Bana Manastırı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Penek köyündeki Bana Katedrali; 1902. Katedral 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında yıkılmıştır.

Bana Manastırı (Gürcüce: ბანა), Erzurum ilinin Şenkaya ilçesine bağlı Penek köyünde bulunan manastırdır. Bana adı Gürcüce "banaki"den (ბანაკი) gelir. "Askeri karargâh", "ordugâh" anlamına gelen "banaki" kelimesinin sonundaki "ki" düşmüş ve "Bana"ya dönüşmüştür.[1][2]

Bana Manastırı, Gerçek Haç’a adanmış bir manastırdır. Kompleks ana kilise, küçük kilise, keşişler için kilise, kayaya oyulmuş hücreler ve başka yapılardan oluşuyordu. Bana Manastırı, Tao bölgesinin piskoposluk merkezlerinden biriydi. Bir görüşe göre, zaman içinde piskoposluk lağvedilmiş ve sadece manastırın faaliyeti devam etmiştir.

Bana Katedrali[değiştir | kaynağı değiştir]

Bana Katedrali'nin Rus mimar Anatoly Kalgin tarafından yapılan varsayımsal rekonstrüksiyon çizimi, 1907

Manastırın ana kilisesi Bana Kilisesi ya da Bana Katedrali, 11. yüzyıla ait bir kaynağa göre katedral 881-923 arasında Gürcü kralı IV. Adarnase tarafından, kubbeli, tetrakonkhos bir yapı olarak yeniden inşa ettirilmiştir. Bu tarihten itibaren Gürcü Bagrationi hanedanı tarafından Osmanlı dönemine kadar kraliyet katedrali olarak kullanılmıştır. 16. yüzyılda bölgeyi ele geçiren Osmanlılar bu eski katedrali Kırım Savaşı sırasında Osmanlı ordusu için bir kaleye dönüştürmüştür. Katedral, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında büyük ölçüde yıkılmıştır. Duvar resimlerinin izlerine rastlanan katedralin bir kitabesinin olduğu, bu savaş sırasında burada karargâh kuran Rus ordusundan bir generalin bu kitabeyi götürdüğü söylenir.[3][4]

Neredeyse tamamen yıkılmış olan Bana Katedrali

Küçük Kilise[değiştir | kaynağı değiştir]

Manastırın küçük kiliselerinden birinin de kubbeli tetrakonkhos bir yapı olduğu bilinmektedir. 1907 yılında bölgeyi gezen Gürcü tarihçi Ekvtime Takaişvili’nin verdiği bilgiye göre, bu tarihte küçük kilisenin kubbesi çökmüş, ama duvarlarının bir kısmı ayakta duruyordu. Kilise zamanla tamamen ortadan kalkmıştır.[5]

Mağara Kilisesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Bana Manastırı keşişlerinin inzivaya çekildiği kaya mağaraları manastırının keşişler kilisesi olan Mağara Kilisesi, 9-10. yüzyılda inşa edilmiş tek nefli bir yapıdır. Bana Katedrali’nin güneydoğusunda, köy yerleşmesinin 700 metre doğusunda yer alır. Yazılı kaynaklardan da bilinen kilise, bir kayadaki mağaraya yaslanarak inşa edilmiştir. Yapının inşasında kireç harcı ve kesme taş kullanılmıştır. Güney tarafında iki adet penceresi bulunan kilisenin batı tarafında, bitişik dikdörtgen bir oda yer alır. Bu odadan kayaya oyulmuş merdivenlerle üste kattaki büyükçe bir odaya çıkılır. Kilisenin kayaya oyulmuş iki adet su deposu vardır. Kilisenin aşağısında harçlı duvar kalıntıları bulunmaktadır. Kilisenin olduğu yeri köylüler “Odalar Deresi” olarak adlandırmaktadır.[6]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (Osmanlıca ve Gürcüce), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1947-1958, 3 cilt, III. cilt (1958): s. 560". 27 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Kasım 2021. 
  2. ^ "ბანაკი", A Comprehensive Georgian-English Dictionary, 2006, 2 cilt 9 Kasım 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 0-9535878-3-5
  3. ^ Tao-Klarceti - Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, 2018, Tiflis, s. 17, 60, ISBN 9789941478178.
  4. ^ 2016 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (Gürcüce), Tiflis, 2017, s. 294 17 Nisan 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-9470-8-7
  5. ^ "Ekvtime Takaişvili, 1907 Yılı Kola-Oltisi ve Çangli'de Arkeolojik Araştırmalar Gezisi (Gürcüce), 1938, Paris, s. 28" (PDF). 27 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 8 Kasım 2021. 
  6. ^ "2016 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (Gürcüce), Tiflis, 2017". 17 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Eylül 2020.