Deinonychus

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Deinonychus
Yaşadığı dönem aralığı: 115-108 Ma
Apsiyen-Üst kretase 
Deinonychus FMNH.jpg
Montelenmiş iskeleti, Field Museum
Bilimsel sınıflandırma Bu sınıflandırmayı düzenle
Âlem: Animalia
Şube: Chordata
Klad: Dinosauria
Klad: Saurischia
Klad: Theropoda
Familya: Dromaeosauridae
Klad: Eudromaeosauria
Cins: Deinonychus
Ostrom, 1969
Tip tür
Deinonychus antirrhopus
Ostrom, 1969
Sinonimler
Yaşam restorasyonu
Bir insanla karşılaştırıldığında boyutu
Tırmanma duruşundaki dökümü

Deinonychus (Yunanca: δεινός deinós, 'korkunç' ve ὄνυξ ónux, tamlamalı ὄνυχος ónuchos 'pençe'), tarif edilen tek türü olan Deinonychus antirrhopus ile bilinen bir dromaeosaurid teropod dinozor cinsidir. 3.4 metre (11 ft) uzunluğa kadar büyüyebilen bu tür, yaklaşık 115-108 milyon yıl önce (Apsiyen ortasından erken Albiyen aşamalarına kadar) erken Kretase Dönemi'nde yaşadı. ABD'nin Montana, Utah, Wyoming ve Oklahoma eyaletlerinden Cloverly Formasyonu, Cedar Mountain Formasyonu ve Antlers Formasyonu kayalarında fosiller bulundu, ancak bunun yanında Deinonychus'a ait olabilecek dişler Maryland'de, çok daha doğuda, bulundu.

Paleontolog John Ostrom'un 1960'ların sonlarında Deinonychus'la ilgili çalışması, bilim adamlarının dinozorlar hakkındaki düşüncelerinde devrim yarattı, "dinozor rönesansına" yol açtı ve dinozorların sıcak kanlı mı yoksa soğuk kanlı mı olduğu tartışmasını ateşledi. Bundan önce, popüler dinozor anlayışı, sürüngen görünümde olduklarıydı. Ostrom, küçük gövdeyi, düzgün, yatay duruşu, ratit benzeri omurgayı ve özellikle aktif, çevik bir avcıyı düşündüren ayaklardaki genişlemiş yırtıcı pençeleri kaydetti.[1]

"Korkunç pençe", her bir arka ayağın ikinci parmağındaki olağandışı büyük, orak biçimli pençeyi ifade eder. YPM 5205 adlı fosil, büyük, güçlü kavisli bir ungual'ı korur. Hayattaki arkozorların bu kemiğin üzerinde uzunluğu uzatan azgın bir kılıfı vardır. Ostrom, timsah ve kuş pençelerine baktı ve pençeyi YPM 5205 için 120 milimetreden (4,7 inç) uzun olacak şekilde yeniden yapılandırdı.[1] Tür adı antirrhopus, Ostrom'un kuyruğun işlevi hakkındaki fikrine atıfta bulunan "karşı denge" anlamına gelir. Diğer dromaeosauridlerde olduğu gibi, kuyruk omurları bir dizi kemikleşmiş tendonlara ve süper uzun kemik süreçlerine sahiptir. Bu özellikler kuyruğu sert bir denge haline getiriyor gibiydi, ancak çok yakından ilişkili Velociraptor mongoliensis'in (IGM 100/986) bir fosili, uzun bir S şeklinde yanal olarak kavisli eklemli bir kuyruk iskeletine sahiptir. Bu, hayatta, kuyruğun yüksek derecede esneklikle yanlara bükülebileceğini gösterir.[2] Hem Cloverly hem de Antlers oluşumlarında, Deinonychus kalıntıları, ornithopod Tenontosaurus'unkilerle yakından ilişkili bulunmuştur. Tenontosaurus örnekleriyle ilişkili keşfedilen dişler, Deinonychus tarafından avlandıklarını veya en azından temizlendiğini ima eder.

Sistematik[değiştir | kaynağı değiştir]

Aşağıdaki kladogram, paleontologlar Robert DePalma, David Burnham, Larry Martin, Peter Larson ve Robert Bakker tarafından Theropod Çalışma Grubu'nun güncellenmiş verilerini kullanan bir 2015 analizini takip ediyor. Bu çalışma, Deinonychus'u Dromaeosaurinae'nin bir üyesi olarak sınıflandırmaktadır.[3]

Deinonychus'un (6 numaralı; en sağdaki) diğer dromaeosauridlerle boyut karşılaştırması
Dromaeosauridae

Unenlagiinae

Microraptoria

Bambiraptor

Tianyuraptor

Adasaurus

Tsaagan

Eudromaeosauria

Saurornitholestes

Velociraptor

Dromaeosaurinae

Deinonychus

Atrociraptor

Achillobator

Utahraptor

Dakotaraptor

Dromaeosaurus

Dromaeosaurid Kansaignathus'un 2021 yılındaki bir çalışması, Deinonychus'u bir dromaeosaurine yerine bir velociraptorine olarak tanımladı; Kansaignathus, Deinonychus'tan daha gelişmiş, ancak Velociraptor'dan daha ilkel bir ara formdu.[4][5] Aşağıdaki kladogram, bu yeni tanımlanan ilişkileri sergilemektedir:

Dromaeosauridae

Mahakala

Halszkaraptorinae

Halszkaraptor

Hulsanpes

Microraptorinae

Unenlagiinae

Bambiraptor

Dakotaraptor

Eudromaeosauria

Saurornitholestinae

Dromaeosaurinae

Velociraptorinae

Deinonychus

Kansaignathus

Acheroraptor

Adasaurus

Velociraptor

Velociraptor osmolskae

Dineobellator

Linheraptor

Tsaagan

 

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b Ostrom (1970). "Stratigraphy and paleontology of the Cloverly Formation (Lower Cretaceous) of the Bighorn Basin area, Wyoming and Montana". Bulletin of the Peabody Museum of Natural History. 35: 1-234. 
  2. ^ Norell (1999). "Important features of the dromaeosaurid skeleton II: information from newly collected specimens of Velociraptor mongoliensis". American Museum Novitates (3282): 1-45. 
  3. ^ DePalma, Robert A.; Burnham, David A.; Martin, Larry D.; Larson, Peter L.; Bakker, Robert T. (30 Ekim 2015). "The first giant raptor (Theropoda: Dromaeosauridae) from the Hell Creek Formation" (İngilizce). doi:10.17161/paleo.1808.18764. ISSN 1946-0279. 
  4. ^ Averianov, A. O.; Lopatin, A. V. (1 Temmuz 2021). "A New Theropod Dinosaur (Theropoda, Dromaeosauridae) from the Late Cretaceous of Tajikistan". Doklady Earth Sciences. 499 (1). ss. 570-574. Bibcode:2021DokES.499..570A. doi:10.1134/S1028334X21070047 – Springer Link vasıtasıyla. 
  5. ^ Аверьянов, А. О.; Лопатин, А. В. (2021). "Новый хищный динозавр (Theropoda, Dromaeosauridae) из позднего мела Таджикистана". Доклады Российской Академии Наук. Науки О Земле (Rusça). 499 (1). doi:10.31857/S2686739721070045. ISSN 2686-7397. 

 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]