Baskınlık (genetik)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Baskınlık (veya dominantlık) genetik biliminde bir genin karşılıklı lokuslar üzerinde bulunan alellerinden hangisinin canlının karakterini (fenotipini) belirleyeceğini gösteren ilişkidir. En basit şekliyle, bir genin A ve B olmak üzere iki alelinin olduğunu düşünürsek, canlının genotipini AA, BB ve AB olmak üzere üç farklı şekilde olabilir. Eğer AA ve BB genotiplerinin fenotipleri birbirinden farklıysa ve canlı AB genotipine sahipken fenotipi AA'daki gibi oluyorsa, bu durumda A baskın, B geni ise çekiniktir. Aynı şekilde AB genotipine sahip canlının fenotipi BB'ninki gibi oluyorsa, bu durumda da B geni baskın, A geni çekiniktir.

Arka plan[değiştir | kaynağı değiştir]

Diploit / haploit[değiştir | kaynağı değiştir]

Bilinen birçok hayvan ve bazı bitkiler eşleşmiş kromozomlara sahiptir ve diploid (2n) kromozomlu olarak tanımlanırlar. Kromozom çiftlerinin her parçası biri dişi yumurtasından (n), diğeri erkek sperminden (n) olmak üzere bir ebeveynden gelir ve döllenme sırasında birleşerek 2n kromozomlu hücreyi oluştururlar. Yumurta ve sperm hücreleri ise (n) tane kromozom bulundururlar ve haploid olarak adlandırılırlar. Haploid hücreler mayoz bölünme yoluyla oluşturulur.

Kromozomlar, genler, aleller[değiştir | kaynağı değiştir]

Homozigot, heterozigot[değiştir | kaynağı değiştir]

Eğer canlı bir genin özdeş alellerini (örn. AA) taşıyorsa homozigot, farklı alellerini taşıyorsa (örn. AB) heterozigot olarak adlandırılır.

Hangi gen baskın?[değiştir | kaynağı değiştir]

Terminoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Diğer genetik konseptlerle ilişkiler[değiştir | kaynağı değiştir]

Baskınlık kavramı, birçok genetik konseptle ilişkilidir.

Çok alellik[değiştir | kaynağı değiştir]

Aynı karakteri temsil eden ikiden fazla gen bulunması durumuna çok alellik denir. Örneğin insanlardaki AB0 kan grubu sisteminde, kan grubu karakterini belirleyen A, B ve 0 olmak üzere 3 çeşit gen bulunur. A ve B, 0 genine baskındır. A0 veya AA genotipine sahip canlıların kan grubu fenotipleri aynıdır ve A grubu olarak adlandırılırlar. Aynı şekilde B0 ve BB genotipindeki canlılar da B grubu olarak adlandırılırlar.

Tam baskınlık[değiştir | kaynağı değiştir]

Homozogit ve heterozigot genotipindeki canlıların fenotiplerinin birbirinden farksız olması durumudur.

Eksik ve yarı baskınlık[değiştir | kaynağı değiştir]

Eş baskınlık[değiştir | kaynağı değiştir]

Alel genlerin karaktere etkilerinin eşit olması durumudur. Örneğin A ve B kan grubu genleri eş baskındır. Bu yüzden her iki gene sahip insanlar AB kan grubu olur.

Otozomal ve cinsiyete bağlı baskınlık[değiştir | kaynağı değiştir]

Tarihi[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]