Cauchy çarpımı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara

Matematikte Cauchy çarpımı, ve gibi iki dizinin

biçiminde ifade edilen süreksiz katlamasıdır. Kavram, Augustin Louis Cauchy tarafından bulunmuştur.

İki dizinin çarpımına eşit olan ifade doğal sayılar kümesi () yarıöbek halkasının bir elemanı olarak da değerlendirilmektedir.

Diziler[değiştir | kaynağı değiştir]

ve dizileri iki kurallı serinin (yakınsak olmaları gerekmiyor) terimleri olarak da düşünülebilir.

Bu serilere daha çok gerçel ve karmaşık sayılarda rastlanmaktadır. n = 0, 1, 2, … değerleri için Cauchy çarpımı şu biçimde tanımlanır:

"Kurallı" terimi, diziler üzerinde gerçekleştirilen değişikliklerin yakınsaklık kavramını göz önüne almadan yapıldığını belirtmektedir.

İki dizinin de yakınsadığı durumlarda akla

sonsuz dizi toplamının

çarpımına eşit olduğu gelmektedir. Bu akıl yürütme kurallı durumlar için doğru sonucu vermektedir ancak iki dizinin Cauchy çarpımı dizilerin en az birinin yakınsak olmadığı durumlarda da tanımlıdır.

Örnekler[değiştir | kaynağı değiştir]

Sonlu diziler[değiştir | kaynağı değiştir]

Tüm değerleri için ve tüm değerleri için koşulları sağlanıyorsa ve 'nin Cauchy çarpımı olarak hesaplanır. Bu, sonlu dizilerin Cauchy çarpımının olağan çarpma işlemine indirgenebildiğini göstermektedir.

Sonsuz diziler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • değerleri için ve eşitliklerinin sağlandığı varsayılsın.

eşitliği tanım gereği sağlanır ve binom açılımı tarafından desteklenir. Kurallı diziler için geçerli olan ve eşitlikleri sonucunu doğurur. İki mutlak yakınsak dizinin Cauchy çarpımının limiti bu dizilerin limitleri çarpımına eşit olduğundan aşağıdaki ifade kanıtlanmış olur.

(tüm değerleri için)

  • Tüm değerleri için koşulu sağlanıyorsa eşitliği tüm değerleri için geçerlidir. Bu durumda Cauchy çarpımı

olarak hesaplanır ve bu ifade yakınsamaz.

Yakınsaklık ve Mertens kuramı[değiştir | kaynağı değiştir]

x ve y gerçel diziler olmak üzere, dizisi Y'ye yakınsıyor ve dizisi X'e mutlak yakınsıyorsa bu dizilerin Cauchy çarpımı () XY'ye yakınsar. Franz Mertens tarafından kanıtlanan bu kuram, iki dizinin koşullu yakınsak olmaları durumunda geçerli değildir. Örneğin, dizisi bir koşullu yakınsak dizi üretir ancak sıfıra yakınsamamaktadır.

Mertens kuramının kanıtı[değiştir | kaynağı değiştir]

, ve eşitliklerinin sağlandığı varsayılsın. Terimlerin yerlerinin değiştirilmesiyle sonucuna ulaşılır ve böylece eşitliği sağlanır. ε > 0 olmak koşuluyla, mutlak yakınsak ve yakınsak olduğundan tüm nN değerleri için eşitsizliğini sağlayan bir N tamsayısı ve tüm değerleri için eşitsizliğini sağlayan bir M tamsayısı bulunur. Ayrıca, koşulu sağlanıyorsa eşitsizliğini sağlayan bir L tamsayısı da bulunur. Böylece; N, M ve L'den büyük tüm n tamsayıları için

eşitsizliği yazılabilir. Dizi yakınsaklığı tanımı gereği ifadesi de geçerlidir.

Cesàro kuramı[değiştir | kaynağı değiştir]

x ve y gerçel diziler olmak üzere ve ise

ifadesi yazılabilir.

Genellemeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Şu ana dek açıklanan tüm kavramlar (karmaşık sayılar) kümesinde tanımlı diziler için geçerlidir. Cauchy çarpımı, çarpma işleminin iç çarpım olarak tanımlandığı uzaylarında (Öklit uzayları) da tanımlıdır. Bu tanıma göre, iki dizinin mutlak yakınsıyor oluşu bu dizilerin Cauchy çarpımının dizi limitlerinin iç çarpımına mutlak yakınsadığı anlamına gelmektedir.

İşlev katlamasıyla ilişkisi[değiştir | kaynağı değiştir]

Çifte sonsuz diziler için de Cauchy çarpımı tanımı yapılabilmektedir ancak çarpım her koşulda tanımlı değildir. Örneğin, 1 sabit dizisinin kendisiyle Cauchy çarpımı () tanımsızdır.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]