Eleşkirt

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara

Koordinatlar: 39°47′53″K 42°40′28″D / 39.79806°K 42.67444°D / 39.79806; 42.67444

Eleşkirt
—  İlçe  —
Türkiye'de yeri
Türkiye'de yeri
İlin siyasi haritası
İlin siyasi haritası
Koordinatlar: 39°47′53″K 42°40′28″D / 39.79806°K 42.67444°D / 39.79806; 42.67444
Ülke Türkiye
İl Ağrı
Coğrafi bölge Doğu Anadolu Bölgesi
Yönetim
 - Kaymakam Abdulkadir Okay
 - Belediye başkanı Sebahattin Sarı (AK Parti)
Yüzölçümü
 - Toplam 1,559 km2 (0,6 mi2)
Rakım 1.840 m (6.037 ft)
Nüfus (2016)[1]
 - Toplam 35,098
 - Kır 24,937
 - Şehir 10,161
Zaman dilimi UDAZD (+3)
Posta kodu 04000
İl alan kodu 0472
İl plaka kodu 04
İnternet sitesi: http://www.eleskirt.bel.tr
İlçe sınırları içinde bulunan Kösedağ

Eleşkirt (Kürtçe: Zêtka) Ağrı ilinin bir ilçesidir.

Köken bilimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Eleşkirt ismi eski Ermenice kaynaklarda Alaşkert (Ալաշկերտ) olarak geçer. Fakat Ermeni kaynakları bunu genellikle o dönemin ilçe merkezi olan Toprakkale köyü için kullanırlar. Çünkü tarihte Urartu kalesinine sahip etrafı surlarla çevrili olan yerleşim yeri burasıdır. Osmanlıca kaynaklarda, örneğin Şemseddin Sami'nin Kamus-ül' Alam'ında ilçe merkezinden Aleşkerd (آلشكرد) olarak bahseder. Öte yandan bölgede yaşayan Kürtler, ilçe merkezini Zêtka ovayı da içine alan ilçenin tümünü de Elajgir diye adlandırırlar.[2]

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

İlçe bağlısı olarak merkez hariç olmak üzere ilçe merkezine bağlı; 3 belde, 61 köy ve 8 mahalleden oluşmaktadır. 1926 yılına kadar ilçe merkezinin şimdi köy statüsünde olan Toprakkale tarafında olduğu söylenmektedir. Daha sonra Trabzon-İran transit yolu Eleşkirt'ten geçince ilçe merkezi buraya taşınmıştır.

Kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

Binlerce yıl boyunca Kürt, Türk ve Ermeni halklarının iç içe yaşadığı Eleşkirt, Osmanlı döneminde birlikte yaşama kültürünün geliştiği bir yerleşim yeriydi. Bugün Eleşkirt'te zengin bu kültürlerin bileşiminden meydana gelen yemek kültürü bir hayli zengindir. Mutfağın temel malzemeleri et, yöresel baharatlar (pung, cetûrî vs.), sakatat çeşitleri, tereyağı ve bulgurdur. Bir tür ayran çorbası olan gırar Eleşkirt'te farklı bir şekilde yapılır ve yerel baharatlarla zenginleştirilir. Eleşkirt mutfağı bir çok yeşilliğin yapıldığı ve kurutulduğu bir yapıya sahip olduğu için yemekleri çok ağır sayılmaz. Eleşkirt ayrıca çiçal adı verilen örgü peyniriyle de meşhurdur. En ünlü yemekleri keşkek, gırar, cılbırdır.

El sanatları[değiştir | kaynağı değiştir]

Mutfak[değiştir | kaynağı değiştir]

Ağız[değiştir | kaynağı değiştir]

Genelde Ağrı, özelde ise Eleşkirt ilçesinin ağzıyla ilgili istenilen düzeyde malzeme toplanamadığı gibi bilimsel çalışma da yapılamamıştır. Bu anlamda Eleşkirt'de yaşayan Ahıska Türklerinin (halk arasında muhacir olarak bilinirler) konuştukları dille ilgili doyurucu bilgiler mevcut değildir. Şimdiye kadar Eleşkirt Türkçesiyle ilgili yapılan çalışmalardan en çok göze çarpan, Ağrı İli Eleşkirt İlçesi Uzunyazı Köyü (Ahıska) Muhacirleri adlı Ömer Seviş tarafından hazırlanmış olan yüksek lisans tezidir.[3]

Türküler ve halk oyunları[değiştir | kaynağı değiştir]

Tarihî yerler ve doğal güzellikler[değiştir | kaynağı değiştir]

Toprakkale köyünde Abdülakif Oğlu Mirza Bey 1687 tarafından yapılmış olan cami hala ibadete açıktır.

Parklar ve bahçeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Halkın çoğunluğunu Türkler ve Kürtler oluşturmaktadır. Eleşkirt'teki Türkler genellikle 93 harbi sonrası ve Dünya savaşı sonrasında Türkiye'ye iltica etmiş Ahıska Türkleri, Karapapaklar ve Azerilerdir.

Yıl Toplam Şehir Kır
1965[4] 35.168 6.019 29.149
1970[5] 37.526 6.869 30.657
1975[6] 40.141 8.202 31.939
1980[7] 44.124 10.083 34.041
1985[8] 47.277 11.561 35.716
1990[9] 41.748 9.871 31.877
2000[10] 48.892 15.339 33.553
2007[11] 40.867 11.194 29.673
2008[12] 39.532 9.881 29.651
2009[13] 39.281 10.009 29.272
2011[14] 39.578 11.005 28.573
2012[15] 39.040 11.247 27.793
2013[16] 38.156 10.868 27.288
2014[17] 37.744 10.304 27.440
2015[18] 35.548 10.334 25.214
2016[19] 35.098 10.161 24.937

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6WFCRnj7q. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015. 
  2. ^ Delikaya, Ömer. "Nexşeya Zimanî ya Erdnîgarê û Nirxandineke Mîkrotoponomîk li ser Gundê Qopiza Jorîn", Bingöl Üniversitesi Yaşayan Diller Enstitüsü Dergisi, Yıl:1, Cilt:1, Sayı:2, Kasım 2015 , p.103 url= http://dergipark.ulakbim.gov.tr/buydd/article/view/5000185255/5000163229
  3. ^ SEVİŞ Ömer, Ağrı İli Eleşkirt İlçesi Uzunyazı Köyü (Ahıska) Muhacirleri Ağzı, Atatürk Üniversitesi Bitirme Tezi, Erzurum 1976.
  4. ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BspR09U1. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  5. ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtmgVOeZ. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  6. ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtoLJwYR. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  7. ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtuGgTjZ. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  8. ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Btw9Ge39. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  9. ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtxHi6l2. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  10. ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtzkkHFX. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  11. ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu1b5IxY. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  12. ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu3PW2g9. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  13. ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuCcDk2w. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  14. ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuGI2pyT. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  15. ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6EZxMExAa. Erişim tarihi: 8 Mart 2013. 
  16. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6NPUXP4WR. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  17. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6WFCRnj7q. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015. 
  18. ^ "2015 genel nüfus sayımı verileri" (html) (Doğrudan bir kaynak olmayıp ilgili veriye ulaşmak için sorgulama yapılmalıdır). Türkiye İstatistik Kurumu. https://biruni.tuik.gov.tr/medas/. Erişim tarihi: 13 Nisan 2016. 
  19. ^ "2016 genel nüfus sayımı verileri" (html) (Doğrudan bir kaynak olmayıp ilgili veriye ulaşmak için sorgulama yapılmalıdır). Türkiye İstatistik Kurumu. https://biruni.tuik.gov.tr/medas/. Erişim tarihi: 7 Mart 2017. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]