Celâl Âl-i Ahmed
Celal Âl-i Ahmed | |
|---|---|
.jpg) | |
| Doğum | 2 Aralık 1923 Tahran, İran |
| Ölüm | 9 Eylül 1969 (45 yaşında) Asalem, İran |
| Siyasi parti |
|
| Evlilik | Simin Danişver (1950−1969) |
| İmza | |
 | |
Seyyid Celâlüddîn Sâdât Âl-i Ahmed (Farsça: Farsça: سید جلالالدّین سادات آلاحمد; 2 Aralık 1923 - 9 Eylül 1969), İranlı yazar, edebiyat eleştirmeni, düşünür,[1] sosyolog,[2] çevirmen ve aynı zamanda "çağdaş İranlı etnografların en eski ve en önde gelenlerinden biri" olan bir antropologdu.[3]
Âl-i Ahmed 1960'larda ün kazandı ve İran entelektüel ve edebiyat çevrelerinde önemli bir etki yarattı. Frantz Fanon ve Marx'ın güçlü temalarını bir araya getirerek Batı'ya yönelik bütüncül bir ideolojik eleştiri üretti.[4] En önemli eseri olan "Garbzedegi" adlı kitabında "Garbzede" terimini irdeleyerek, günümüze kadar süregelen İran siyasi hareketlerinin düşünce yapısını büyük ölçüde etkilemiştir.
Celal, Tahran'da dindar bir ailede doğdu; babası bir din adamı olan Seyyid Ahmed Tâlekanî'ydi. Tanınmış din adamı Mahmud Talekani kuzeniydi.[5] İlkokuldan sonra Al-i Ahmed, geçimini sağlamak için Tahran'a gönderildi, ancak aynı zamanda dini eğitim için Mervi Medresesi'ne gitti ve eğitim görmesini istemeyen babasının izni olmadan Darülfünun'da gece derslerine katıldı. Yirmi yaşında, babasının isteği üzerine teoloji eğitimi almak ve bir anlamda babasının yolunu takip etmek için Necef'e abisinin yanına gitti ancak çok kısa süre sonra geri döndü.[6]
Lise son sınıfta Ahmed Kesrevi ve Sangalaji ile tanıştı ve bu da onun Tudeh Partisi'ne katılmasının başlangıcı oldu. Kesrevi ile tanışınca babasının ve abisinin umduğu din adamlığı kariyerine kendisini adayamadı ve bunu "bir pelerin ve bir aba kılığında bir tuzak" olarak nitelendirdi.[7]
1946'da Tahran Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yüksek Öğretmen Okulu’ndan Fars edebiyatı alanında yüksek lisans derecesi aldı[8] ve öğretmen oldu, aynı zamanda onu "tamamen kendi kaynaklarıyla baş başa bırakan" dindar ailesiyle de keskin bir kopuş yaşadı.[9] Akademik çalışmalarına devam etti ve Tahran Üniversitesinde Fars edebiyatı doktora programına kaydoldu, ancak 1951'de tezini savunmadan önce okulu bıraktı.[10] 1950'de tanınmış İranlı romancı Simin Danişver ile evlendi.
İran'ın kuzeyindeki kırsal bir bölge olan Asalem'de, neredeyse tamamen kendi elleriyle inşa ettiği bir kulübenin içinde öldü. İran'ın Rey kentindeki Firuzabadi Camii'ne defnedildi.[11] Söylentilere göre Savak tarafından zehirlenmişti, ancak bu iddia karısı tarafından şiddetle yalanlandı ve resmi ölüm nedeninin alkol ve nikotin bağımlılığına bağlı akciğer embolisi olduğunu doğrulandı.[12][13]
2010 yılında Tahran Kültürel Miras, Turizm ve El Sanatları Dairesi, Celal Âl-i Ahmed ve kardeşi Şems'in doğduğu ve yaşadığı evi satın aldı.[14]
Eserleri
[değiştir | kaynağı değiştir]Hikâye ve romanları
[değiştir | kaynağı değiştir]- Ziyâret
- Dîd ü Bâzdîd
- Ez Rencî ki Mîberîm
- Se Târ
- Zen-i Ziyâdî
- Sergüzeşt-i Kendûhâ
- Müdîr-i Medrese
- Nûn ve’l-ḳalem
- Nifrîn-i Zemîn
- Penc Dâstân
- Sengî ber Gûrî
Gezi Kitapları
[değiştir | kaynağı değiştir]- Ḫasî der Mîḳāt
- Sefer be Vilâyet-i
- Sefer be Rûs
Monografileri
[değiştir | kaynağı değiştir]- Ovrâzân
- Tât-nişînhâ-yi Bolûk-i Zehrâ
- Hârk, Dürr-i Yetîm-i Ḫalîc-i Fârs
Denemeleri
[değiştir | kaynağı değiştir]- Heft Maḳāle
- Se Maḳāle-yi Dîger
- Ġarbzedegî
- Kâr-nâme-yi Se Sâle
- Erzyâbî-yi Şitâb-zede
- Yek Çâh u Dû Çâle ve Mes̱elen Şerḥ-i Aḥvâlât
- Der Ḫidmet ve Ḫıyânet-i Rûşen-fikrân
Çevirileri
[değiştir | kaynağı değiştir]- Ḳumarbaz, Dostoyevski
- Bîgâne, Albert Camus
- Sû-i Tefâhüm, Albert Camus
- Desthâ-yi Âlûde, Jean-Paul Sartre
- Bâz-geşt-i Şûrevî, André Gide
- Mâyidehâ-yi Zemînî, André Gide
- Ubûr ez Ḫaṭ, Ernest Junger
- Kergeden, Eugène Ionesco
- Teşnegî ve Goşnegî, Eugène Ionesco
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Sena Karasipahi, Muslims in Modern Turkey: Kemalism, Modernism and the Revolt of the Islamic Intellectuals, I.B.Tauris (2008), p. 177
- ^ William O. Beeman, The Great Satan Vs. the Mad Mullahs: How the United States and Iran Demonize Each Other, University of Chicago Press (2008), p. 181
- ^ Nematollah Fazeli, "Politics of Culture in Iran", Routledge (2006), p. 114
- ^ Emory C. Bogle, Islam: Origin and Belief, University of Texas Press (1998), p. 124
- ^ 8 September 2016. "All written relics of Jalal / the author who is not tired of writing". Tasnim. 8 Kasım 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Eylül 2016.
- ^ Ali Rahnema (3 Mart 2016). Shi'i Reformation in Iran: The Life and Theology of Shari'at Sangelaji. Routledge. s. 54. ISBN 9781317055334.
- ^ Mottahedeh, Roy, The Mantle of the Prophet: Religion and Politics in Iran, One World, Oxford, 1985, 2000, p.288
- ^ Boroujerdi, Mehrzad. Iranian Intellectuals and the West: The Tormented Triumph of Nativism. 1996. p.187
- ^ Mottahedeh, Roy, The Mantle of the Prophet: Religion and Politics in Iran, One World, Oxford, 1985, 2000, p.289
- ^ Boroujerdi, Mehrzad. Iranian Intellectuals and the West: The Tormented Triumph of Nativism. 1996. p.65
- ^ "Photograph of Jalal Al-e-Ahmad's grave". Mehr News Agency. 9 Aralık 2010.
- ^ "Jalal Al Ahmad". Iran Chamber society. 6 Mart 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Eylül 2016.
- ^ Iraj Bashiri. "Al-i Ahmad, Jalal". angelfire. 22 Haziran 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Eylül 2016.
- ^ Al-e Ahmad patrimony in Tehran obtained Ekim 13, 2012[Tarih uyuşmuyor], tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
