Ermeni terörü

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Ermeni terörü, Ermeniler tarafından I. Dünya Savaşı sırasında ve öncesinde Osmanlı İmparatorluğu ve 1970-80'li yıllarda Türkiye Cumhuriyeti'ne karşı gerçekleştirilen terör faaliyetleridir.

Osmanlı İmparatorluğu, 1890-1920[değiştir | kaynağı değiştir]

Ermeni terör faaliyetleri 93 Harbi ve 1878 Berlin Antlaşması ile süregelen Ermeni Meselesi'nin bir sonucu olarak zuhur etti. Ermeniler 19. yüzyılda Osmanlı'dan bağımsızlık kazanan pek çok Balkan devleti gibi ayrı bir devlet kurmak ya da özerlik elde etmek istiyordu. Bunun sonucunda bazı reform çalışmaları yapılsa da bu tavizler ayrılıkçı Ermeniler için yeterli değildi. Bu yüzden Ermeniler silahlı cemiyeter (komita) kurarak ulusal çapta bir ihtilal gerçekleştirmeyi amaçladılar. Böylelikle Hınçak (1887) ve Taşnak (1890) komitaları kuruldu. Osmanlı devletinde çıkan Ermeni isyanlarının çoğundan bu cemiyetler sorumluydu. 1890'lardaki en çarpıcı terör faaliyetlerinden biri Ermeni militanların Osmanlı Bankası baskınıydı. 1896 yılına gelindiğinde ayaklanmalar en can alıcı halini almıştı.[1]:1-2

Ermeniler, bağımsızlık kazanmak amacıyla I. Dünya Savaşı sırasında yeni bir isyan dalgası başlattılar. Ayaklanmalar sırasında Ermeni militanlar Osmanlı memurlarını öldürdüler, Müslümanların yaşadıkları köyleri bastılar ve Rus Çarlığı ile iş birliği yaptılar.[2] Ayrıca Ermeni saldırıları Kafkas Cephesi'ndeki Türk ordusunun ikmal ve iletişim hatlarını sekteye uğratıyordu. Osmanlı hükümeti, Doğu Anadolu'daki durumu zapturapt almak ve istikrarı sağlamak amacıyla Ermeni halkını Kuzey Suriye'ye toplu bir göçe zorladı.[3]

Ermeniler'in Osmanlı bürokratlarını suikastleri I. Dünya Savaşı sonrasında da devam etti.[4]

Türkiye Cumhuriyeti, 1970-85[değiştir | kaynağı değiştir]

70 ve 80'lerdeki terör faaliyetlerinin amacı 1915 Ermeni Tehciri'ni Türkiye Cumhuriyetine "soykırım" olarak kabul ettirmekti. Bunu başarmak için Ermeni militanlar dünya çapında Türk elçiliklerine silahlı ve bombalı saldırılar gerçekleştirdiler. Saldırıların sorumlusu JCAG (Ermeni Soykırımı Adalet Komandoları) ve ASALA (Ermenistan'ın Kurtuluşu için Gizli Ermeni Ordusu) terör örgütleriydi. Katliamlar pek çok Türk diplomatın ve masum insanın ölümüne sebep oldu.[5]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Yavuz, Fikrettin (2009). "Osmanlı Devleti dış politikasında Ermeni sorunu : 1896 Osmanlı Bankası baskını örneği". Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. 
  2. ^ Oberender, Andreas (2016). "Gegen Zar und Sultan: Armenischer Terrorismus vor dem Ersten Weltkrieg". Osteuropa. 66 (4): 49-62. ISSN 0030-6428. 
  3. ^ Halaçoğlu, Yusuf (2004). Ermeni Tehciri. Babıali Kültür Yayıncılığı. 
  4. ^ Gunter, Michael (2007). "Armenian Terrorism: A Reappraisal". Journal of Conflict Studies (İngilizce). 27 (2): 109-128. ISSN 1198-8614. 9 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Mayıs 2022. 
  5. ^ Wilkinson, Paul (1983). "Armenian Terrorism". The World Today. 39 (9): 344-350. ISSN 0043-9134. 9 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Mayıs 2022. 

Kitaplar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Michael M. Gunter. (2011) "Armenian History and the Question of Genocide". Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1057/9780230118874
  • Francis P. Hyland. (1991) "Armenian Terrorism: The Past, the Present, the Prospects". Routledge. https://doi.org/10.4324/9780429045714