Erdal Eren

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Erdal Eren
Erdal eren.png
Erdal Eren (13 Aralık 1980)
Doğum 25 Eylül 1964(1964-09-25)
Şebinkarahisar, Giresun
Ölüm 13 Aralık 1980 (19 yaşında)
Ulucanlar, Altındağ, Ankara
Ölüm sebebi İdam
Defin yeri Karşıyaka Mezarlığı

Erdal Eren (25 Eylül 1964[1][a], Şebinkarahisar, Giresun - 13 Aralık 1980, Ankara), 12 Eylül Darbesi öncesinde bir askeri inzibat erini öldürdüğü suçlamasıyla hüküm giyen ve darbeden sonra Ulucanlar Cezaevi'nde asılarak idam edilen Yurtsever Devrimci Gençlik Derneği üyesi ve Ankara Yapı Meslek Lisesi öğrencisi.[3][1][4] Hakkında verilen idam kararı Yargıtay tarafından iki kere iptal edilmiştir fakat Millî Güvenlik Konseyi, Eren için verilen idam kararını onamış bunun üzerine Eren asılmıştır.[3][1][4] İdam kararını iki kere bozan Hakim Albay Ahmet Turhan; olay ile ilgili gerekli balistik incelemenin yapılmadığını, ayrıca Erdal Eren'in inzibat erini öldürdüğüne dair bir kanıt bulunmadığını ifade etmiştir.[5][6] Kenan Evren'in "asmayalım da besleyelim mi" çağrısı üzerine asıldığı düşünülmektedir.[7][5] Aralarında Recep Tayyip Erdoğan ve Albay Ahmet Turhan da olmak üzere, bazılarına göre 17 yaşında olan Eren, yaşı büyütülerek idam edilmiştir.[5][3][1][6]

Tutuklanması[değiştir | kaynağı değiştir]

Yurtsever Devrimci Gençlik Derneği üyesi ve Orta Doğu Teknik Üniversitesi öğrencisi Sinan Suner, 30 Ocak 1980 tarihinde Milliyetçi Hareket Partili Bakan Cengiz Gökçek'in koruması Süleyman Ezendemir tarafından vurularak öldürüldü.[8] Erdal Eren, Suner'in öldürülmesini protesto etmek için 2 Şubat 1980 günü düzenlenen gösteride gözaltına alınan 24 kişinin arasındaydı. Gösteri sırasında çıkan çatışmada er Zekeriya Önge'yi öldürdüğü iddiasıyla tutuklanan Erdal Eren, yargılanarak suçu sabit bulundu.

Gerçek yaşı üzerine tartışmalar[değiştir | kaynağı değiştir]

Erdal Eren'in Ankara Karşıyaka Mezarlığında bulunan kabri

Nüfustaki doğum kaydı 25 Eylül 1961 olan Erdal Eren'in, ailesinin nüfusa büyük yazdırdığı yönündeki ifadesi üzerine fizyolojik olarak 18 yaşından küçük olduğu ve gerçek yaşının tespiti için kemik grafilerinin çekilerek tıbbi tespit yapılması istendi. Askeri Yargıtay Daireler Kurulu, "doğum tarihinde bir ihtilaf olmadığı" gerekçesiyle bu talebi kabul etmedi ve cezayı onayladı.[9][10]

Erdal Eren, idam edilmeden 16 saat önce kendisini ziyaret eden gazeteciler Savaş Ay ve Emin Çölaşan'a, "avukatıyla görüştürülmediğini, 18 yaşının altında olmasına rağmen idam edilmek istendiğini, yaşının 18'den küçük olduğunu tespit edecek olan kemik testi yapılması talebinin kabul edilmediğini, vurduğu söylenen jandarma erine çok uzaktan ateş açtığını ama otopside yakın atışla öldüğünün kanıtlandığını, kendisini ibret olsun diye asacaklarını ve ölümden korkmadığını" söyledi.[11][12]

Ağabeyi Erkan Eren, Erdal'ın Mamak Askeri Cezaevi'nde tutuklu kaldığı dönemde gördüğü ağır işkencenin izlerine tanık olduğunu dile getirdi.[13] Erdal'ın idam edildiği tarihte yaşının 18'den küçük olduğunu belirten Erkan Eren, infazı radyodan öğrendiklerini ve Erdal'ın kimsesizler mezarına gömülmek istendiğini söyledi.[13]

İdamı[değiştir | kaynağı değiştir]

19 Mart 1980 tarihinde idama mahkûm edildi. 12 Eylül Darbesinden sonra Milli Güvenlik Konseyi tarafından onaylanan karar, 13 Aralık 1980'de Ankara Merkez Kapalı Ceza ve Tutukevinde infaz edildi.

Ölümünden sonra[değiştir | kaynağı değiştir]

Bir televizyon röportajında ​​Kenan Evren,

Mümkün olduğu sürece bir sol eylemci, bir sağ eylemci, iki sol eylemci, iki sağ eylemci astık. (...) O halde bu yeni liderlerin sağı veya solu desteklediğini söyleyemezler

.

1994'te, ATV'de yayınlanan Son celse programı, Erdal Eren'in davasının yeniden canlandırılmasıyla ilgili bir bölüm kaydetti. Şovun teması, tarihi denemeleri yeniden yapmak ve popüler bir jürinin görüşünü almak. Gösterinin ardından halk jürisi Erdal Eren'in yaptırımının hukuka aykırı olduğuna karar verdi. Gösteri programda son dakikaya kadar yer alsa da "bilinmeyen bir güçten" gelen emirler nedeniyle Türkiye'de asla gösterilmeyecek.

Toplumsal etkiler[değiştir | kaynağı değiştir]

Anısına bestelenen şarkılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Film ve diziler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Hatırla Sevgili adlı dizide Erdal Eren'in hikâyesi de anlatılmıştır. 6 Haziran 2008 gününde yapılan dizinin finalinde Erdal Eren'in idamı konu edilmiştir.
  • Zincirbozan adlı sinema filminde Erdal Eren'in idam sahnesi canlandırılmıştır.
  • Oğlunuz Erdal adlı belgesel film Sinan Suner, Zekeriya Önge, Erdal Eren ve Ercan Koca'nın öyküsü üzerinden Türkiye’nin 1977-1984 arasındaki dönemini anlatır[14].

Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Mezar taşında 1961 yazmakla beraber, doğum yılının resmi olarak 1961 olduğu iddiası vardır.[2] Öte yandan yaygın olarak 18 yaşından küçük olduğu iddia edilmekte ve asıl doğum yılının 1964 olduğu belirtilmektedir. O dönemde Eren hakkında davaya bakan Yargıtay hakimi ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da Eren'in 18 yaşından küçük olduğunu savunmaktadır.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c d "Erdal Eren'in 17 yaşındayken idam edilmesinin üzerinden 35 yıl geçti". 12 Eylül 1980 darbesinden sonra 17 yaşındayken yaşı büyütülerek idam edilen Erdal Eren’in bugün ölümünün 35′inci yıldönümü. Zekeriya Önge’yi öldürdüğü gerekçesiyle hüküm giyen Ankara Yapı Meslek Lisesi öğrencisi Erdal Eren sadece 16 yıl, 3 ay yaşadı. T24. 13 Aralık 2015. Erişim tarihi: 13 Eylül 2020. 
  2. ^ Öztürk, Saygı (12 Mayıs 2015). "Evren, bu zalimliği yaptı mı?". Söylenenin aksine Erdal Eren'in yaşı büyütülmedi gibi suç tarihinde de 18 yaşını 4 ay 7 gün geçmişti. Sözcü. 16 Eylül 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Eylül 2020. 
  3. ^ a b c "Başbakan Erdoğan ağladı". ERDAL EREN 18 YAŞINDAN KÜÇÜK OLMASINA RAĞMEN İDAM EDİLDİ Bir başka ismin Erdal Eren olduğunu kaydeden Erdoğan, Eren'in 17 yaşındayken tutuklandığını, 13 Aralık 1980'de Ankara Merkez Cezaevi'nde 18 yaşından küçük olmasına rağmen idam edildiğini anımsattı. Haber Türk. 20 Temmuz 2010. 21 Ağustos 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Eylül 2020. 
  4. ^ a b "Erdal Eren kimdir? 17 yaşında idam edilen Erdal Eren 37. yıl dönümünde anılıyor!". Yaşı büyütülerek 17 yaşında idam edilen Erdal Eren ölümünün 37. yıl dönümünde anılıyor. Peki çocuk yaşta idam edilen Erdal Eren kimdir? İşte ayrıntılar. Sözcü. 13 Aralık 2017. 23 Mart 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Eylül 2020. 
  5. ^ a b c ""Erdal Eren haksız yere asıldı"". Erdal Eren'in idam kararını iki kez bozan emekli hakim konuştu: 12 Eylül döneminin "Asmayalım da besleyelim mi" politikasının bir kurbanı! Çocuk haksız yere asıldı O hengamede çala kalem gitti. “Eren’in er Zekeriya Önge’yi kasten öldürdüğüne dair vicdani kanaatim yoktu. Eren önden ateş etmiş, asker sırtından vurulmuştu. Kurşunun da o tabancadan çıktığına dair kanıt yoktu.”. Hürriyet. 12 Eylül 2007. 18 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Eylül 2020. 
  6. ^ a b Özdil, Yılmaz (20 Nisan 2012). "Doktor". “Erdal’ın Zekeriya’yı öldürdüğüne dair vicdani kanaatim yoktu. İdam kararını bozduk, sıkıyönetim mahkemesine geri gönderdik, tekrar idama mahkum ettiler, tekrar bozduk, tekrar idama mahkum ettiler, onamadık, dosya Daireler Kurulu’na gitti, onadılar. Zekeriya’dan çıkan mermi çekirdeği ile Erdal’ın tabancasının mermileri mukayese edilmedi. Erdal’ın yaşı 18 değildi. Çocuk her duruşmada ‘ölümüne sebep olmuşsam, bundan büyük üzüntü duyuyorum’ dedi, hafifletici sebep dikkate alınmadı. Haksız yere idam edildi. Yaş haddime 8 sene vardı, erken emeklilik istedim. Emirle hakimlik olmaz. Atatürk’ün okullarında yetişmiş bir hukukçu olarak, kabul edemezdim.”. Hürriyet. 17 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Eylül 2020. 
  7. ^ "Erdal Eren neden idam edildi? Erdal Eren kimdir?". 13 Aralık 1980’de yaşı büyütülerek idam edildi. 12 Eylül Darbesi'nin mimarı Kenan Evren, 17 yaşındaki Erdal Eren için "asmayalım da besleyelim mi" diyerek idam çağrısı yapmıştı. Posta Gazetesi. 12 Eylül 2017. 23 Eylül 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Eylül 2020. 
  8. ^ Yıldırım Türker, "Erdal'ı unutmadık" 24 Ocak 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Radikal, 11 Aralık 2006, URL erişim tarihi: 18 Mayıs 2008.
  9. ^ Saygı Öztürk. "Evren, bu zalimliği yaptı mı?". Sözcü. 15 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Mayıs 2015. 
  10. ^ "30 yıl sonra ceketine kavuştu!". http://www.sabah.com.tr/. 12 Haziran 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Aralık 2015.  |website= dış bağlantı (yardım)
  11. ^ Savaş Ay, A benim canım kürkünü giy 1 Haziran 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Takvim, 15 Aralık 2007, URL erişim tarihi: 18 Mayıs 2008.
  12. ^ Emin Çölaşan "Önce İnsanım Sonra Gazeteci" Sayfa 125.
  13. ^ a b Mesut Hasan Benli, "Erdal Eren'in ailesi devletten özür bekliyor" 14 Aralık 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Radikal, 12 Eylül 2007, URL erişim tarihi: 18 Mayıs 2008.
  14. ^ "Oğlunuz Erdal, 30. İstanbul Film Festivali web sayfası, Erişim tarihi:11.12.2014". 13 Aralık 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Aralık 2014. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]