Ebeveyn izni
Ebeveyn izni, doğum izni, analık izni ya da babalık izni, neredeyse tüm ülkelerde mevcut olan bir çalışan hakkıdır. "Ebeveyn izni" terimi; doğum, babalık ve evlat edinme izinlerini kapsayabileceği gibi her iki ebeveyne de çocuklarına bakmaları için tanınan ayrı bir aile izni türünü tanımlamak amacıyla da kullanılabilir. Bazı ülkelerde ve hukuk sistemlerinde "aile izni", hasta bireyin aile üyelerine hastanın bakımı için verilen izinleri de kapsar.[1] Asgari haklar ve izne uygunluk şartları yasalarla ya da şirketlerin içtihatlarıyla belirlenir.[2]
Ücretsiz ebeveyn izninde çalışanın izinde olduğu süre boyunca çalışan kadroda yer almaya devam etse de bu süre boyunca ücret almaz ve sosyal güvenlik ödemeleri de yapılmaz. Ücretli ebeveyn izninde ise bir çocuğun veya bakıma muhtaç bir aile üyesinin bakımı amacıyla ücret ve sosyal güvenlik ödemeleri rutin şekilde yapılır.[3]
Ebeveyn izni, uzun yıllardır şu ya da bu şekilde yasal bir hak veya hükûmet programı olarak uygulanmaktadır. Uluslararası Çalışma Örgütü, 2014 yılında 185 ülke ve bölgedeki ebeveyn izni politikalarını incelemiş ve Papua Yeni Gine dışındaki tüm ülkelerin ebeveyn iznini zorunlu kılan yasalara sahip olduğunu tespit etmiştir.[4] Farklı bir çalışma, incelenen 186 ülkeden %96'sının annelere izin sırasında bir miktar ödeme yaptığını ancak bu ülkelerin yalnızca %44'ünün babalar için aynı imkânı sunduğunu ortaya koymuştur.[5] Marshall Adaları, Mikronezya, Nauru, Palau, Papua Yeni Gine, Tonga ve Amerika Birleşik Devletleri; Birleşmiş Milletler üyesi olup işverenlerin yeni ebeveynlere ücretli izin vermesini zorunlu tutmayan yedi ülkedir.[6][7][8] İşverenler bazen herhangi bir yasal zorunluluk olmaksızın kendi inisiyatifleriyle ücretsiz ve/veya ücretli ebeveyn izni hakkı vermektedir.
Araştırmalar, ücretli ebeveyn izninin hem çocukların hem de annelerin sağlığı üzerinde oldukça olumlu etkileri olduğunu göstermektedir.[9]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Ruhm, Christopher J. (1998). "The Economic Consequences of Parental Leave Mandates: Lessons from Europe" (PDF). Quarterly Journal of Economics (İngilizce). 113 (1). ss. 285-317. doi:10.1162/003355398555586.
- ^ "U.S. behind most of world in parental leave policy: study; Papua New Guinea, Swaziland & U.S. lag". Daily News (İngilizce). New York. 24 Aralık 2011.
- ^ Addati, Laura (1 Ocak 2015). "Extending maternity protection to all women: Trends, challenges and opportunities". International Social Security Review (İngilizce). 68 (1). ss. 69-93. doi:10.1111/issr.12060. ISSN 1468-246X.
- ^ International Labour Organization. (2014). Maternity and Paternity at Work: Law and Practice Across the World.
- ^ Gualt, Barbara; Hartmann, Heidi; Hegewisch, Ariane; Milli, Jessica; Reichlin, Lindsey. "Paid Parental Leave in the United States" (PDF) (İngilizce). Institute for Women's Policy Research. 30 Eylül 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ocak 2017.
- ^ Deahl, Jessica (6 Ekim 2016). "Countries Around The World Beat The U.S. On Paid Parental Leave". NPR.org (İngilizce). NPR.
- ^ "Is paid leave available for both parents of infants?". World Policy Analysis Center (İngilizce). 10 Şubat 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ağustos 2023.
- ^ "Note: Suriname is the latest country to introduce paid leave" (PDF) (İngilizce). 19 Ağustos 2025 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Temmuz 2023.
- ^ Bütikofer, Aline; Riise, Julie; Skira, Meghan M. (2021). "The Impact of Paid Maternity Leave on Maternal Health". American Economic Journal: Economic Policy (İngilizce). 13 (1). ss. 67-105. doi:10.1257/pol.20190022. hdl:11250/2490368
. ISSN 1945-7731.
