Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası
CSO logo.svg
Kısaltma CSO
Öncül Mızıka-yı Hümâyun
Eski adı
  • Riyaset-i Cumhur Filarmoni Orkestrası (1932)
  • Riyaset-i Cumhur Senfoni Orkestrası (1957)
Kuruluş tarihi 1826 (1826)
Orkestra şefi Cemi'i Can Deliorman[1]
Konum Türkiye Ankara, Türkiye
Konser salonu CSO Ada Ankara
Bağlı olduğu kurum Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı
Resmî site Resmî site
Tunç Ünver yönetiminde Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası konseri (Ankara, 1973)

Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası veya kısa adıyla CSO, Türkiye'de çok sesli müziği yayma, tanıtma, sevdirme, Türk bestecilerin eserlerini yurt dışında seslendirme amaçlarına hizmet eden Ankara'da yerleşik senfoni orkestrasıdır. Dünyada, kuruluşundan itibaren varlığını kesintisiz sürdüren en eski orkestralardan biridir.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

1826'da Osmanlı padişahı II. Mahmut devrinde İstanbul'da batılı bir bando oluşturmak düşüncesiyle Mızıka-ı Hümayun adı ile kurulan topluluk, Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası'nın temelini oluşturur. Mızıka-ı Humayun 1924 yılında Gazi Mustafa Kemal'in isteği ile Ankara'ya taşındı ve 1932 yılında Riyaset-i Cumhur Filarmoni Orkestrası adını alarak Türkiye Cumhuriyeti Millî Eğitim Bakanlığına bağlı olarak hizmetlerine devam etti. 1957 yılında Riyaset-i Cumhur Senfoni Orkestrası adını almış orkestra günümüzde Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlıdır.

Osmanlı dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Mehter takımı yerine batılı bir askerî bando oluşturmak için kurulan Mızıka-ı Hümayun, zamanla çeşitli müzik, sahne sanatı ve eğlence dallarını bünyesinde toplayan bir örgüt olmuştu. Orkestranın başına başlangıçta İstanbul'da yaşayan Fransız uyruklu bir sanatçı getirildiyse de yetersiz olduğu görülünce Sardunya Hükûmeti'nin tavsiyesi üzerine davet edilen Giuseppe Donizetti 17 Eylül 1828 tarihinde İstanbul'a gelerek orkestra şefliğine atandı. Donizetti, 1856'daki ölümüne kadar görevini sürdürdü. Donizetti'nin yerine İtalyan sanatçı Callisto Guatelli orkestranın yönetimine getirildi. Callisto’nun 1899'da ölümünden sonra Aranda Paşa orkestrayı yönetti. 1908 yılında flütist Saffet Atabinen ilk Türk şef olarak orkestranın başına geçti ve orkestraya yenilikler getirdi.

Mızıka-ı Humayun'un ilk parlak sanatsal yükselişi, 1919 yılında 60 kişilik kadrosu ile Avrupa kentlerinde verilen konserler ile gerçekleşti. Konser öncesinde Mızıka-ı Humayun yöneticiliği ile orkestra şefliği birbirinden ayrılarak Osman Zeki Üngör ilk defa bağımsız bir orkestra şefi olarak göreve başlamış, Türk Kurtuluş Savaşı yıllarında orkestra, Osmanlı Padişahı'na bağlı bir kurum olarak varlığını devam ettirmiş, saltanat kaldırılınca halifeye bağlanmış ve Makam-ı Hilafet Mızıkası adını almıştır.

Cumhuriyet dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Hilafetin kaldırılmasında 8 gün sonra, 11 Mart 1924'te orkestra, TBMM'nin karşısındaki binada ilk konserini verdi. Yeni hükûmetin önünde ilk sınavını böylece veren orkestra, 27 Nisan 1924 tarihinde dönemin Türkiye Cumhurbaşkanı Atatürk'ün emri ile Ankara'ya taşındı.[2] Osman Zeki Üngör'ün yönetiminde çalışmalarına devam eden orkestra, Türk Ocağı'ndaki konserlerin yanı sıra radyo konserlerine ağırlık verdi.

Cumhuriyet dönemindeki ilk yurt dışı turnesi 1926 yılında gerçekleşti. "Karadeniz Gemisi"ndeki Yerli Malı Sergisi'nin Avrupa sahil şehirlerine yaptığı 4 aylık geziye katılan orkestra büyük ilgi gördü. Yine Türkiye Cumhuriyeti Millî Savunma Bakanlığına 1932 yılına kadar bağlı olarak çalışmayı sürdüren orkestra, 23 Haziran 1932 tarihinde Zeki Üngör'ün çabaları ile Millî Eğitim Bakanlığına bağlandı. Riyaset-i Cumhur Filarmoni Orkestrası adını alarak cumhuriyet ile özdeşleşti. Bu adın alınması ile bando ve orkestra kesin olarak birbirlerinden ayrıldı. Zeki Üngör 1934'te orkestradan ayrıldı.

Konser salonu[değiştir | kaynağı değiştir]

Orkestra, 2020'ye kadar çalışmalarını kendisine 1961 yılında tahsis edilmiş ve 1962'de konser salonuna dönüştürülmüş olan binada sürdürmüştür. Söz konusu bina Gençlik Parkı'nın güneyinde, Talatpaşa Bulvarı üzerindedir. Bu konser salonu ile Ankara Adliyesi arasındaki bölgede[3] 1995-2020 arasında inşa edilen yeni iki senfonik müzik salonunu içeren CSO Ada Ankara, 3 Aralık 2020'de hizmete girdi.[4][5] Orkestra konserlerine CSO Ada Ankara adlı müzik kompleksinde yer alan Büyük Salon, Mavi Salon ve tarihi CSO Salonu'nda devam etmektedir.

Orkestra yönetimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Orkestrada idare ve sanat otoritesi 1951 yılına kadar tek şefte toplanmış bulunuyordu. Orkestra sanatçıları aynı yıl kendilerine bir yönetim kurulu seçtiler. Bu yönetim şekli 1957'de "Kuruluş Özel Yasası" ile resmîleşmiş, orkestra yönetimi, yönetim kurulu ve teknik kurul olmak üzere iki organa ayrılmış, her sene tekrarlanan bir seçimle orkestrayı yönetecek 5 kişilik yönetim kurulu belirlenmeye başlanmış ve seçilen yönetim kurulu orkestranın senelik programını belirlemeye, teknik kurul ise yabancı şef ve solistlerin seçimini yapmaya başlamıştır.[6]

Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası şefleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Tarih Orkestra şefleri Notlar
1924–1934 Zeki Üngör
1934-1935 Adnan Saygun
1935-1946 Ernst Praetorius
1946-1952 Hasan Ferit Alnar
1957-1959 Robert Lawrence
1960-1962 Bruno Bogo
1960-1963 Otto Matzerah
1963-1971 Gotthold E. Lessing
1971-1975 Jean Perisson
1977-1982 Tadeusz Strugala
1982-1986 Hikmet Şimşek
1988-1999 Gürer Aykal
2007-2020 Rengim Gökmen
2020-günümüz Cemi'i Can Deliorman

Yardımcı şefler[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Cemi'i Can Deliorman Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası Şefliğine getirildi". 18 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Haziran 2020. 
  2. ^ Tarihçe: "Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası" 20 Mart 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. CSO.gov.tr sitesi, (Erişim tarihi: 7 Nisan 2014)
  3. ^ "Gül Keskin, AKM'de sessiz değişim, (17 Ekim 2007)". 17 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Mayıs 2012. 
  4. ^ "Seçim Aydın, Günay'ı Yalnız Bırakmayalım". turizmdebusabah.com. 1 Nisan 2012. 26 Mayıs 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Mayıs 2012. 
  5. ^ "CSO, sahne aldığı isimlerle 'yeni evi' CSO Ada Ankara'yı dünyaya tanıttı". www.aa.com.tr. 31 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Mart 2022. 
  6. ^ CSO'nun yeni direktörü 8 Nisan 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Rengim Gökmen, Milliyet (10 Ocak 2007)

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]