ziya Gökalp, Tevfik Fikret, Celal Sahir Erozan, Hamdullah Suphi Tanrıöver, Yusuf Ziya Ortaç, Mehmet Emin Yurdakul, Ahmed Ağaoğlu, Mehmet Fuad Köprülü, Halide Edip Adıvar ve Mustafa Suphi[12]

Türk Ocağı'nın yayın organı Türk Yurdu dergisinde "Manastır'da Hayat-ı Aile" başlıklı bir makalesi yayınlandı (21 Mart 1912).[13] Türk Ocağı'nın yan kuruluşu Türk Gücü derneğinin 1913 yılındaki kuruluş çalışmalarına katıldı.[14]

Sosyalist dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye Komünist Partisi kurucuları: Mustafa Suphi (sağ) ve genel sekreter Ethem Nejat (orta)
İstanbul[değiştir | kaynağı değiştir]

Eylül 1918'de Maarif Nezareti tarafından Berlin'e gönderilen Ethem Nejat, burada Spartakist hareketlere katılarak sosyalist düşünceyle tanıştı. Kurtuluş dergisini çıkaran ekipte yer aldı. Mayıs 1919'da İstanbul'a döndüğünde Kurtuluş dergisini yayınlamaya devam etti ve 22 Eylül 1919'da kurulan Türkiye İşçi ve Çiftçi Sosyalist Fırkası'na (TİÇSF) katıldı. VI. Meclis-i Mebusan için yapılan 18 Aralık 1919 seçimlerinde TİÇSF'nin de desteklediği Eskişehir adayı oldu, ancak seçilemedi.[15]

Kurtuluş dergisi, İstanbul İşgal Kuvvetleri Komutanlığı tarafından kapatıldı. TİÇSF'nin faaliyetlerine de engellemeler getirildi.[16] Bir süre gizli faaliyette bulunan Ethem Nejat, Komintern’in II. Kongresine katılmak için Bolşevik Rusya’ya geçti.

Bakü[değiştir | kaynağı değiştir]

Bakü’de Mustafa Suphi’nin kurduğu Türkiye Komünist Teşkilatı'na üye oldu. Birinci Doğu Halkları Kurultayı'na ve ardından Mustafa Suphi başkanlığında toplanan Türkiye Komünist Partisi kuruluş kongresine katıldı. Kongrede Mustafa Suphi TKP Merkez Komitesi Başkanı, Ethem Nejat ise genel sekreter seçildi.

Mustafa Suphi ve diğer TKP'li arkadaşları ile Mustafa Kemal önderliğindeki Kurtuluş Savaşı'na destek olmak için Bakü'den Anadolu'ya geçmeye karar verdiler.[17]

Anadolu'ya geçiş[değiştir | kaynağı değiştir]

Anadolu'ya geçmeye karar veren TKP heyeti, yolculuklarında çeşitli engellemeler ve provokasyonlarla karşılaştı. Trabzon'da elleri bağlı olarak bindirildikleri teknede 28-29 Ocak 1921 tarihinde öldürüldüler.

Eserleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Süreli Yayınlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Ethem Nejat, 1911-1914 yılları arasında Yeni Fikir adlı eğitim dergisini çıkardı. Aynı dönem, Terbiye ve Muallim gibi başka eğitim dergilerinde ve Toprak isimli bir ziraat dergisinde de yazılar yazdı. Dönemin önde gelen pek çok gazete ve dergisinde makaleleri yayınlandı: Tanin, Tasvir-i Efkar, Sırat-ı Mustakim, Siper-i Saika, Ulum-u İctimaiye, Sa’y-u Amel, Çocuk Dünyası, Talebe Defteri, Türk Kadını, İfham, Yeni Dunya.

Kitapları[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Türklük Nedir ve Terbiye Yolları (1913)
  2. Çiftlik Müdürü (1913)
  3. Yiğit Türkler (1913)
  4. Terbiye-i İptidaiye Islahatı (1915)
  5. Çocuklarımızı Nasıl Büyütmeliyiz (1916)

Ethem Nejat Hakkında[değiştir | kaynağı değiştir]

Kitaplar[değiştir | kaynağı değiştir]

Makaleler[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Turancı sosyalist Ethem Nejat" (Türkçe). türksolu.com.tr. http://www.turksolu.com.tr/384/ataberk384.htm. Erişim tarihi: 31 Ocak 2015. 
  2. ^ Harris, George S. (1977). Türkiye'de Komünizmin Kaynakları. İstanbul: Boğaziçi Yayınları. s. 54. 
  3. ^ Berzeg, Sefer E. (2013). Çerkesler - Vubıhlar, Soçi’nin İnsanları. Ankara: Kuban Matbaacılık Yayıncılık. 
  4. ^ Altın, Hamza. "Ethem Nejat ve Eğitim Tarihimizdeki Yeri". http://turkishstudies.net/sayilar/sayi10/alt%C4%B1nhamza.pdf. Erişim tarihi: 1 Ağustos 2015. 
  5. ^ Arkın, R. G., ed. (1953). Öğretmen Ansiklopedisi ve Pedagoji Sözlüğü. İstanbul: Bir Yayınevi. s. 136. 
  6. ^ Ethem Nejat. Öztürk, Faruk. ed. Türklük Nedir ve Terbiye Yolları (2001 bas.). İstanbul: KızılElma Yayıncılık. s. 38. 
  7. ^ Tunçay, Mete (2000). Türkiye'de Sol Akımlar - 1. BDS Yayınları. s. 142. 
  8. ^ Ethem Nejat (Temmuz-Ağustos 1978). "Gezinti". Sanat ve Toplum (1): 124. 
  9. ^ Tunçay, Mete (Ocak 1989). "Ethem Nejat Bey Eskişehir'de Ne Yaptı?". Tarih ve Toplum (61): 40-41. 
  10. ^ Tunçay, Mete (Mayıs 2011). "Edhem Nejad'ın Seçim Beyannamesi". Toplumsal Tarih (209): 64-66. 
  11. ^ Tonguç, İsmail Hakkı (1998). Eğitim Yolu ile Canlandırılacak Köy. Ankara: KEÇEV. s. 262. 
  12. ^ Feyizoğlu, Turhan (2007). Mustafa Suphi. İstanbul: Ozan Yayıncılık. s. 21. 
  13. ^ Edhem Nejad (21 Mart 1912). "Manastır'da Hayat-ı Aile". Türk Yurdu (9). 
  14. ^ Toprak, Zafer (1985). "II. Meşrutiyet Döneminde Paramiliter Gençlik Örgütleri". Tanzimat'tan Cumhuriyet'e Türkiye Ansiklopedisi (İstanbul: İletişim Yayınları) II: 536. 
  15. ^ Erkek, Mehmet Salih (2012). Bir meşrutiyet aydını : Ethem Nejat : 1887-1921. İstanbul: Kitap Yayınevi. ISBN 978-6051-050-97-3. 
  16. ^ Yılmaz, Yunus (2014). Kurtuluş Savaşı'nda İstanbullu ve Ankaralı Komünistler. İstanbul: İleri Yayınları. s. 23. ISBN 978-6055-452-86-5. 
  17. ^ Yılmaz, Yunus (2014). Turancı Sosyalist Ethem Nejat. İstanbul: İleri Yayınları. s. 292-324. ISBN 978-6055-452-37-7.