Beyaz gergedan

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Beyaz gerdegan
Rinoceronte blanco (Ceratotherium simum), Santuario de Rinocerontes Khama, Botsuana, 2018-08-02, DD 06.jpg
Beyaz gerdegan
Bilimsel sınıflandırma
Alan:
Şube:
Sınıf:
Takım
Aile:
Cins:
Ceratotherium
Tür:
C. simum
İkili adlandırma
Ceratotherium simum
(Burchell, 1817)
Alt türler

Ceratotherium simum simum Ceratotherium simum cottoni

Mapa distribuicao original white rhino.png
Beyaz gerdeganların orijinal yaşam alanları: (turuncu: Northern (C. s. cottoni), yeşil: Southern (C. s. simum)).

Beyaz gergedan veya kare dudaklı gergedan (Ceratotherium simum) günümüzde var olan beş gergedan türünden ve kalan birkaç megafauna türünden biridir. Ot yemek için için geniş bir ağzı vardır ve tüm gergedan türlerinin en sosyal olanıdır. Kuzey alt türleri yaşamamaktadırlar; güneyde ise nadir bulunur.

İsimlendirme[değiştir | kaynağı değiştir]

Beyaz gergedanlar için daha doğru ancak nadiren kullanılan alternatif bir isim, kare dudaklı gergedanlardır. 1868 yılında zoolog John Edward Gray tarafından verilen beyaz gergedanların genel adı Ceratotherium'dur.[1] Yunanca keras (κέρας) ve thrion (θηρίον) kelimelerinden türetilmiştir. Simum, "düz burunlu" anlamına gelen Yunanca simos (σιμός) kelimesinden türetilmiştir.

Taksonomi ve evrim[değiştir | kaynağı değiştir]

Bugünkü beyaz gergedanın muhtemelen 7 milyon yıl önce yaşayan Ceratotherium praecox'tan geldiği söyleniyordu. Bu beyaz gergedanın kalıntıları Cape Town yakınlarındaki Langebaanweg'de bulundu.[2] Günümüz beyaz gergedanının Afrika'daki daha kuru koşullardan kaynaklanan daha kısa otların tüketimini kolaylaştırmak için Ceratotherium praecox'tan daha uzun bir kafatasına sahip olduğu ileri sürülmüştür.[3]  

Siyah (üst) ve beyaz gergedanların (alt) karşılaştırmalı çizimi
Waterberg Milli Parkı, Namibya yakınındaki Güney beyaz gergedanlar

Güney beyaz gergedanı[değiştir | kaynağı değiştir]

Beyaz gergedanın iki alt türü vardır: güney beyaz gergedanı (Ceratotherium simum simum) ve kuzey beyaz gergedanı. 31 Aralık 2007 itibarıyla, vahşi doğada tahmini 17.460 güney beyaz gergedanı vardı (IUCN 2008) ve bu onları dünyadaki en çok bulunan gergedan alt türü haline getirdi. Güney Afrika, bu alt türün (%93,0) en çok bulunduğu yerdir ve 2007 yılında vahşi doğada 16.255 hayvanı korumaktadır (IUCN 2008).

Kuzey beyaz gergedanı[değiştir | kaynağı değiştir]

Kuzey beyaz gergedanı veya kuzey kare dudaklı gergedanı (Ceratotherium simum cottoni) kritik tehlikededir ve muhtemelen vahşi doğada nesli tükenmiş olarak kabul edilir. Eskiden Sahra Çölü'nün güneyindeki Doğu ve Orta Afrika'da birçok ülkede bulunan bu alt tür, otlaklarda ve savan ormanlık alanlarda bir otoburdur.

Başlangıçta, altı kuzey beyaz gergedan Çek Cumhuriyeti'ndeki Dvůr Králové Hayvanat Bahçesi'nde bulunuyordu. Altı gergedandan dördü Kenya'daki Ol Pejeta Koruma Bölgesi'ne nakledildi.[4] Bilim insanları bu alttürlerin başarılı bir şekilde üreyeceklerini ve yok olmalarından kurtaracaklarını umuyorlardı. Çek Cumhuriyeti'nde kalan ikisinden biri Mayıs 2011'in sonlarında öldü.[5] Çftleşme yeteneğine sahip son iki erkek de biri 18 Ekim'de Kenya'da, diğeri 15 Aralık'ta San Diego'da 2014'te öldü.[6][7]  

Filogenetik türler kavramını takiben, son araştırmalar, kuzey beyaz gergedanın, daha önce düşünülmüş olan beyaz gergedan alt türlerinden ziyade farklı bir tür olduğu hipotezine yol açmıştır. Bu durumda doğru bilimsel ad Ceratotherium cottoni olmalıdır. Belirgin morfolojik ve genetik farklılıklar, önerilen iki türün en az bir milyon yıldır ayrıldığını göstermektedir.[8] Bununla birlikte, araştırmanın sonuçları diğer bilim insanları tarafından evrensel olarak kabul edilmemiştir.

Tanım[değiştir | kaynağı değiştir]

Beyaz gergedan, yaşayan beş gergedan türünün en büyüğüdür. Ortalama vücut kütlesi ile, beyaz gergedan, günümüzde yaşayan en büyük kara hayvanı ve karasal memeli olarak sadece iki büyük fil türünün gerisinde kalıyor.[9][10] Bu iki tür arasında büyük bir benzerliğe rağmen, ortalama olarak bir su aygırından biraz daha ağırdır.[11] Büyük bir gövdesi, büyük başı ve kısa boyu vardır.


İnsanlara kıyasla büyük beyaz gergedan bireylerin büyüklüğünü gösteren bir diyagram.

Genom ve karyotip[değiştir | kaynağı değiştir]

Beyaz gergedanın genom boyutu 2666.62 Mbp'dir.[12] Bir ploitlik 2 x 40 otozomuna ve 2 cinsiyet kromozomuna (XX veya XY) sahiptir.[13]

Dağılım[değiştir | kaynağı değiştir]

Güney beyaz gergedanı Güney Afrika'da yaşamaktadır. Beyaz gergedanların yaklaşık %98,5'i sadece beş ülkede (Güney Afrika, Namibya, Zimbabve, Kenya ve Uganda) yaşıyor. Neredeyse 20. yüzyılın başlarında yok olma eşiğinde, güney alt türleri muazzam bir artış yaptı. 2001 yılında vahşi doğada 11.670 beyaz gergedan vardı ve bu da onu dünyanın en yaygın gergedanı haline getirdi. 2007 yılı sonunda vahşi güney beyaz gergedanlar tahmini 17.480 hayvana yükselmişti (IUCN 2008).

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Groves, Colin P. (1972). "Ceratotherium simum". Mammalian Species (8): 1–6. 
  2. ^ The Mammals of the Southern African Sub-region. Cambridge University Press. 2005. s. 567. ISBN 978-0-521-84418-5. 
  3. ^ Evolving Eden: An Illustrated Guide to the Evolution of the African Large-mammal Fauna. Columbia University Press. 2004. s. 224. ISBN 978-0-231-11944-3. 
  4. ^ Northern White Rhinos. olpejetaconservancy.org
  5. ^ Johnston (2 Haziran 2011). "White rhino dies in Czech zoo, seven left worldwide". Czech Position. 5 Haziran 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  6. ^ Young, Ricky (14 December 2014) Rare white rhino dies at safari park. U-T San Diego. Retrieved 25 March 2018.
  7. ^ Drazen Jorgic (19 Ekim 2014). "Death of rare northern white rhino leaves species on brink of extinction". The Sydney Morning Herald. Erişim tarihi: 25 Mart 2018. 
  8. ^ Groves, C.P. (2010). "The Sixth Rhino: A Taxonomic Re-Assessment of the Critically Endangered Northern White Rhinoceros". PLoS ONE. 5 (4): e9703. 
  9. ^ Bian (2013). "The microbial community in the feces of the white rhinoceros (Ceratotherium simum) as determined by barcoded pyrosequencing analysis". PLOS ONE. 8 (7): e70103. 
  10. ^ Cumming, D. H. M., Du Toit, R. F., & Stuart, S. N. (1990). African Elephants and Rhinos: Status Survey and Conservation Action Plan: Action Plan for the Conservation of Biological Diversity 10. IUCN/SSC-AESG, Gland, Switzerland.
  11. ^ Pienaar (1966). "An experimental cropping scheme of Hippopotami in the Letaba river of the Kruger National Park". Koedoe. 9 (1). 
  12. ^ Ceratotherium simum genome sequencing at the Broad Institute
  13. ^ Stephen J. O'Brien, Joan C. Menninger and William G. Nash: Atlas of Mammalian Chromosomes John Wiley & Sons, Inc., Hoboken 2005, 9780471350156, S. 678

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]