Esseniler

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara

Esseniler (İbranice: אִסִּיִים, İsiyim; Yunanca: Ἐσσηνοί Essenoi, Ἐσσαῖοι Essaioi ya da Ὀσσαῖοι Ossaioi), MÖ 2. asırdan MS 1. asra kadar olan dönemde gelişmiş olan ve Yahudiliğin İkinci Tapınak Dönemi'ne denk gelen bir mezheptir. Bazı uzmanlar bu mezhebin Sadok rahiplerinden geldiğini savunmaktadır.[1] Essenilerin sayıları Farisilerden ve Saddukilerden azdı. Esseniler diğer mezhep mensuplarının yaşadığı kentlerde yaşıyor olmakla birlikte münzevi bir topluluktu. Bazı gruplar kendilerini riyazete, gönüllü fakirliğe, günlük gusle adamıştı. Bu gruplara toplu hâlde, uzmanlar tarafından "Esseniler" denmektedir. Josephus, eserlerinde Essenilerin kalabalık sayılarda gruplardan oluştuklarını ve Roma'nın Yahudiye eyaletinde binlercesinin ikamet ettiğini dile getirmektedir.

Ölü Deniz Yazmaları denilen el yazması topluluğunun bulunması ile birlikte Essenilerin daha çok tanınan bir gruba dönüşmeleri gerçekleşti. Bu yazmaların içinde MÖ 300 kadar eskiden 1946'ya kadar dokunulmadan kalmış Tanah kısımları korunmuş halde bulunmuştur. Bazı uzmanlar Essenilerin, Ölü Deniz Yazmalarını kaleme aldığını savunmaktadırlar.[2] Rachel Elior ise Essenilerin varlığından kuşku duyduğunu dile getirmektedir.[3][4][5]

Esseniler hakkındaki en eski kayıt Yaşlı Plinius (ö. yakl. MS 79) tarafından, Doğa Tarihi kitabında yazılıdır.[6] Plinius, Essenilerin evlenmediğini, para kullanmadıklarını ve binlerce kuşaktır var olduklarını yazmaktadır. Filon'un aksine Esseniler için İsrail yurdundan başka coğrafi bir mekanı anmayan Yaşlı Plinius, Essenilerin mekanı olarak, tam da Ölü Deniz Yazmaları'nın bulunduğu Kumran[7] yakınında yer alan Eyn Gedi'yi yazmaktadır.

Plinius'tan birkaç sene sonra Josephus, Yahudilerin Savaşı’nda Essenilerden bahsetmektedir (yakl. MS 75).[8] Yahudi Kadim Tarihi eserinde daha kısa bir özetle Essenilerden bahseder (yakl. MS 97). Josephus, Essenilerin dönemin İsrailoğullarının tabi olduğu üç mezhepten birisi olduğunu dile getirmektedir (diğer ikisi Farisiler ve Saddukilerdir). Josephus, dindarlık, ruhbanlık, kişisel mülk ve para sahibi olmama, cemaat halinde yaşama inancı ve Şabat gününün kurallarına sıkı sıkıya uyma özellklerini saymaktadır. Ayrıca belirttiğine göre, Esseniler her sabah bir çeşit gusûl alırlar, yemeklerini birlikte yemeden önce dua ederler, kendilerini hayır faaliyetlerine adamışlardır, öfke göstermeleri yasaktır, bilginlerin eserlerini çalışırlar, sır tutarlar ve yazılarında adları geçen meleklerin isimlerini anma konusunda dikkatlidirler.

Kökenbilim[değiştir | kaynağı değiştir]

Esseni kelimesinin kökeni bilinmemektedir. Josephus, Essenilerden bahsettiği iki başlıca anlatısında, Esseniler (Essenoi) kelimesini kullanmıştır.[9][10][11] Bununla birlikte bazı el yazmalarında şu kısımlarda Essaion kelimesini Essenoi yerine kullanıldığı görülmektedir: "Essenilere yücelikle muamele etti",[12] "Menahem adında bir Esseni",[13] "bütün Essenileri şerefle anmaya devam etti",[13] "Esseniler".[14][15] Bazı cümlelerinde Josephus, Essaios kelimesini kullanmaktadır. Genel kabûl bu kelime ile kastedilenin de Esseni olduğudur (Örn; "Essaios milletinden Yehuda",[16] "Essaios milletinden Simon",[9] "Essaios Yohanan",[17] "bizim Essaioi olarak andığımız topluluk",[18] "Essaios milletinden Simon adında bir adam"[19]). Josephus, Essenileri, kendi devrinin üç önemli Yahudi mezhebinden birisi olarak zikretmektedir.[8]

Filon, Essaioi kelimesini kullanmaktadır. Bununla birlikte Filon bu kelimenin, dindarlık anlamına gelen bir kelimenin Yunanca -tam da doğru olmayan- uyarlaması olduğunu açıklamaktadır.[20] Plinius'un Latince uyarlaması Essenidir.[6][21] Gabriele Boccaccini, Esseni kelimesinin etimolojisinin bulunamadığını, ismin tek bir grup yerine -Kumran'daki yazıları yazan cemaatin de dahil olduğu- birkaç gruptan oluşan bir topluluğu anlatmak için kullanıldığı fikrini önermektedir.[22]

Ölü Deniz Yazmaları keşfedilmeden önceki dönemdeki bir önermede, Esseni isminin, topluluğun kendisini anlatmak için kullandığı bir tabir olarak, 'osey haTorah tabirinden uyarlanmış olabileceği önerilmekteydi. Bu tabir, "Tevrat'ı uygulayanlar" anlamına gelmektedir.[23] Her ne kadar onlarca etimoloji önermesinde bulunulmuşsa da Kumran yazmaları bulunmadan önce önerilip de yazmaların içeriğindeki -grubun kendisini anlatmak için seçtiği- adlandırmalarla uyum içinde olan tek etimoloji önermesi budur. Bu yüzden, konunun uzmanları arasında kabûl görmeye başlamıştır.[24] "Tevrat'ı uygulayanlar" anlamına gelen tabir, Ossaioi kelimesinin kökeni olarak kabul edilmektedir. Esseni ve Essaioi kelimelerinin Ossaioi kelimesinin varyasyonları olduğu fikri, VanderKam, Goranson ve diğerleri tarafından göz önüne alınmaktadır. Orta İbranice'de İsiyim kelimesinin yerinde Hassidim (dindar olanlar) kullanılmaktadır (Örn. Sefer Yosippon). Her ne kadar bu İbranice isim Esseni isminin kökeni olmasa da, Doğu Aramice metinlerde "dindar olanlar" anlamına gelen Hesi'im kelimesi, Esseni kelimesinin kökeni olarak önerilmektedir.[25]

Yaşadıkları yerler[değiştir | kaynağı değiştir]

Josephus'a göre, Esseniler belirli bir kentte değil her kentte büyük sayılarda topluluk hâlindeydiler.[26] Filon, Filistin ve Suriye'de dört bin civarında Esseninin yaşadığını yazmaktadır.[20] Filon'un anlatımıyla "Yahudiye'nin birçok kentinde ve köyünde büyük gruplar halinde mevcut"tular.[27] Plinius, onların Eyn Gedi kentinin yukarısında Ölü Deniz'in kıyısından içerilerde yaşadıklarını yazmaktadır.[21] Bazı günümüz uzmanları ve arkeologları Essenilerin, Yehuda Çölü'ndeki Kumran yaylasında Ölü Deniz kıyısında ikamet ettiklerini ve Plinius'un yazılarına işaret ederek, Ölü Deniz Yazmalarını Essenilerin kaleme aldığını savunmaktadır. Bu teori her ne kadar ispatlanmamış olsa da konunun uzmanlarınca muhtemel görülmektedir ve avam nazarında da Esseniler hakkındaki genel kabul hâlindedir.[28]

Toplumsal yaşamları ve inançları[değiştir | kaynağı değiştir]

Josephus ve Filon'un Esseniler hakkında anlattıklarına bakıldığında, Essenilerin cemaat tarzı bir yaşam biçimini sürdürdükleri görülmektedir ve bu özellikleri Hristiyan ruhbanlığı ile eşleştirilmektedir.[29] Birçok Esseni grubu ruhbandır. Bununla birlikte Josephus, bir Esseni grubunun üç yıl nişanlılıktan sonra evlenme geleneği olduğunu yazmaktadır.[30] Josephus'a göre, Essenilerin malların ortaklığı,[31][15] topluluğun problemleriyle ilgilenecek bir lider seçme, lidere itaat etme prensipleri vardı.[32] Essenilerde yemin etme[33] ve hayvanları kurban etme yasaktı.[20] Öfkelerini kontrol altında tutarlardı, huzur yayan insanlardı.[33] Sadece hırsızlara karşı tedbir olması açısından silah taşırlardı.[26] Esseniler köle sahibi olmazdı[15] ve birbirlerine hizmet ederlerdi. Ortak mal ve cemaat halinde bulunma anlayışından dolayı, ticaretle de uğraşmazlardı.[31] Josephus ve Filon, Essenilerin yaşam tarzları, gelenekleri ve yemek adetleri ile ilgili ayrıntılı bilgiler sunmaktadır.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ F.F. Bruce; Second Thoughts on the Dead Sea Scrolls; Paternoster Press; 1956
  2. ^ Hillel Newman; Proximity to Power and Jewish Sectarian Groups of the Ancient Period; Brill; ISBN 90-04-14699-7
  3. ^ Ofri Ilani; "Scholar: The Essenes, Dead Sea Scroll 'Authors,' Never Existed"; 13.03.2009; Haaretz. Erişim Tarihi=22.01.2017
  4. ^ Tim McGirk; "Scholar Claims Dead Sea Scrolls 'Authors' Never Existed"; 16.03.2009; Time. Erişim Tarihi=22.01.2017
  5. ^ Jim West; "Rachel Elior Responds to Her Critics"; 15.03.2009. Erişim Tarihi=22.01.2017
  6. ^ a b Pliny the Elder; Historia Naturalis. V, s. 70
  7. ^ D. Barthélemy, J.T. Milik, Roland de Vaux, G. M. Crowfoot, Harold Plenderleith, G. L. Harding; Discoveries in the Judean Desert, Qumran Cave 1 "Introductory: The Discovery" (1955, 1997); s. 5 Oxford University Press; ISBN 0-19-826301-5
  8. ^ a b Josephus; The Wars of the Jews; 2.8.2
  9. ^ a b Josephus; The Wars of the Jews; 2.7.3
  10. ^ Josephus; The Wars of the Jews; 2.8.2; 2.8.11; 2.8.13
  11. ^ Josephus; Antiquities of the Jews; 13.5.9, 13.10.6
  12. ^ Josephus; Antiquities of the Jews; 15.10.4
  13. ^ a b Josephus; Antiquities of the Jews; 15.10.5
  14. ^ Josephus; Antiquities of the Jews; 18.1.2
  15. ^ a b c Josephus; Antiquities of the Jews; 18.1.5
  16. ^ Josephus; The Wars of the Jews; 1.3.5
  17. ^ Josephus; The Wars of the Jews; 3.2.1
  18. ^ Josephus; Antiquities of the Jews; 15.10.4
  19. ^ Josephus; Antiquities of the Jews; 17.13.3
  20. ^ a b c Filon; "Quod Omnis Probus Liber"; XII.75-87.
  21. ^ a b Pliny the Elder; Natural History; 5.73
  22. ^ Gabriele Boccaccini; Beyond the Essene Hypothesis: The Parting of the Ways Between Qumran and Enochic Judaism; 1998; Grand Rapids, Michigan: William B. Eerdmans Publishing Company; s. 47; ISBN 0-8028-4360-3
  23. ^ Peter W. Flint, James C. VanderKam; The Dead Sea Scrolls after Fifty Years: A Comprehensive Assessment eserinde, Stephen Goranson, "Others and Intra-Jewish Polemic as Reflected in Qumran Texts"; 2; Leiden: Brill Publishers; 1999; s. 534–551; ISBN 90-04-11061-5
  24. ^ Örn; Peter W. Flint, James C. VanderKam; The Dead Sea Scrolls after Fifty Years: A Comprehensive Assessment eserinde, James C. VanderKam, "Identity and History of the Community";s. 2:487–533; Leiden: Brill; 1999; ISBN 90-04-11061-5. Bu etimolojinin bilinen en eski savunucusu, P. Melanchton'dur. Bkz. Johann Carion, Chronica, 1532, folio 68 verso. 1947 yılındaki keşiflerden önceye ait önermeler için bkz. Isaak Jost, "Die Essaer", Israelitische Annalen 19, 145–7.
  25. ^ Joseph Barber Lightfoot; "On Some Points Connected with the Essenes"; London: Macmillan Publishers
  26. ^ a b Josephus; The Wars of the Jews; 2.8.4
  27. ^ Philo, Hypothetica, 11.1; Eusebius, Praeparatio Evangelica, VIII
  28. ^ Alvar Ellegård; Jesus – One Hundred Years Before Christ: A Study in Creative Mythology; London:1999.
  29. ^ Bu eşleştirmeyi yapan ilk uzman Flinders Petrie'dir. Bkz. Personal Religion in Egypt Before Christianity; 1909; s. 62. Ayrıca bkz. William Herbert Mackean; Christian Monasticism in Egypt to the Close of the Fourth Century; 1920; s. 18
  30. ^ Josephus; The Wars of the Jews; 2.8.13
  31. ^ a b Josephus; The Wars of the Jews; 2.8.3
  32. ^ Josephus; The Wars of the Jews; 2.8.9
  33. ^ a b Josephus; The Wars of the Jews; 2.8.6