El-Kaide

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(El Kaide sayfasından yönlendirildi)
Şuraya atla: kullan, ara
El-Kaide
القاعدة‎
Flag of Jihad.svg
El-Kaide ile kendisine bağlı bazı oluşumlar tarafından kullanılan siyah sancak
Aktif 1988-günümüz
İdeoloji Selefi cihatçılık
İslami köktendincilik
Takfiri
Ümmetçilik
Dünya Halifeliği
Kutubçuluk
Vahhabilik
Gruplar

El-Kaide Merkez (1988-günümüz)
Irak el-Kaidesi (2004-2006, Ocak 2006'da Mücahit Şura Meclisi oldu)
Mücahit Şura Meclisi (Ocak 2006-Ekim 2006, Ekim 2006'da Irak ve Şam İslam Devleti oldu)
Irak ve Şam İslam Devleti (2006-2013)
Mağrip el-Kaidesi (2007-günümüz)
Tehvid el-Cihad (2008-günümüz)
Arap Yarımadası el-Kaidesi (2009-günümüz)
Eş-Şebab (2010-günümüz)
El-Nusra Cephesi (2012-2016)
El-Murabitun (2013-2015, Aralık 2015'te Mağrip el-Kaidesi'ne katıldı)
Cund el-Aksa (2014-günümüz)
Hint Altkıtası el-Kaidesi (2014-günümüz)
Horasan Grubu
Sina Yarımadası el-Kaidesi
El-Kaide Kürt Taburları
Bosna-Hersek el-Kaidesi (c. 1992-günümüz)
Ebu Hafsa el-Mısri Tugayları
Tanzim Kaide el-Cihad
Yemen el-Kaidesi (c. 2000-2009)

Suudi Arabistan el-Kaidesi (?-2009)
Liderler Usame bin Ladin (1988-2011)
Eymen el-Zevahiri (2011-günümüz)
Operasyon
sahası
Dünya çapında (ağırlıklı olarak Orta Doğu)
Kuvveti Maddeye bakınız
Müttefikler
Rakipler
Savaşlar(ı)

Terörizmle Savaş
Afganistan'da

Tacikistan'da

Rusya'da

Yemen'de

Mağrip'te

Irak'ta

Pakistan'da

Somali'de

Suriye'de

Mısır'da

Örgütün üstlendiği 11 Eylül saldırıları
Pakistanlı gazeteci Hamid Mir, El-Kaide lideri Usame bin Ladin ile 1997 yılında röportaj yaparken.

El-Kaide (Arapça: القاعدة, Türkçe karşılığı "Kuruluş"), küresel çapta faaliyet gösteren İslamcı silahlı örgüt. Kökenleri Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nin Afganistan'a askerî müdahalede bulunduğu döneme dayanan örgüt, 1988 yılında kuruldu. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, NATO, Avrupa Birliği gibi uluslararası kuruluşlar ile birçok ülke tarafından terör örgütü olarak tanımlamaktadır. Aralarında 11 Eylül saldırıları, 2002 Bali saldırıları gibi sivilleri hedef alan çeşitli saldırıların sorumluluğunu üstlenmiştir.

Kuruluşundan, 2 Mayıs 2011'de Amerika Birleşik Devletleri'ne bağlı kuvvetler tarafından gerçekleştirilen harekât sonucunda öldürülmesine kadar liderliğini, kurucusu Usame bin Ladin'in yürüttüğü örgütün liderliğini günümüzde Usame bin Ladin'in 2 yardımcısından biri olan Eymen el-Zevahiri sürdürmektedir. El-Zevahiri, yayınladığı ses kaydında Taliban'ın yeni lideri Ahtar Mansur'a bağlılığını açıklamıştır.[1] El-Kaide Yemen'de birçok yeri ele geçirmiş durumdadır.[2]

Tarihçesi ve faaliyetleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Arka plan ve kuruluşu[değiştir | kaynağı değiştir]

Nisan 1978'de gerçekleşen ve Sevr Devrimi adı verilen askerî darbeyle var olan Afganistan Cumhuriyeti yıkıldı ve Afganistan Demokratik Halk Partisi yönetiminde oluşturulan hükûmetle Afganistan Demokratik Cumhuriyeti kuruldu.[3][4] Yeni hükûmete karşı olan bazı kesimler, mevcut hükûmete karşı ayaklanma başlattı.[4] Afganistan hükûmetinin isteği sonrasında, 1979 Aralık'ında, Sovyetler Birliği'nin ülkeye askerî müdahalede bulundu.[4] Sovyet güçlerine karşı mücadeleye girişen mücahitler, Amerika Birleşik Devletleri'nin Merkezi İstihbarat Teşkilatı (kısaca CIA) tarafından 1979 ile 1989 yılları arasında yürütülen ve Siklon Operasyonu kod adını taşıyan program çerçevesinde, Pakistan'ın Servislerarası İstihbarat (kısaca ISI) teşkilatı ve Pakistan Silahlı Kuvvetleri tarafından eğitilmiş, para ve silah desteği almıştı.[5][6] 1984 yılında, Arap mücahitler arasında yer alan Abdullah Azzam ile Usame bin Ladin tarafından, Arap dünyasından Afganistan'a para, silah ve gönüllü toplama amacı güden Mekteb el-Hidemat ("Hizmetler Bürosu") kuruldu.[7][8][9] Kuruluşun liderliğini Azzam yaparken, bin Ladin daha çok finansal işlerden sorumluydu.[9][10][11] Mekteb el-Hidemat, 35 ülkede kurduğu bürolarla faaliyetlerini yürüttü.[12] 1986 yılında Azzam ile arası açılmaya başlayan bin Ladin,[13][10][11] kendisinin Afganistan'da inşa ettiği ilk askerî eğitim kampı olan el-Masada'yı ("Aslan Yuvası"), Paktiya ili sınırlarındaki Caci köyü yakınlarında kurdu.[10][14]

1988'de Bin Ladin, Mekteb el-Hidemat'a olan desteğini çekerek organizasyondan ayrıldı.[11] 14 Nisan 1988'de, Birleşmiş Milletler'in girişimiyle Cenevre'de imzalanan Cenevre Anlaşması sonrasında, 15 Mayıs itibarıyla Sovyet güçlerinin ülkeden çekiliş süreci başladı.[15] Daha sonraları Bosna-Hersek'te ele geçirilen bir bilgisayardan elde edilen el yazısı notlara göre 11 Ağustos 1988 tarihinde Azzam'ın çağrısı sonucu Peşaver'de gerçekleştirilen ve bin Ladin, Muhammed Atıf, Seyyid İmam el-Şerif, Ebu Ubeyde el-Benşiri, Mohammed Loay Bayazid, Memduh Mahmud Salim ve Vael Hamza Abdulfettah Culaydan'ın katıldığı cihadın geleceği hakkındaki toplantıda, Sovyet kuvvetlerinin ülkeden ayrılmasının ardından da cihada devam edilmesi kararlaştırıldı.[16][17] El-Kaide'nin eski hazinedarlarından Medani el-Tayyib, oluşumun 11 Ağustos'taki toplantıdan önce de var olduğunu, bin Ladin tarafından 17 Mayıs'ta gizlice organize edilen bir toplantıya kendisinin de katıldığını ve 11 Ağustos'taki toplantıyla birlikte bu oluşumun gün yüzüne çıktığını belirtmişti.[18][19] El-Kaide ifadesinin bilinen ilk kullanımı bu toplantıda oldu.[18] 20 Ağustos'ta düzenlenen toplantıyla birlikte el-Kaide'nin esas kuruluşu gerçekleştirildi.[20] Toplantı tutanaklarında "El-Kaide, aslen organize olmuş bir İslami gruptur. Amacı; Allah'ın ismini yüceltmek ve Allah'ın dinini muzaffer kılmaktır." olarak tanımlanan organizasyonun askerî faaliyetleri, savaş boyunca Afgan mücahitlerle birlikte eğitilecek ve savaşacak olan "sınırlı süreli" ve gerçekleştirilecek olan deneme kampı sonrasında aralarındaki en iyilerin seçileceği "açık süreli" olmak üzere ikiye ayrılmıştı.[20]

24 Kasım 1989'da Peşaver'de, cuma namazını kıldırmak camiye giderken kullandığı aracın, önceden kurulan patlayıcılar sebebiyle infilak etmesi sebebiyle Abdullah Azzam ve araçta bulunan iki oğlu hayatını kaybetti.[21] Azzam'ın ölümü sonrasında Mekteb el-Hidemat dağılarak bazı üyeleri el-Kaide'ye katıldı ve el-Kaide tarafından sindirildi.[22][23]

Körfez Savaşı ve Amerikan karşıtlığının başlaması[değiştir | kaynağı değiştir]

Sovyet güçleriyle olan savaşın sona ermesinin ardından bin Ladin Suudi Arabistan'a döndü.[24] 2 Ağustos 1990'da Irak'ın Kuveyt'i işgal etmesiyle patlak veren Körfez Savaşı'nın başında Suudi Arabistan Kralı Fehd ve Savunma Bakanı Sultan ile görüşen bin Ladin, Amerika Birleşik Devletleri'nden askerî bir yardım alınmaması gerektiğini ve kendi kuvvetleriyle krallığı savunabileceğini belirtti. Ancak bu teklif kabul edilmedi ve Amerikan kuvvetleri Suudi Arabistan'a konuşlandırıldı.[25][26] Müslüman olmayan Amerikan birliklerinin kutsal topraklara basmasını uygunsuz bulan bin Ladin, esas savaşın Irak'a karşı değil İslam'a karşı verildiğini belirtmekteydi.[27] Suudi Arabistan hükûmeti karşıtı konuşmalara başlayan ve bu yönde konuşanları desteklemesi sebebiyle ev hapsine mahkûm edilen bin Ladin, aile üyelerinin Kral Fehd ile bağlantısını kullanarak bazı işleri halletmek amacıyla Pakistan'a gitme talebinde bulundu.[28][29] Nisan 1991'de Pakistan'a varmasının ardından ailesine bir mektup göndererek ülkesine dönmeyeceğini belirtti.[30] Burada birkaç ay geçirdikten sonra Aralık 1991'de ailesi ve çocuklarıyla birlikte, Haziran ayında İslamcı Ulusal İslami Cephenin desteğiyle askerî darbeye uğrayan Sudan'ın başkenti Hartum'daki bir eve yerleşti.[31]

Bin Ladin'in Sudan'daki dönemi ve ilk saldırılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Bin Ladin Sudan'da yaşamaya başladıktan sonra yol inşaatı ve tarım sektörlerine yönelirken, kendisi adına çalışan kişilerin bir kısmı el-Kaide üyesiydi.[32][33] El-Kaide'nin bazı üst düzey yöneticileri Afganistan'da kalıp buradaki eğitim kampları ve diğer tesislerdeki faaliyetlerini sürdürürken, Ebu Ubeyde ve Ebu Hafız Sudan'a gelerek buradaki el-Kaide üyelerinin askerî eğitiminde görev aldı.[33] Sudan hükûmeti adına savaşan militan grupları ile birlikte çalışıldı ve daha sonraları Ulusal İstihbarat ve Güvenlik Servisi şefi olacak Salih Abdullah adına Afrika'da çeşitli istihbarat verileri toplandı.[34] Ebu Ubeyde ile Ebu Hafız'ı keşif amacıyla Somali'ye gönderen bin Ladin, daha sonraları Eritre'deki İslamcı kuruluşlarla irtibat kurması, Eritre İslam Cihadı'nı finansal olarak desteklemesi ve eğitim kamplarının kurulması konusunda yardımcı olması amacıyla Ebu Ubeyde'yi Eritre'ye gönderdi.[34] 29 Aralık 1992'de, Somali'ye gidecek olan Amerikan askerlerinin kaldığı düşünülen Yemen'in Aden şehrindeki Gold Mohur Hotel ve Aden Mövenpick Hotel adlı iki otele el-Kaide tarafından bombalı saldırılar düzenlendi. İki sivilin hayatını kaybetmesiyle sonuçlanan örgütün düzenlediği bu ilk saldırılar gerçekleştirildiğinde Amerikan askerleri otelden ayrılmıştı.[35][36] Diğer taraftan 1990'ların başında, Bosna-Hersek'te de el-Kaide yapılanması oluşmaya başladı.[37] Bu oluşum, Mart 1992'de patlak veren Bosna Savaşı'nda, Bosnalı mücahitlerin tarafında mücadele vermişti.[38][39][40]

26 Şubat 1993'te, New York'taki Dünya Ticaret Merkezi'ne çeşitli el-Kaide üyeleri tarafından bomba yüklü kamyonetle bir saldırı gerçekleştirildi. Esas amacı, taşıdığı patlayıcıyla Kuzey Kulesi'nden geçip Güney Kulesi'ne ulaşarak patlayıcıların infilak ettirilmesi ve kulelerin yıkılmasını sağlayarak on binlerce kişinin hayatını kaybetmesi olan saldırı amacına ulaşamayarak 6 kişinin ölümüne ve 1.042 kişinin yaralanmasına sebep oldu.[41][42][43] Somali İç Savaşı sırasında ülkenin güneyinde bin Ladin tarafından birkaç eğitim kampı kuruldu ve aktif olarak kullanıldı; ancak 1993-1994 yıllarında Somalili savaşçılara silah ve eğitim bakımından sağladığı destek dışında el-Kaide üyeleri iç savaşa önemli miktarda bir katılım gerçekleştirmedi.[34] 3-4 Ekim 1993'te gerçekleşen Mogadişu Muharebesi'nde Birleşmiş Milletler askerî güçlerine saldıran güçler arasında el-Kaide üyeleri ve el-Kaide tarafından eğitilen kişiler de bulunmaktaydı.[44][45] Amerikalı istihbarat analizcilerinin araştırmalarına göre Ocak 1994 itibarıyla bin Ladin, Sudan'da en az üç askerî eğitim kampı kurarak farklı ülkelerden gelen isyancılara eğitim vermeye başladı.[46] Haziran 1995'te bin Ladin'in Kral Fehd'e yazdığı açık mektupta, Amerikan kuvvetlerinin Suudi Arabistan'ı terk edene kadar çeşitli saldırılar gerçekleştireceğini bildirilmekteydi.[47][48] 13 Kasım 1995'te, Riyad'da bulunan Amerikan güçlerinin kontrolündeki Suudi Arabistan Ulusal Muhafızları eğitim merkezine bomba yüklü araçlarla saldırı düzenlendi.[49] 7 kişinin hayatını kaybettiği saldırıyı gerçekleştirenler arasında olduğu öne sürülen dört kişi, Nisan 1995'te televizyonda yayınlanan itiraflarında bin Ladin'den etkilendiklerini ifade etti.[50] Bin Ladin ise verdiği röportajlarda bu saldırıyla herhangi bir ilgisi olmadığını ancak saldırıdan memnuniyet duyduğunu dile getirdi.[51][52] 26 Haziran 1995'te, Mısır Devlet Başkanı Hüsnü Mübarek'e, Etiyopya seyahati sırasında suikast girişiminde bulunuldu. İstihbarat raporlarına göre girişim, el-Kaide ile birlikte hareket eden ve Mısır'da faaliyet gösteren İslam Cemaati ile Mısır İslam Cihadı tarafından gerçekleştirilmiş ve Sudan hükûmeti ile ülkenin istihbarat servisleri tarafından desteklenmişti.[53] Amerika Birleşik Devletleri'nin baskısı sebebiyle Mayıs 1996'da Sudan'dan sınır dışı edilen bin Ladin, Afganistan'ın Celalabad şehrine döndü.[54][55]

Diğer taraftan Ocak 1995'te, Filipinler'in başkenti Manila'daki bir evde çıkan yangın sonrasında başlatılan soruşturma kapsamında Bojinka Planı adı verilen bir dizi saldırı planı gün yüzüne çıktı. El-Kaide ile bağlantılı kişilerce oluşturulan plan; Papa II. Ioannes Paulus'a suikast, Asya ile Amerika Birleşik Devletleri arasında sefer yapan on bir yolcu uçağına bombalı saldırı ve Fairfax County, Virginia'daki CIA merkezine uçakla intihar saldırısı gerçekleştirilmesinden oluşmaktaydı.[56][57]

Afganistan yılları[değiştir | kaynağı değiştir]

25 Haziran 1996'da, Suudi Arabistan'ın el-Huber şehrinde bulunan ve koalisyon güçlerinin konakladığı konut kompleksine bomba yüklü araçla bir saldırı düzenlendi. 19 Amerikan askeri ile bilinmeyen sayıda diğer ölümlerin ve 400'den fazla kişinin yaralandığı saldırının arkasında,[58] kesin olmayan bazı iddialara göre el-Kaide yer almaktaydı.[59][60][61][62][63] 23 Ağustos 1996'da Londra merkezli El-Kuds el-Arabi gazetesinde yayınlanan Bin Ladin'e ait bildiriyle Suudi Arabistan'da bulunan Amerikan kuvvetleri ve dünya genelinde Müslümanlara karşı olan tutumları sebebiyle Amerika Birleşik Devletleri'ne karşı cihat ilan edildi.[64][65][66] Bildiride amaçlarını Amerikan güçlerini Arap Yarımadası'ndan çıkarmak, Suudi yönetimini devirmek, İslam'ın kutsal yerlerini kurtarmak ve dünya üzerindeki bütün İslami devrimci örgütleri desteklemek olarak sıralamıştı.[67] Diğer taraftan Muhammed Ömer liderliğindeki Taliban, Eylül 1996'da başkent Kâbil'i ele geçirerek Afganistan İslam Emirliği'ni kurdu.[68] Taliban'ın ülke yönetiminde söz sahibi olmasının ardından el-Kaide, Taliban'ın koruması altında varlığını devam ettirmeye başladı.[69][70] El-Kaide tarafından, Taliban'ın elit gerilla birlikleri olarak faaliyet gösteren 055 Tugayı adlı askerî birimin finanse edilmesine ve eğitilmesine başlandı.[71][72][73][74] 23 Şubat 1998'de bin Ladin ile el-Zevahiri'nin El-Kuds el-Arabi'de yayınladıkları fetvada yer alan "Kudüs'teki Mescid-i Aksa ile Mekke'deki Mescid-i Haram'ı özgür kılmak için Amerikalıları ve onların müttefiklerini öldürmek her Müslümanın görevi" ifadeleri ile birlikte Hristiyan ve Yahudilere karşı cihat çağrısı yapıldı. 1996'daki çağrının aksine bu fetva, çeşitli İslami kuruluşlar ve akademisyenler tarafından da onaylanmış;[75][76] beş farklı İslamcı örgüt liderinin imzasıyla Dünya İslam Cephesi adıyla yayınlanmıştı.[77]

7 Ağustos 1998'de el-Kaide ve Mısır İslam Cihadı tarafından, Tanzanya'nın Darüsselam şehri ile Kenya'nın başkenti Nairobi'deki Amerika Birleşik Devleti konsolosluklarına bomba yüklü kamyonlarla saldırı düzenlendi.[78] Saldırılarda 224 kişi öldü, 4.000'den fazla kişi ise yaralandı.[79] 20 Ağustos günü Hartum'daki el-Şifa fabrikası ile Afganistan'daki bazı el-Kaide eğitim kamplarına Amerikan güçleri tarafından füzeyle saldırılar düzenlendi.[80] Bin Ladin'in kimyasal silah ürettiği gerekçesiyle düzenlenen saldırı sonucunda fabrika imha edilirken, daha sonra yapılan incelemeler ve Amerikalı hükûmet yetkililerinin açıklamalarıyla fabrikada böyle bir üretimin gerçekleşmediği ve yalnızca ilaç üretimi yapıldığı, bin Ladin ile fabrika arasında herhangi bir bağlantı olmadığı tespit edildi.[81][82] Öte yandan Amerikan istihbarat yetkilileri, bin Ladin ile Sudan hükûmetine ait Military Industry Corporation adlı şirket arasında birtakım finansal ilişkilerin olduğunu öne sürdü.[83]

1 Ocak 2000'de veya yakın tarihlerde el-Kaide üyeleri tarafından, Ürdün'deki dört farklı noktaya (başkent Amman'daki Radisson Hotel, İsrail-Ürdün sınırı, Hristiyanlar için kutsal sayılan Nebo Dağı ve Yahya'nın İsa'yı vaftiz ettiğine inanılan Şeria Nehri kıyısındaki bir yer), Amerika Birleşik Devletleri'nin Los Angeles şehrindeki Los Angeles Uluslararası Havalimanı'na ve Yemen'in Aden şehrinde demirlemiş olan Amerika Birleşik Devletleri Donanması'na bağlı USS The Sullivans (DDG-68) muhribine bombalı saldırılar yapılması planlansa da bunların hiçbiri çeşitli sebeplerden dolayı gerçekleşmedi.[84][85][86][87] 12 Ekim 2000'de, Aden'de demirlemiş olan Amerika Birleşik Devletleri Donanması'na bağlı USS Cole (DDG-67) muhribine el-Kaide militanlarınca düzenlenen intihar saldırısında 17 Amerikan askeri hayatını kaybetti, 39 asker ise yaralandı.[88]

11 Eylül saldırıları ve Terörizmle Savaş'ın başaması[değiştir | kaynağı değiştir]

11 Eylül 2001'de, Amerika Birleşik Devletleri'nde iç hatlar uçuşu gerçekleştirilen dört uçak kaçırıldı. American Airlines'ın 11 sefer sayılı uçuşu ile United Airlines'ın 175 sefer sayılı uçuşu New York'taki Dünya Ticaret Merkezi'nin iki kulesine çarptırılırken, iki kulenin de yıkılmasına yol açtı. American Airlines'ın 77 sefer sayılı uçuşu, Arlington County'deki Pentagon'a çarparken, Washington, DC'de bulunan Amerikan Kongre Binası veya Beyaz Saray'a çarptırılması planlanan United Airlines'ın 93 sefer sayılı uçuşu ise yolcuların kalkışması sonucu Pensilvanya'daki Somerset County'e düştü. Saldırılar sonucunda, uçakları kaçıran 19 kişi dahil 2.996 kişi hayatını kaybetti, 6.000'den fazla kişiyse yaralandı. 16 Eylül günü bin Ladin tarafından yapılan açıklamada saldırıların arkasında kendisinin olmadığını belirtilse de,[89][90] 29 Ekim 2004'te yayınlanan videosunda ilk kez saldırıların sorumluluğunu üstlendi ve uçakları kaçıran 19 kişiyi bizzat kendisinin eğittiğini söyledi.[91][92][93] FBI tarafından yürütülen araştırma neticesinde saldırıları gerçekleştiren kişilerin, bin Ladin'in liderliğindeki el-Kaide ile bağlantılı olduğu belirlendi.[94][95][96] Amerika Birleşik Devletleri tarafından Afganistan'daki Taliban rejimini sonlandırılmak için Terörizmle Savaş adı altında bir kampanya başlatıldı. 7 Ekim 2001'de, Afganistan'daki Taliban ve el-Kaide hedeflerinin Amerikan ve Britanya kuvvetleri tarafından bombalanmasıyla Afganistan Savaşı fiilen başlamış oldu.[97] Kuzey İttifakı ile birlikte hareket eden koalisyon güçleri, Kasım 2001'de başkent Kâbil'i ele geçirip Afganistan İslam Emirliği'ni yıkarak Taliban yönetimine son verdi.

Terörizmle Savaş dönemi ve sonrası[değiştir | kaynağı değiştir]

Terörizmle Savaş'ın başlamasının ardından el-Kaide'nin hem yönetici kademesinde hem de militanlarında kayıplar yaşanmaya başlansa da örgütün faaliyetleri devam etti. 22 Aralık 2001'de, Paris'ten Miami'ye gerçekleşen American Airlines'ın 63 sefer sayılı uçuşu sırasında, ayakkabısında sakladığı bombayı patlatmaya çalışan bir el-Kaide üyesinin bu girişimi kabim memurları ve yolcular tarafından engellendi.[98] 11 Nisan 2002'de, Tunus'a bağlı Cerbe adasındaki El-Griba Sinagogu'na el-Kaide'ye bağlı bir kişi tarafından düzenlenen intihar saldırısı, 21 kişinin ölümüne yol açtı.[99]

Irak'taki faaliyetler[değiştir | kaynağı değiştir]

Ebu Musab el-Zerkavi tarafından 1999'da Ürdün'de kurulan ve 2001'de başlayan Afganistan Savaşı sonrasında el-Zerkavi'nin Irak'a hareket ederek faaliyetlerine burada devam ettiren Cemaat el-Tevhid vel-Cihad, Mart 2003'te Irak'ın İşgali ile başlayan Irak Savaşı'yla birlikte Irak'ta silahlı faaliyetlere başladı.[100] 17 Ekim 2004'te İnternet ortamında yayınladığı bildiriyle el-Kaide'ye bağlılık yemini eden örgüt, Irak el-Kaidesi adını aldı.[101] Irak'taki el-Kaide oluşumu, Batı ülkelerinden çok genel olarak ülkedeki Şii azınlığa yönelik saldırılar gerçekleştirmekteydi.[102][103] 9 Kasım 2005'te, Ürdün'ün başkenti Amman'daki üç otele birkaç dakika arayla Irak el-Kaidesi militanlarınca gerçekleştirilen intihar saldırılarında toplam 63 kişi hayatını kaybederken 115'ten fazla kişi yaralandı.[104]

15 Ocak 2006'da örgüt sözcüsü Ebu Maysara el-Iraki tarafından, "Irak'ı işgalden kurtarmak, tüm mücahitleri tek bir çatı altında toplamak ve birlikte hareket etmesini sağlamak ve İslam ile Sünnet bayrağını yüceltme" amacıyla, Irak el-Kaidesi'nin de aralarında olduğu altı örgütün birleşmesiyle Mücahit Şura Meclisi adlı çatı örgütün kurulduğu duyuruldu.[105] 22 Şubat 2006'da, Irak'ın Samarra şehrinde yer alan ve Şiilerin kutsal kabul ettiği el-Askeri Camii'ne düzenlenen bombalı saldırıda ölen ya da yaralanan olmazken;[106][107] saldırı sonrasında ülkedeki Sünni ve Şii kesim arasında çıkan çatışmalarda 1.000'in üzerinde ölü olduğu belirtildi.[108] 7 Haziran 2006'da, el-Zerkavi'nin de katıldığı bir örgüt toplantısının yapıldığı binaya Amerika Birleşik Devletleri Hava Kuvvetleri'ne bağlı uçaklar tarafından düzenlenen hava saldırısıyla el-Zerkavi'nin öldürülmesi sonrasında örgütün liderliği Ebu Eyyüb el-Mısri'ye geçti.[109][110][111] 15 Ekim 2006'da yayınlanan videoyla oluşum; Bağdat, Anbar, Diyala, Kerkük, Selahaddin ve Ninova illerinin tamamı ile Babil ilinin bir kısmını içinde barındıran bölgede Irak İslam Devleti'ni kurduğunu açıkladı.[112] 23 Kasım 2006'da, Bağdat'ın Şii nüfusunun yoğun olduğu Medine es-Sadr semtinde düzenledikleri bir dizi bombalı araç ve havan saldırılarında en az 215 kişi yaşamını yitirdi, 250'den fazla kişi yaralandı.[113][114] 17 Mart 2008'de Kerbela'da, Şiiler için kutsal kabul edilen İmam Hüseyin Türbesi yakınlarında gerçekleştirilen ve en az 48 kişinin ölümüne yol açan intihar saldırısı ile 17 Haziran 2008'de Şii nüfusun yoğun yaşadığı Bağdat'ın el-Hürriye semtindeki bir otobüs durağında gerçekleştirilen ve en az 51 kişinin hayatını kaybettiği bombalı araç saldırısının sorumlulukları örgüt tarafından üstlenilmese de bazı yetkililerin açıklamalarına göre saldırıların arkasında Irak'taki el-Kaide yapılanması bulunmaktaydı.[115][116][117] El-Mısri'nin 18 Nisan 2010'da öldürülmesi sonrasında örgütün liderliği Ebu Bekir el-Bağdadi'ye geçti.[118][119][120]

El-Bağdadi, 8 Nisan 2013'te yaptığı açıklamada, el-Kaide'ye bağlı olarak Suriye'de faaliyet gösteren el-Nusra Cephesi ile birleştiklerini ve böylece Irak ve Şam İslam Devleti'ni kurduklarını ifade etti.[121][122] El-Kaide tarafından 3 Şubat 2014'te yayınlanan bildiride Irak ve Şam İslam Devleti'nin kuruluşunda kendilerine danışılmadığı ve kendilerinin onayı alınmadığı, faaliyetlerinden memnun olmadıkları ve desteklemedikleri örgütün el-Kaide ile herhangi bir bağlantısı kalmadığı ifadelerine yer verildi.[123][124]

İdeolojisi[değiştir | kaynağı değiştir]

El-Kaide, İslam dünyasını Batı'nın etkisinden kurtarıp İsrail'i de yok ederek, İspanya'dan Endonezya'ya kadar uzanan bölgede Sünni şeriat kanunlarıyla yönetilen bir devlet kurmayı amaçlamaktadır.[125][126] Selefi cihatçılık olarak tanımlanan bu ideolojinin kökenleri Mekteb el-Hidemat'a dayandırılmaktadır.[127] Örgüt ayrıca, İslam mezheplerinden Şiiliği de reddeder ve Şiiliği benimseyenleri kâfir olarak değerlendirir.[128] Bin Ladin'in ise Vahhabilik ve Selefilik ideolojilerini, cihatçı bir anlayışla benimsediği belirtilmektedir.[129][130]

Lawrence Wright'a göre Seyyid Kutub'un çalışmaları ve Abdullah Azzam'ın cihat çağrısı olmasaydı, el-Kaide var olmayabilirdi.[131] 1950'ler ile 1960'larda verdiği vaazlarda Kutub, şeriat kanunların eksikliğinden dolayı İslam dünyasının artık tam olarak Müslüman olmadığını ve İslam öncesindeki Cahiliye Dönemi'ne dönüldüğünü ifade etmekteydi. İslam'ı kurtarmak adına erdemli Müslümanlar tarafından, şeriat kanunlarını benimseyen "gerçek İslam devletleri" kurulmalı ve Müslümanlar, sosyalizm ile milliyetçilik gibi Müslüman olmayan toplumlar tarafından oluşturulan akımların etkisinden kurtarılmalıydı.[132] Muhammed Cemal Halife, "İslam, diğer dinlerden farklı olarak bir yaşam biçimidir. Biz (Halife ve bin Ladin), İslam'a göre nasıl yememiz, nasıl evlenmemiz, nasıl konuşmamız gerektiğini öğrenmeye çalışıyorduk. Seyyid Kutub'un çalışmalarını okurduk. Kendisi, bizim neslimizi en çok etkileyen isimlerin başında gelmektedir." ifadelerini kullanmaktaydı.[133]

Büyüklüğü[değiştir | kaynağı değiştir]

Genel[değiştir | kaynağı değiştir]

Bin Ladin'i aramakla görevli CIA-FBI ortak kuvvetlerinde yer alan eski FBI memuru Jack Cloonan'ın, ortak kuvvetler tarafından ele geçirilen belgelerde yer alan bilgilere dayandırdığı ifadesine göre el-Kaide, kurulduğu 1989 yılında 72 üyeden oluşmaktaydı.[134] Yine Cloonan'ın açıklamalarına göre Afganistan Savaşı esnasında Kâbil yakınlarındaki bir binanın CIA'e ait bir insansız hava aracı tarafından imha edilmesi sonrasında ortak kuvvetler tarafından yeni bir belge ele geçirildi. Bu belgeye göre bin Ladin'e bağlılık yemini eden 198 kişi vardı.[134] Cloonan ayrıca birçok kişinin el-Kaide kamplarında eğitim aldığını; ancak bunların tamamının bin Ladin'e bağlılık yemini etmediğini veya herhangi bir eylemde yer almadığını söylemişti.[134] Amerika Birleşik Devletleri Dışişleri Bakanlığı tarafından Nisan 2004'te yayınlanan ve 2003'e dair veriler sunan Country Reports on Terrorism başlıklı rapora göre dünya çapında el-Kaide'den etkilenen veya örgüte bağlı olarak faaliyet gösteren binlerce kişi bulunduğu tahmin edilmekteydi.[135] Michael Hirsh'in Haziran 2006'da Newsweek'te yayınlanan makalesinde istihbarat birimlerinin, 11 Eylül saldırılarının gerçekleştiği zamanlarda gerçek el-Kaide militanı sayısının 1000'den fazla olmadığı, bir ihtimalle 500'e yakın olduğu ve birçoğunun Afganistan ve çevresinde yer aldığı konusunda hemfikir olduğu belirtilmişti.[136] Londra Uluslararası Stratejik Çalışmalar Enstitüsünün 2003-2004 Stratejik Anketine göre dünya çapında 18.000 el-Kaide militanı bulunmaktayken, Nisan 2005'te United Press International'a konuşan Suudi Arabistanlı bir hükûmet yetkilisine göre tahmini olarak el-Kaide üyesi ve destekçisi sayısı 5.000'in altındaydı.[137]

Pentagon Sözcüsü Jim Gregory, Eylül 2011'deki açıklamasında mevcut hükûmetin tahminine göre 3.000-4.000 kadar el-Kaide üyesi olduğunu belirtti.[138]

Afganistan-Pakistan bölgesi[değiştir | kaynağı değiştir]

27 Haziran 2010'da American Broadcasting Company'de yayınlanan This Week adlı televizyon programında konuşan CIA Direktörü Leon Panetta, Afganistan genelinde 50-100 arası, belki de daha az el-Kaide üyesi olduğunu ve örgütün esas konuşlandığı yerin Pakistan'ın kabile bölgeleri olduğunu belirtti.[139] Uluslararası Güvenlik Destek Gücü (ISAF) komutanı David Petraeus da, Nisan 2011 başlarındaki açıklamasında da Afganistan'da 100'den az el-Kaide üyesinin kaldığını ifade etti.[140] Associated Press tarafından oluşturulan Ekim 2012 tarihli bir habere göre, Kâbil ve Washington, DC'deki bazı Amerikalı yetkililerin ifadelerine dayanılarak Afganistan'da 50-100 arasında el-Kaide militanı kaldığı bilgisi verildi.[141] Yine aynı haberde Lovgar Emniyet Müdürü Gulem Sahi Ruğ Levaney, Lovgar'daki el-Kaide üyesinin sayısının kaç olduğunu bilmenin zor olduğunu söylese de 100-150 civarında tahmin etmekteydi.[141]

Batı Afrika[değiştir | kaynağı değiştir]

Batı Afrika'da, Ağustos 2013'te kurulan ve 2015'te el-Kaide'ye bağlılığını bildiren el-Murabitun faaliyet göstermektedir. Philippe Migaux'nun Ekim 2013'teki ifadesine göre el-Murabitun'un Mali ile Nijer arasında faaliyet gösteren 300 kadar militanı vardı.[142] Radio France Internationale tarafından Mayıs 2014'te yayınlanan bir haberde, Fransız istihbarat birimlerine yakın bir kaynaktan alınan bilgiye dayandırılarak o tarihlerde örgütün 100'den az militanının olduğu bilgisi verilmekteydi.[143] Moritanyalı gazeteci Lemine Ould Mohamed Salem Mart 2015 tarihli röportajında, grubun 500-600 civarı üyesi olduğunu söylemekteydi.[144] Şubat 2016'da, Jeune Afrique'te yayınlanan bir haberde yer alan ifadelerde ise Malili kaynaklara göre örgütün 200 kadar savaşçısı olduğu belirtilmekteydi.[145]

Mağrip[değiştir | kaynağı değiştir]

Mağrip'te, Eylül 2006'da el-Kaide'ye bağlılığını açıklayan Vaaz ve Savaş için Selefi Grup'un Ocak 2007'de yayınladığı bildiriyle adını ve yapılanmasını değiştirerek oluşan Mağrip el-Kaidesi faaliyet göstermektedir. Mali Dışişleri Bakanı Soumeylou Boubèye Maïga, Mayıs 2011'deki açıklamasında Mali'de tahminen 250-300 civarında örgüt üyesinin olduğunu, anca aktif savaşçı sayısının 100'den az olduğunu belirtti.[146] Fransa Ulusal Meclisi'nin Ağustos 2012 tarihli raporunda, bazı uzmanların ifadesine dayanarak örgütün aktif üye sayısı 500 ile 1.000 arasında gösterilmekteydi.[146] Tout sur l'Algérie'deki bir haberde yer alan ve emniyet birimlerine dayandırılan bilgiye göre, 2013 başı itibarıyla Kabiliye bölgesinde 400 kadar örgüte bağlı savaşçı bulunmaktaydı.[147] Ocak 2013'teki bir röportajında örgütün 1.000 kadar savaşçısı olduğu tahmininde bulunan Mathieu Guidère,[148] Kasım 2013'te ise Fransız müdahalesi öncesinde 1.500 kadar olan militan sayısının müdahale sonrasında 500 civarına gerilediğini ifade etti.[149] 2013 Country Reports on Terrorism raporuna göre oluşum, Cezayir'de 100'den az, Sahel'de ise bundan da az militanla faaliyet göstermekteydi.[150] Ağustos 2014'te Le Figaro'daki yazısında Mélanie Matarese, "İslamcı hareketlere yakın" kaynaklardan edindiği bilgiye göre yapılanmanın Mali'de 700 kadar adamı olduğunu yazdı.[151] Matarese, Eylül 2014'teki yazısında ise Cezayir'deki üye sayısını 800 civarı olarak vermişti.[152] Mathieu Olivier'nin Kasım 2015'te, Rémi Carayol'un ise Aralık 2015'te Jeune Afrique'te yayınlanan yazılarında, Malili kaynaklara göre grubun 200 kadar üyesi kaldığı ifade edilmekteydi.[153][154]

Arap Yarımadası[değiştir | kaynağı değiştir]

Arap Yarımadası'nda, Suudi Arabistan el-Kaidesi ile Yemen el-Kaidesi'nin Ocak 2009'da yayınladığı ve iki grubun birleştiğini duyurduğu bildiriyle kurulan Arap Yarımadası el-Kaidesi faaliyet göstermektedir. 2010 ve 2011'deki Country Reports on Terrorism raporlarında örgütün birkaç yüz üyesi olduğu bilgisi verilmekteydi.[155][156] Fawaz Gerges'in Temmuz 2010 tarihli yazısında, örgütün dönem itibarıyla 100-300 arasında çekirdek kadrosu olduğunu ifade etti.[157] Carnegie Uluslararası Barış Vakfı tarafından Ağustos 2010'da yayınlanan yazıda, örgütün Yemen'deki varlığının 300 ile birkaç bin arasında değiştiği, düşük sayının örgüte bağlı aktif militan sayısını, büyük sayının ise örgütün gerçekleştirdiği faaliyetlerde aktif olarak yer almasa da destekleyici pozisyonda bulunanların da dahil edildiği kişi sayısı ifade ettiği belirtildi.[158] Juan Zarate, Ekim 2010'daki demecinde örgütün 600 kadar savaşçısı olduğunu söyledi.[159] Daniel Martin Varisco'nun Kasım 2010'da CNN için yazdığı yazıda, resmî rakamlar değişiklik gösterse de örgütün 300 ile 500 arasında aktif üyesi olduğu ifade edilmekteydi.[160] John O. Brennan, Nisan 2012'de verdiği demeçte Yemen'deki örgüt üyesini 1.000 civarında tahmin ettiğini söyledi.[161] 2012, 2013 ve 2014 tarihli Country Reports on Terrorism raporlarında 1.000 civarı,[150][162][163] 2015 raporunda ise 4.000'e kadar ulaşan[164] örgüt üyesi olduğu bilgisi yer aldı.

Sina Yarımadası[değiştir | kaynağı değiştir]

Sina Yarımadası'nda, faaliyetlerine 2011'de başlayan Sina Yarımadası el-Kaidesi bulunmaktadır. Mısır'da yayınlanan el-Mısri el-Yevm gazetesinin Ağustos 2011'deki bir haberde, bazı yerel kaynaklardan alınan ifadelere dayandırılarak örgütün 40 kadar üyesi olduğu bildirilmekteydi.[165]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Genel
Özel
  1. ^ http://www.hurriyet.com.tr/dunya/29804271.asp
  2. ^ http://www.haber7.com/asya/haber/1519532-el-kaide-yemende-harekete-gecti?wr=1
  3. ^ Ram, Mohan (19 Ocak 1980). "A rocky revolution" (İngilizce). Economic and Political Weekly 15 (3): 101. 
  4. ^ a b c Gibbs, David (Aralık 1987). "Does the USSR Have a 'Grand Strategy'? Reinterpreting the Invasion of Afghanistan" (İngilizce). Journal of Peace Research 24 (4): 371-372. ISSN 0022-3433. 
  5. ^ Rizvi, Hasan-Askari (2004). "Pakistan's Foreign Policy: an Overview 1974-2004" (İngilizce). PILDAT. ss. 19-20. 11 Aralık 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20151211030255/http://www.millat.com:80/democracy/Foreign%20Policy/Briefing_Paper_english_11.pdf. 
  6. ^ Bergen 2002, s. 55.
  7. ^ National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States (2004) (İngilizce). Monograph on Terrorist Financing - Staff Report to the Commission. s. 88. http://www.9-11commission.gov/staff_statements/911_TerrFin_Monograph.pdf. 
  8. ^ Bergen 2002, s. 54.
  9. ^ a b Scheuer 2011, s. 54.
  10. ^ a b c Bergen 2002, s. 56.
  11. ^ a b c Scheuer 2011, s. 58.
  12. ^ Gunaratna 2002, s. 4.
  13. ^ Bergen 2006, s. 47-48.
  14. ^ Scheuer 2011, s. 61.
  15. ^ Şahi, Ağa (Ocak-Nisan 2008). "The Geneva Accords" (İngilizce). Pakistan Horizon 61 (1/2): 143. 
  16. ^ Wright 2006, s. 131.
  17. ^ Wright 2006, s. 447-448.
  18. ^ a b Wright 2006, s. 448.
  19. ^ Wright 2006, s. 113.
  20. ^ a b Wright 2006, s. 133.
  21. ^ Baker, Aryn (28 Haziran 2009). "Who Killed Abdullah Azzam?" (İngilizce). Peşaver: Time. 22 Temmuz 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160722014717/http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1902809_1902810_1905173,00.html. 
  22. ^ Alimi, Eitan Y. (Ocak 2011). "Relational dynamics in factional adoption of terrorist tactics: a comparative perspective" (İngilizce). Theory and Society 40 (1): 104. 
  23. ^ Cragin, R. Kim (Aralık 2008). "Early History of Al-Qa'ida" (İngilizce). The Historical Journal 51 (4): 1057. 
  24. ^ Scheuer 2011, s. 79.
  25. ^ Scheuer 2011, s. 91.
  26. ^ Jehl, Douglas (27 Aralık 2001). "A Nation Challenged: Holy war lured Saudis as rulers looked Away" (İngilizce). The New York Times. 26 Mayıs 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160526225301/http://www.nytimes.com/2001/12/27/world/a-nation-challenged-saudi-arabia-holy-war-lured-saudis-as-rulers-looked-away.html?pagewanted=3. 
  27. ^ Scheuer 2011, s. 81.
  28. ^ Scheuer 2011, s. 82.
  29. ^ Bergen 2002, s. 78-79.
  30. ^ Bergen 2002, s. 79.
  31. ^ Scheuer 2011, s. 87.
  32. ^ Scheuer 2011, s. 88.
  33. ^ a b Scheuer 2011, s. 89.
  34. ^ a b c Scheuer 2011, s. 90.
  35. ^ Bergen 2002, s. 172.
  36. ^ Wright 2006, s. 174.
  37. ^ Kole, William J. (16 Nisan 2006). "Intelligence report: Extremists have been crossing Balkans for years" (İngilizce). Lincoln Journal Star. Saraybosna: Associated Press. 15 Eylül 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20160915213745/http://journalstar.com/news/national/intelligence-report-extremists-have-been-crossing-balkans-for-years/article_b9d74018-dfb7-57e4-9b5e-efaa3f66e975.html. 
  38. ^ Shrader, Charles R. (2003) (İngilizce). The Muslim-Croat Civil War in Central Bosnia: A Military History, 1992-1994. Texas A&M University Press. s. 52. ISBN 9781585442614. https://books.google.com.tr/books?id=1_ceXJTw71MC&lpg=PP1&hl=tr&pg=PA52#v=onepage&q&f=false. 
  39. ^ Berger, J. M. (2011). "Rebuilding the Network" (İngilizce). Jihad Joe: Americans Who Go to War in the Name of Islam. Potomac Books. ISBN 1597978663. https://books.google.com.tr/books?id=LomKwVXd-o8C&pg=PT153&lpg=PT153&dq=%22bosnian+mujahideen%22+%22al+qaeda%22&source=bl&ots=JnXxcW6OBe&sig=OHLThLnYFr5AOphdshz0dfP5ync&hl=tr&sa=X&ved=0ahUKEwjRkcaM9p7PAhWDuRQKHUvzDAsQ6AEIPTAI#v=onepage&q=%22bosnian%20mujahideen%22%20%22al%20qaeda%22&f=false. 
  40. ^ Schwartz, Stephen. "Wahhabism and al-Qaeda in Bosnia-Herzegovina" (İngilizce). Terrorism Monitor (The Jamestown Foundation) 2 (20). http://www.jamestown.org/programs/tm/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=27034&tx_ttnews%5BbackPid%5D=179&no_cache=1#.V-GvB_mLSt8. 
  41. ^ Whitlock, Craig (5 Temmuz 2007). "Homemade, Cheap and Dangerous" (İngilizce). Londra: The Washington Post. 17 Eylül 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6kb7SoRQA. 
  42. ^ Childers, J. Gilmore; DePippo, Henry J. (24 Şubat 1998). "Senate Judiciary Committee Hearings: Foreign Terrorists in America: Five Years After the World Trade Center" (İngilizce). US Senate Judiciary Committee. 27 Aralık 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20071227065444/http://judiciary.senate.gov/oldsite/childers.htm. 
  43. ^ Wright 2006, s. 178.
  44. ^ Bergen 2002, s. 85.
  45. ^ Roggio, Bill (31 Aralık 2011). "Shabaab leader recounts al Qaeda’s role in Somalia in the 1990s". Long War Journal. 3 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20160303205704/http://www.longwarjournal.org/archives/2011/12/shabaab_leader_recou.php. 
  46. ^ Weiner, Tim (21 Ağustos 1998). "U.S. Sees Bin Laden as Ringleader of Terrorist Network" (İngilizce). Washington, DC: The New York Times. 10 Mart 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20150310101614/http://partners.nytimes.com/library/world/africa/082198attack-binladen.html. 
  47. ^ Wright 2006, s. 209-210.
  48. ^ Scheuer 2011, s. 94-95.
  49. ^ "Ambassador: Car bomb destroyed military building" (İngilizce). Riyad: CNN. 13 Kasım 1995. 5 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160305060335/http://edition.cnn.com/WORLD/9511/saudi_blast/11am/. 
  50. ^ Hegghammer, Thomas (Şubat 2008). "Deconstructing the Myth about al-Qa'ida and Khobar" (İngilizce) (PDF). CTC Sentinel I. (3). http://hegghammer.com/_files/Hegghammer_-_deconstructing_the_myth_about_AQ_and_Khobar.pdf. 
  51. ^ Fisk, Robert (10 Temmuz 1996). "Arab rebel leader warns the British: 'Get out of the Gulf'" (İngilizce). The Independent. 27 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20150227110722/http://www.independent.co.uk/news/arab-rebel-leader-warns-the-british-get-out-of-the-gulf-1328034.html. Erişim tarihi: 27 Şubat 2015. 
  52. ^ Compilation of Usama Bin Ladin Statements, 1994-January 2004; s. 44
  53. ^ Wright 2006, s. 130-131.
  54. ^ Scheuer 2011, s. 102-105.
  55. ^ Astill, James (17 Ekim 2001). "Osama: the Sudan years" (İngilizce). The Guardian. 21 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20160321193717/http://www.theguardian.com/world/2001/oct/17/afghanistan.terrorism3. 
  56. ^ McDermott, Terry (1 Eylül 2002). "The Plot" (İngilizce). Los Angeles Times. 12 Nisan 2003 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20030412091134/http://www.latimes.com/news/specials/911/la-na-plot-1sep01.story. 
  57. ^ Brzezinski, Matthew (6 Ocak 2002). "Agonized hindsight over early terror plot" (İngilizce). The Seattle Times. 12 Aralık 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20151212193520/http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=20020106&slug=bojinka060. 
  58. ^ Creamer, Robert L.; Seat, James C. (Nisan 1998). "Khobar Towers: The Aftermath and Implications for Commanders" (İngilizce) (PDF). 8 Mart 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20130308110854/http://www.au.af.mil/au/awc/awcgate/awc/98-082.pdf. 
  59. ^ Porter, Gareth (1 Eylül 2015). "Who Bombed Khobar Towers? Anatomy of a Crooked Terrorism Investigation" (İngilizce). Truthout. 20 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160420100812/http://www.truth-out.org/news/item/32589-who-bombed-khobar-towers-anatomy-of-a-crooked-terrorism-investigation. 
  60. ^ Hegghammer, Thomas (15 Şubat 2008). "Deconstructing the Myth about al-Qa'ida and Khobar" (İngilizce). Terörizmle Savaş Merkezi. 2 Mart 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20130302190238/http://www.ctc.usma.edu/posts/deconstructing-the-myth-about-al-qaida-and-khobar. 
  61. ^ Atvan, Abdülbari (2006) (İngilizce). The Secret History of Al Qaeda. University of California Press. s. 168-169. ISBN 0-520-24974-7. 
  62. ^ "Perry: U.S. eyed Iran attack after bombing" (İngilizce). Washington, DC: United Press International. 6 Haziran 2007. 4 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160804130201/http://www.upi.com/Business_News/Security-Industry/2007/06/06/Perry-US-eyed-Iran-attack-after-bombing/UPI-70451181161509/. 
  63. ^ Wright 2006, s. 313-314.
  64. ^ Bergen 2002, s. 93.
  65. ^ Scheuer 2011, s. 110.
  66. ^ Scheuer 2011, s. 113.
  67. ^ Esposito 2003, s. 20-21.
  68. ^ Rashid, Ahmed (Kasım-Aralık 1999). "The Taliban: Exporting Extremism" (İngilizce). Foreign Affairs 78 (6): 24. 
  69. ^ Atran, Scott (2010). "A Question of Honour: Why the Taliban Fight and What to Do About It" (İngilizce). Asian Journal of Social Science 38 (3): 350. 
  70. ^ Wright 2006, s. 138.
  71. ^ McCarthy, Rory; Carter, Helen; Norton-Taylor, Richard (27 Ekim 2001). "The elite force who are ready to die" (İngilizce). The Guardian. 14 Eylül 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160914164535/https://www.theguardian.com/world/2001/oct/27/afghanistan.terrorism6. 
  72. ^ Eisenberg, Daniel (28 Ekim 2001). "Secrets Of Brigade 055" (İngilizce). Time. 15 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160415212512/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,181591,00.html. 
  73. ^ Raşid, Ahmed (Kasım-Aralık 1999). "The Taliban: Exporting Extremism" (İngilizce). Foreign Affairs 78 (6): 32. 
  74. ^ Chaudet, Didier (Ekim-Aralık 2010). "Jihadism and instability in Pakistan: an analysis" (İngilizce). Rivista di Studi Politici Internazionali 77 (4): 537-538. ISSN 0035-6611. 
  75. ^ Scheuer 2011, s. 114.
  76. ^ Şeyh Usame bin Muhammed bin Ladin; el-Zevahiri, Eymen; Ebu Yasir Rifa'i Ahmed Taha; Şeyh Mir Hamza; Rahman, Fazlur (23 Şubat 1998). "World Islamic Front for Jihad Against Jews and Crusaders: Initial "Fatwa" Statement" (Arapça). El-Kuds el-Arabi. 26 Haziran 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160626184406/https://www.library.cornell.edu/colldev/mideast/fatw2.htm. 
    Amerikan Bilim Adamları Federasyonu tarafından yapılan İngilizce çevirisi
  77. ^ Henriksen, Thomas H. (2007) (İngilizce). American Power after the Berlin Wall. Springer Publishing. s. 143. ISBN 023060692X. https://books.google.com.tr/books?id=yKaHDAAAQBAJ&pg=PA143&dq=Jihad+Against+Jews+and+Crusaders+%22five%22&hl=tr&sa=X&ved=0ahUKEwjXm6mattfNAhWM6xQKHe7VB8YQ6AEIGzAA#v=onepage&q=Jihad%20Against%20Jews%20and%20Crusaders%20%22five%22&f=false. 
  78. ^ Scheuer 2011, s. 117-118.
  79. ^ Coll 2004, s. 273.
  80. ^ Coll 2004, s. 278-279.
  81. ^ Astill, James (2 Ekim 2001). "Strike one" (İngilizce). The Guardian. 13 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160313044412/http://www.theguardian.com/world/2001/oct/02/afghanistan.terrorism3. 
  82. ^ "Dubious Decisions on the Sudan" (İngilizce). The New York Times. 23 Eylül 1998. 27 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20150527083930/http://www.nytimes.com/1998/09/23/opinion/dubious-decisions-on-the-sudan.html. 
  83. ^ Risen, James (4 Ekim 1998). "New Evidence Ties Sudanese To Bin Laden, U.S. Asserts" (İngilizce). Washington, DC: The New York Times. 27 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20150527075116/http://www.nytimes.com/1998/10/04/world/new-evidence-ties-sudanese-to-bin-laden-us-asserts.html. 
  84. ^ Ensalaco, Mark (2012) (İngilizce). Middle Eastern Terrorism: From Black September to September 11. University of Pennsylvania Press. s. 230. ISBN 0812201876. https://books.google.com.tr/books?id=_EW6H-4tQ6cC&pg=PA230&dq=millenium+attacks+yemen+sullivans+%22plot%22&hl=tr&sa=X&ved=0ahUKEwi0_s2PjtzNAhWKOsAKHdG6A_MQ6AEIKjAC#v=onepage&q=millenium%20attacks%20yemen%20sullivans%20%22plot%22&f=false. 
  85. ^ Alexander, Yonah; Kraft, Michael (2007) (İngilizce). Evolution of U. S. Counterterrorism Policy. Greenwood Publishing Group. s. 944. ISBN 0275995305. https://books.google.com.tr/books?id=_UW07J0-_X8C&pg=PA944&dq=millenium+attacks+yemen+sullivans+%22plot%22&hl=tr&sa=X&ved=0ahUKEwirv-2ZjtzNAhXmA8AKHWOWD_IQ6AEIOzAE#v=onepage&q=millenium%20attacks%20yemen%20sullivans%20%22plot%22&f=false. 
  86. ^ "Amman Radisson Targeted in Foiled Millennium Attack" (İngilizce). ABC News. 9 Kasım 2005. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160304221255/http://abcnews.go.com/WNT/Terrorism/story?id=1296624. 
  87. ^ Drogin, Bob; Wilkinson, Tracy (29 Mart 2000). "Jordan Indicts 28 of Bin Laden's Followers in Alleged Terror Plot" (İngilizce). Washington, DC: Los Angeles Times. 25 Ekim 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20151025034321/http://articles.latimes.com/2000/mar/29/news/mn-13789. 
  88. ^ Scheuer 2011, s. 118.
  89. ^ "Bin Laden says he wasn't behind attacks" (İngilizce). Doha: CNN. 17 Eylül 2001. 14 Kasım 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20151114043646/http://edition.cnn.com:80/2001/US/09/16/inv.binladen.denial/index.html?iref=storysearch. 
  90. ^ "Pakistan to Demand Taliban Give Up Bin Laden as Iran Seals Afghan Border" (İngilizce). FoxNews.com. 16 Eylül 2001. 15 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20150515072856/http://www.foxnews.com:80/story/2001/09/16/pakistan-to-demand-taliban-give-up-bin-laden-as-iran-seals-afghan-border/. 
  91. ^ "Bin Laden claims responsibility for 9/11" (İngilizce). CBC News. 29 Ekim 2004. 27 Mayıs 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160527093236/http://www.cbc.ca/news/world/bin-laden-claims-responsibility-for-9-11-1.513654. 
  92. ^ "Al-Jazeera: Bin Laden tape obtained in Pakistan" (İngilizce). İslamabad: MSNBC. 30 Ekim 2004. 15 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160415055105/http://www.nbcnews.com/id/6363306/. 
  93. ^ "Excerpts: Bin Laden video" (İngilizce). BBC News. 29 Ekim 2004. 11 Mayıs 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160511220657/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/3966817.stm. 
  94. ^ "President Freezes Terrorists' Assets" (İngilizce). Beyaz Saray. 24 Eylül 2001. 6 Mayıs 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160506140727/http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2001/09/20010924-4.html. 
  95. ^ Risen, James ve Natta Jr., Don Van (14 Eylül 2001). "Authorities Have Learned the Identities of 18 Hijackers, Attorney General Says" (İngilizce). Washington, DC: The New York Times. 11 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160311020722/http://www.nytimes.com/2001/09/14/national/14INQU.html. 
  96. ^ Erlanger, Steven (17 Eylül 2001). "AFTER THE ATTACKS: THE HIJACKERS; Investigators Discover That 3 Attackers on Planes Attended Same German University" (İngilizce). Hamburg: The New York Times. 8 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160308231654/http://www.nytimes.com/2001/09/17/us/after-attacks-hijackers-investigators-discover-that-3-attackers-planes-attended.html. 
  97. ^ "U.S. rejects Taliban offer to try bin Laden". Washington, DC: CNN. 7 Ekim 2001. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160304044355/http://edition.cnn.com/2001/US/10/07/ret.us.taliban/. 
  98. ^ "Shoe bomb suspect to remain in custody" (İngilizce). Boston: CNN. 25 Aralık 2001. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160304094834/http://edition.cnn.com/2001/US/12/24/investigation.plane/. 
  99. ^ "Two jailed over Tunisia bombing" (İngilizce). BBC News. 5 Şubat 2009. 23 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160423070251/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7873543.stm. 
  100. ^ Zelin, Aaron Y. (Haziran 2014). "The War between ISIS and al-Qaeda for Supremacy of the Global Jihadist Movement" (İngilizce) (PDF). Washington Yakın Doğu Araştırmaları Enstitüsü. 9 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160409030058/http://www.washingtoninstitute.org/uploads/Documents/pubs/ResearchNote_20_Zelin.pdf. 
  101. ^ Pool, Jeffrey (15 Aralık 2004). "Zarqawi's Pledge of Allegiance to Al-Qaeda: From Mu'Asker Al-Battar, Issue 21" (İngilizce). The Jamestown Foundation. 3 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20160303175245/http://www.jamestown.org/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=27305. 
  102. ^ Hunt, Emily (15 Kasım 2005). "Zarqawi's 'Total War' on Iraqi Shiites Exposes a Divide among Sunni Jihadists" (İngilizce). The Washington Institute. 19 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160819214013/http://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/view/zarqawis-total-war-on-iraqi-shiites-exposes-a-divide-among-sunni-jihadists. 
  103. ^ Bergen, Peter (Temmuz 2008). "Al Qaeda, the Organization: A Five-Year Forecast" (İngilizce). The Annals of the American Academy of Political and Social Science 618 (Terrorism: What the Next President Will Face): 23. 
  104. ^ "Jordan remembers victims of 2005 hotel bombings" (İngilizce). Amman: The Jordan Times. 8 Kasım 2014. 24 Eylül 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160924122002/http://www.jordantimes.com/news/local/jordan-remembers-victims-2005-hotel-bombings. 
  105. ^ Abedin, Mahan (28 Mart 2006). "Mujahideen Shura Council in Iraq: Fact or Fiction?" (İngilizce). The Jamestown Foundation. 30 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20150930180947/http://www.jamestown.org/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=717&no_cache=1. 
  106. ^ Oppel, Richard A. (3 Eylül 2006). "Iraq Reports Capture of Senior Al Qaeda Figure" (İngilizce). Bağdat: The New York Times. http://www.nytimes.com/2006/09/03/world/middleeast/03cnd-iraq.html. 
  107. ^ Worth, Robert F. (22 Şubat 2006). "Blast Destroys Shrine in Iraq, Setting Off Sectarian Fury" (İngilizce). Bağdat: The New York Times. 27 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160827185455/http://www.nytimes.com/2006/02/22/international/middleeast/blast-destroys-shrine-in-iraq-setting-off-sectarian.html. 
  108. ^ Knickmeyer, Ellen (25 Ekim 2010). "Blood on Our Hands" (İngilizce). Foreign Policy. 21 Şubat 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/5wfdEM0BJ. 
  109. ^ Knickmeyer, Ellen; Finer, Jonathan (8 Haziran 2006). "Insurgent Leader Al-Zarqawi Killed in Iraq" (İngilizce). The Washington Post. Bağdat. 19 Eylül 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160919234010/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/06/08/AR2006060800114.html. 
  110. ^ Burns, John F. (8 Haziran 2006). "U.S. Strike Hits Insurgent at Safehouse" (İngilizce). Bağdat: The New York Times. 8 Temmuz 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160708153854/http://www.nytimes.com/2006/06/08/world/middleeast/08cnd-iraq.html. 
  111. ^ "U.S. reveals face of alleged new terror chief" (İngilizce). CNN. 15 Haziran 2006. 9 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160309083450/http://edition.cnn.com/2006/WORLD/meast/06/15/iraq.main/. 
  112. ^ Roggio, Bill (16 Ekim 2006). "The Rump Islamic Emirate of Iraq" (İngilizce). The Long War Journal. 20 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20160320205352/http://www.longwarjournal.org/archives/2006/10/the_rump_islamic_emi.php. 
  113. ^ "Iraqi militias take revenge for slaughter of 215" (İngilizce). MSNBC. Bağdat: Associated Press. 25 Kasım 2006. 6 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160306060941/http://www.nbcnews.com/id/15873863/. 
  114. ^ DeYoung, Karen; Pincus, Walter (18 Mart 2007). "Al-Qaeda in Iraq May Not Be Threat Here" (İngilizce). The Washington Post. 30 Mayıs 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160530183752/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/03/17/AR2007031701373.html. 
  115. ^ "Dozens killed near Iraqi shrine" (İngilizce). BBC News. 17 Mart 2008. 5 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160305145345/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7301364.stm. 
  116. ^ "Baghdad bus stop bomb 'kills 51'" (İngilizce). BBC News. 4 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160804140336/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7459842.stm. 
  117. ^ "Car bomb at a Baghdad bus stop kills 51" (İngilizce). Metro.co.uk. 17 Haziran 2008. 28 Haziran 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20150628213123/http://metro.co.uk/2008/06/17/car-bomb-at-a-baghdad-bus-stop-kills-51-197761/. 
  118. ^ "2 Most Wanted Al Qaeda Leaders in Iraq Killed by U.S., Iraqi Forces" (İngilizce). Fox News. 19 Nisan 2010. 15 Ocak 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160115202753/http://www.foxnews.com/world/2010/04/19/iraqi-al-qaeda-leader-killed-countrys-intelligence-team-pm-maliki-says.html. 
  119. ^ "Al-Qaida confirms deaths of top leaders" (İngilizce). Bağdat: UPI. 26 Nisan 2010. 8 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160808013850/http://www.upi.com/Top_News/Special/2010/04/26/Al-Qaida-confirms-deaths-of-top-leaders/UPI-73061272290803/. 
  120. ^ Shadid, Anthony (16 Mayıs 2010). "Iraqi Insurgent Group Names New Leaders" (İngilizce). Bağdat. 2 Şubat 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160202184446/http://atwar.blogs.nytimes.com/2010/05/16/iraqi-insurgent-group-names-new-leaders/?_php=true&_type=blogs&_r=0. 
  121. ^ "Al-Qaeda in Iraq confirms Syria's Nusra Front is part of its network" (İngilizce). Al Arabiya. 9 Nisan 2013. 13 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160413233241/http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2013/04/09/Al-Qaeda-in-Iraq-confirms-Syria-s-Nusra-Front-is-part-of-its-network.html. 
  122. ^ Abouzeid, Rania (23 Haziran 2014). "The Jihad Next Door" (İngilizce). Politico. 10 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160410051340/http://www.politico.com/magazine/story/2014/06/al-qaeda-iraq-syria-108214_full.html. 
  123. ^ "Al-Qaeda disavows ISIS militants in Syria" (İngilizce). BBC News. 3 Şubat 2014. http://www.bbc.com/news/world-middle-east-26016318. 
  124. ^ Holmes, Oliver (3 Şubat 2014). "Al Qaeda breaks link with Syrian militant group ISIL" (İngilizce). Beyrut: Reuters. http://www.reuters.com/article/us-syria-crisis-qaeda-idUSBREA120NS20140203. 
  125. ^ "Dreaming of a caliphate" (İngilizce). The Economist. 6 Ağustos 2011. 1 Temmuz 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160701225559/http://www.economist.com/node/21525400. 
  126. ^ Riedel, Bruce (2010) (İngilizce). The Search for Al Qaeda: Its Leadership, Ideology, and Future. Brookings Institution Press. s. 121-122. ISBN 0815704526. https://books.google.com.tr/books?hl=tr&lr=&id=WQg83rZIFTUC&oi=fnd&pg=PP1&dq=The+Search+for+Al+Qaeda:+Its+Leadership,+Ideology,+and+Future&ots=6OzOblxHk7&sig=gsz2ryTf_tYPHx2SZWtLiUCf7qM&redir_esc=y#v=onepage&q=The%20Search%20for%20Al%20Qaeda%3A%20Its%20Leadership%2C%20Ideology%2C%20and%20Future&f=false. 
  127. ^ Cragin, R. Kim (Aralık 2008). "Early History of Al-Qa'ida" (İngilizce). The Historical Journal (Cambridge University Press) 51 (4): 1052. 
  128. ^ Haykel, Bernard. "The Enemy of My Enemy Is Still My Enemy" (İngilizce). The New York Times. 3 Eylül 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20140903160744/http://www.nytimes.com/ref/opinion/26haykel.html. 
  129. ^ Scheuer 2011, s. 174-176.
  130. ^ Riedel, Bruce (2010) (İngilizce). The Search for Al Qaeda: Its Leadership, Ideology, and Future. Brookings Institution Press. s. 53. ISBN 0815704526. https://books.google.com.tr/books?id=WQg83rZIFTUC&pg=PA53&dq=%22bin+laden%22+%22wahhabi%22&hl=tr&sa=X&ved=0ahUKEwi2-4GoqtDNAhXF7BQKHbILCZ8Q6AEIYTAJ#v=onepage&q=%22bin%20laden%22%20%22wahhabi%22&f=false. 
  131. ^ Wright 2006, s. 332.
  132. ^ Kutub 2003, ss. 63, 69.
  133. ^ Wright 2006, s. 79.
  134. ^ a b c Silverstein, Ken (5 Temmuz 2006). "The Al Qaeda Clubhouse: Members lacking". Harper's Magazine. 24 Şubat 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20120224150529/http://www.harpers.org/archive/2006/07/sb-al-qaeda-new-members-badly-needed-1151963690. 
  135. ^ "Country Reports on Terrorism 2004" (İngilizce). Amerika Birleşik Devletleri Dışişleri Bakanlığı Terörizmle Mücadele Bürosu. 27 Nisan 2005. 13 Ekim 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20151013205321/http://www.state.gov/j/ct/rls/crt/45394.htm. 
  136. ^ "Hirsh: Debunking Al Qaeda" (İngilizce). 28 Haziran 2006. 2 Eylül 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20160902094747/http://europe.newsweek.com/hirsh-debunking-al-qaeda-110651?rm=eu. 
  137. ^ "Saudis battling terror" (İngilizce). The Washington Times. 8 Nisan 2005. 4 Eylül 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160904123555/http://www.washingtontimes.com/news/2005/apr/8/20050408-091423-5141r/. 
  138. ^ Bialik, Carl (10 Eylül 2011). "Shadowy Figure: Al Qaeda's Size Is Hard to Measure" (İngilizce). The Wall Street Journal. 18 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160818055745/http://www.wsj.com/articles/SB10001424053111903285704576560593124523206. 
  139. ^ Roggio, Bill (26 Nisan 2011). "How many al Qaeda operatives are now left in Afghanistan?" (İngilizce). The Long War Journal. 23 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160323053701/http://www.longwarjournal.org/archives/2011/04/how_many_al_qaeda_operatives_a.php. 
  140. ^ Riechmann, Deb (9 Nisan 2011). "Petraeus: Al-Qaida not on the rise in Afghanistan" (İngilizce). NBC News. Kâbil: Associated Press. 4 Eylül 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160904123605/http://www.nbcnews.com/id/42510004/ns/world_news-south_and_central_asia/t/petraeus-al-qaida-not-rise-afghanistan/. 
  141. ^ a b "Al Qaeda in Afghanistan is attempting a comeback" (İngilizce). Fox News. Kâbil: Associated Press. 21 Ekim 2012. 4 Eylül 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160904123610/http://www.foxnews.com/world/2012/10/21/al-qaeda-in-afghanistan-is-attempting-comeback.html. 
  142. ^ Boisbouvier, Christophe (6 Ekim 2013). "Terrorisme au Sahel: «Al-Mourabitoune est l'organisation en devenir»" (Fransızca). Radio France Internationale. 29 Şubat 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20160229170549/http://www.rfi.fr/afrique/20131006-terrorisme-sahel-al-mourabitoune-est-organisation-devenir. 
  143. ^ Muratet, Christine (14 Mayıs 2014). "Mali: qui sont les nouveaux chefs des katibas jihadistes?" (Fransızca). Radio France Internationale. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20160304042849/http://www.rfi.fr/afrique/20140514-mali-etat-jihadistes-apres-mort-emir-al-mourabitoune-aqmi-al-qaida-mujao-belmokhtar/. 
  144. ^ Frère, Xavier (9 Mart 2015). "Un djihadiste pur et dur" (Fransızca). Le Dauphiné libéré. 11 Temmuz 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20150711082251/http://www.ledauphine.com/faits-divers/2015/03/09/un-djihadiste-pur-et-dur-srpl. 
  145. ^ Carayol, Rémi (2 Şubat 2016). "Terrorisme : Belmokhtar perdu dans les sables" (Fransızca). Jeune Afrique. 3 Şubat 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20160203091216/http://www.jeuneafrique.com/mag/296481/politique/terrorisme-belmokhtar-perdu-sables/. 
  146. ^ a b "Rapport d'information de la commission des affaires étrangères déposé en application de l'article 145 du règlement, par la commission des affaires étrangères, en conclusion des travaux d'une mission d'information sur la situation sécuritaire dans les pays de la zone sahélienne" (Fransızca) (PDF). Fransa Ulusal Meclisi. ss. 40-41. 3 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160303173438/http://www.assemblee-nationale.fr/13/pdf/rap-info/i4431.pdf. 
  147. ^ Hamdani, Fayçal (4 Mart 2013). "Plus de 400 terroristes d'Aqmi activent en Kabylie" (Fransızca). Tout sur l'Algérie. 5 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160305021551/http://archives.tsa-algerie.com/divers/plus-de-400-terroristes-d-aqmi-activent-en-kabylie_23970.html. 
  148. ^ Legrand, Salomé (14 Ocak 2013). "Mali. Qui sont les islamistes à qui la France a déclaré la guerre ?" (Fransızca). France Télévisions. 22 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20160422014640/http://www.francetvinfo.fr/monde/mali/mali-qui-sont-les-islamistes-a-qui-la-france-a-declare-la-guerre_203247.html. 
  149. ^ Thedrel, Arielle (18 Kasım 2013). "«L'intervention française au Mali a déplacé la menace djihadiste vers le sud»" (Fransızca). Le Figaro. 3 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20160303210641/http://www.lefigaro.fr/international/2013/11/18/01003-20131118ARTFIG00218-l-intervention-francaise-au-mali-a-deplace-la-menace-djihadiste-vers-le-sud.php. 
  150. ^ a b "Country Reports on Terrorism 2013" (İngilizce). Amerika Birleşik Devletleri Dışişleri Bakanlığı Terörizmle Mücadele Bürosu. Nisan 2014. 26 Temmuz 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160726001019/http://www.state.gov/j/ct/rls/crt/2013/224829.htm. 
  151. ^ Matarese, Mélanie (7 Ağustos 2014). "Le chef des Touaregs islamistes est de retour" (Fransızca). Le Figaro. 15 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160415045538/http://www.lefigaro.fr/international/2014/08/07/01003-20140807ARTFIG00252-le-chef-des-touaregs-islamistes-est-de-retour.php. 
  152. ^ Matarese, Mélanie (23 Eylül 2014). "Les Soldats du califat, des anciens d'Aqmi" (Fransızca). Le Figaro. 6 Mayıs 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160506220623/http://www.lefigaro.fr/international/2014/09/23/01003-20140923ARTFIG00426-les-soldats-du-califat-des-anciens-d-aqmi.php. 
  153. ^ Olivier, Mathieu (20 Kasım 2015). "Mali : une menace terroriste omniprésente, du Nord au Sud" (Fransızca). Jeune Afrique. 17 Mayıs 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160517031620/http://www.jeuneafrique.com/280281/politique/mali-menace-terroriste-omnipresente-nord-sud/. 
  154. ^ Carayol, Rémi (3 Aralık 2015). "Mali : Keïta et Koufa, l’inquiétant duo terroriste du Sud" (Fransızca). Jeune Afrique. 12 Aralık 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20151212122218/http://www.jeuneafrique.com/mag/280602/politique/mali-keita-koufa-linquietant-duo-terroriste-sud/. 
  155. ^ "Country Reports on Terrorism 2010" (İngilizce). Amerika Birleşik Devletleri Dışişleri Bakanlığı Terörizmle Mücadele Bürosu. 18 Ağustos 2011. 22 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160822164234/http://www.state.gov/j/ct/rls/crt/2010/170264.htm. 
  156. ^ "Country Reports on Terrorism 2011" (İngilizce). Amerika Birleşik Devletleri Dışişleri Bakanlığı Terörizmle Mücadele Bürosu. 31 Temmuz 2012. 14 Eylül 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160914122455/http://www.state.gov/j/ct/rls/crt/2011/195553.htm. 
  157. ^ Gerges, Fawaz A. (1 Temmuz 2010). "The al Qaeda-Yemen connection and the West's policy dilemmas" (İngilizce). Aspenia Online. 7 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160407033719/http://www.aspeninstitute.it/aspenia-online/article/al-qaeda-yemen-connection-and-west%E2%80%99s-policy-dilemmas. 
  158. ^ "Executive Summary: Exploiting Grievances: Al-Qaeda in the Arabian Peninsula" (İngilizce). Carnegie Uluslararası Barış Vakfı. 31 Ağustos 2010. 2 Eylül 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160902144837/http://carnegieendowment.org/2010/08/31/executive-summary-exploiting-grievances-al-qaeda-in-arabian-peninsula/4enf%3E. 
  159. ^ "Yemen: The Next Front Line Against al Qaeda" (İngilizce). CBS News. 30 Ekim 2010. 31 Aralık 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20151231193930/http://www.cbsnews.com/news/yemen-the-next-front-line-against-al-qaeda/. 
  160. ^ Varisco, Daniel Martin (8 Kasım 2010). "Yemen is not a terrorist factory" (İngilizce). CNN. 17 Eylül 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160917124824/http://edition.cnn.com/2010/OPINION/11/08/varisco.yemen.terrorism/. 
  161. ^ Cruickshank, Paul (20 Nisan 2012). "Brennan on bin Laden raid, and "dangerous" Yemen" (İngilizce). CNN. 12 Mayıs 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160512180836/http://security.blogs.cnn.com/2012/04/20/brennan-on-bin-laden-raid-and-dangerous-yemen/. 
  162. ^ "Country Reports on Terrorism 2012" (İngilizce). Amerika Birleşik Devletleri Dışişleri Bakanlığı Terörizmle Mücadele Bürosu. 30 Mayıs 2013. 15 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160415221000/http://www.state.gov/j/ct/rls/crt/2012/209989.htm. 
  163. ^ "Country Reports on Terrorism 2014" (İngilizce). Amerika Birleşik Devletleri Dışişleri Bakanlığı Terörizmle Mücadele Bürosu. Nisan 2015. 30 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160430151008/http://www.state.gov/j/ct/rls/crt/2014/239413.htm. 
  164. ^ "Country Reports on Terrorism 2015" (İngilizce). Amerika Birleşik Devletleri Dışişleri Bakanlığı Terörizmle Mücadele Bürosu. Nisan 2016. 8 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160808171739/http://www.state.gov/j/ct/rls/crt/2015/257523.htm. 
  165. ^ "Local sources say Bin Laden’s doctor trains Sinai militants, security official denies" (İngilizce). Dubai: Al Arabiya. 25 Ağustos 2011. 2 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20160302140931/http://www.alarabiya.net/articles/2011/08/25/163956.html. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]