Esik kurganı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Esik Kurganı sayfasından yönlendirildi)
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Yerel halkın Kurgan ismini verdiği bir Höyük (mezarlık)

Esik Kurganı, 1969 yılında Kazakistan SSC'nin Salgar alüvyonlu toprağının 20 kilometre doğusunda Kemal Akişev başkanılığındaki Kazakistan Tarih, Etnografya ve Arkeoloji Enstitüsü'nün arkeolog timi tarafından keşfidelen İskit[1] /Saka[2][3] kurganı. MÖ 5. yüzyıldan kalma olduğu düşünülen kurgan, Kazakistan'da gün ışığına çıkarılmıştır.

Altın elbiseli adam zırhı, Kazakistan'da Esik Kurganında bulunmuştur. İskitlerin eski çağdaki yaşayışları hakkında fikir edinilebilir [4]. Esik Kurganı Kazakistan'ın önemli bir hazinesi olma konumundadır. Bu kurgan Sovyetler döneminde keşfedilmiştir. Altın elbiseli adam zırhının çıkarıldığı yerde çıkarılan İskit (saka) yazıtların da bu zırhın ait olduğu kişinin 18 yaşlarında bir prens olduğu yazılmaktadır.

Kurganda üç binden fazla altın eşya, seramik küpler, tahta tabaklar, eyer örtüleri, tahta eyerler ve silahlar iki gümüş çanak bulunmuştur. Gerçekçi süsleme sanatı bu kurganda da bulunmuştur. Kurgandan çıkan kalıntılar günümüzde Ermitaj Müzesinde sergilenmektedir.

Kurganda bulunmuş bir gümüş çanakta henüz çözülememiş yazılar bulunmaktadır. Uluslararası çevrelerde destek bulan ve Part İmparatorluğu'ndaki ostrakonların ve Baktriya dilinin çözülmesinde rol oynamış Macar dilbilimci Janos Harmatta[5] bu yazıların Kharosthi alfabesinde yazıldığı ve Hotan-Sakaca (İranice) olduğunu ortaya koymuştur.[6] Buna ek olaraktan Harmatta yazıların Orhun alfabesi'ne olan benzerliğine değinmiş ve Orhun Alfabesinin Khortasi alfabesinden türemiş olabileceğine kanaat getirmiştir.

Aynı zamanda bazı Türk araştırmacılar yazının proto-Türkçe[7][8] olduğunu iddia etmekte ve Göktürk alfabesinde yazıldığını [9][10][11] savunmaktadır ancak dünyada kabul gören teori en eski Türki olarak kabul edilen halkların atalarının bile tarihte Esik Kurgan'ının inşasından 700 sene sonra, M.S. 200 yıllarında ortaya çıktığıdır.[12] Kurganın bir Doğu İran Dili konuşan İskitler/Sakalar tarafından inşa edilmiş olmasıda bu savları güçsüzleştirmektedir.[13]

Kurganda bulunmuş gümüş çanağın ve üzerindeki yazının çizimi
  • İranice okunuş:[6]
za(ṃ)-ri ko-la(ṃ) mi(ṃ)-vaṃ vaṃ-va pa-zaṃ pa-na de-ka mi(ṃ)-ri-to ña-ka mi pa-zaṃ vaṃ-va va-za(ṃ)-na vaṃ.

[Bu kap üzüm şarabı, pişmiş gıda ve taze tereyağı içerir, o kadar çok ki, ölümlü?.]

  • Bazı Türk araştırmacılar tarafından desteklenen proto-Türkçe okunuş:[8]
Aγa, saηa očuq! Bez, cök! Boqun ičrä(r) azuq!

[Ağabey, sana (bu) ocak! Yabancıyı dize getir, yen! Halkta yiyecek (bol olsun)!]

Kurgandan çıkarılmış altın parçalar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ İlhami Durmuş, "İskitler'de ölü gömme geleneği", Millî Folklor, 2004, Yıl 16, Sayı 61.
  2. ^ Reuel R. Hanks, Central Asia: a global studies handbook, p. 168, ABC-CLIO, 2005, ISBN 978-1-85109-656-5, p. 168.
  3. ^ Esther Jacobson, The art of the Scythians: the interpenetration of cultures at the edge of the Hellenic world, BRILL, 1995, ISBN 978-90-04-09856-5, p. 6.
  4. ^ Hall, Mark E. Towards an absolute chronology for the Iron Age of Inner Asia. Antiquity 71 (1997): 863-874
  5. ^ Ritoók, Zsigmund. (1997) "The contribution of Hungary to international classical scholarship", Hungarian Studies, 12. Retrieved 12 March 2014. 2014-03-07 tarihinde WebCite sitesinde arşivlendi
  6. ^ a b "Harmatta [Harmatta 1999, p.411-412] appears as he has accomplished to solve the mystery of this "unknown language and alphabet" which covers a wide are from Alma-Ata to Merv, to Dest-i Navur and to Ay Hanum. According to Harmatta and Fussman, the alphabet can be traced back to the Karoshti alphabet; and the language written with this alphabet could have been a Saka dialect spoken by the Kushans. Harmatta who remarks on the resemblance of the letters to those in Orkhon-Yenisey states that due to some letters [...]. [...]. Fussman states that this Inscription is based on syllables, and notes its similarity to the Kharosthi alphabet, but he could not read it. Livsits asks whether this alphabet he calls as the "third official alphabet of the Kushan State" is the Saka alphabet or not. [...]. Livsits, on the other hand says that, further to the Issyk-kol alphabet, this alphabet is related not with the Kharosthi alphabet, but rather with the Aramaic alphabet [...]."
  7. ^ Akishev K. A. Issyk script and runic writing. "Ancient Türkic civilization: monuments of writing". Almaty, 2001, p. 389-395.
  8. ^ a b A. Amanjolov: Runic-like inscription from Saka's burial near Alma-Ata. "Bulletin of Academy of Sciences KazSSR", 1971, No 12 (320), s. 64-66;
    + A. Amanjolov: Materials and research on history of Ancient Türkic writing. Author's abstract of Ph. Doctor Dissertation, Alma-Ata, 1975, s. 48-52;
    + A. Amanjolov: Türkic runic graphics, 3. Alma-Ata, 1985, s. 31-39.
    + A. Amanjolov "History and Theory of Ancient Turkic Script", Almaty, "Mektep", 2003, s. 218-219.
  9. ^ R. Rolle: Neue Ausgrabungen skythischer und sakischer Grabanlagen in der Ukraine und in Kazachstan - In: Prähistorische Zeitschrift, Şablon:Dabbr 47, Berlin, 1972, pp. 47-77.
  10. ^ K. Akishev, "Issyk Kurgan", Moscow, 1978, Tracing, p. 55
  11. ^ Baymirza Hayit, "Modern Türkistan Tarihi Araştırmalarının Bugünkü Meseleleri", Doğu Türkistan'ın Sesi, Sayı: 21, Cilt 6, 1989, s. 18. Yrd. Doç. Dr. Hasan Bahar: "Türkistan'ın coğrafi konumu ve ilkçağ kaynaklarına göre tarihi", s. 239.
  12. ^ Peter Zieme: The Old Turkish Empires in Mongolia. In: Genghis Khan and his heirs. The Empire of the Mongols. Special tape for Exhibition 2005/2006, p. 64
  13. ^ ^ "İskitler". AnaBritannica. AnaBritannica Yayıncılık. 1994.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]