Balkan Paktı (1953)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Balkan Paktı
İmzalanma 28 Şubat 1953
Yer Ankara
Bitiş 1960
İmzacılar


Balkan Paktı (resmi adı: Dostluk ve İşbirliği Antlaşması) 28 Şubat 1953'te, Yunanistan, Türkiye ve Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti arasında imzalanan antlaşma.[1] Ankara'da imzalanmıştır. Antlaşma, Sovyetler Birliği'nin Balkanlar'daki etkisine karşı bir caydırıcı bir rol oynaması için imzalandığı bildirilmektedir.[2] Bu antlaşma, üç ülke arasında nihai askeri iş birliğinin yolunu açmıştır. İmzalandığı dönemde Türkiye ve Yunanistan NATO'ya üye ülkeler arasındayken, komünist Yugoslavya NATO'ya üye olmayan bir devletti. Bu sayede Yugoslavya NATO'ya üye olmadan dolaylı bir şekilde kendisini NATO ile ilişkilendirmiştir.

Sebepler[değiştir | kaynağı değiştir]

II. Dünya Savaşı'ndan sonra Yugoslavya, SSCB iş birliğini sona erdirerek Soğuk Savaş döneminde Batı Bloku tarafına yanaşmıştır. Sovyetlerin askeri müdahalesinden çekinen Yugoslavya, hızlıca Batı ile politik ve askeri ortaklıklar kurmuştur. Batılı devletler, Yugoslavya'yı kendileriyle iş birliğine gidecek bir ülke olarak görmekte ve onun bağımsızlığını desteklemekteydi. Artan tehlikelere karşı Yugoslavya'yı Batılı ülkeler ile askeri, siyasi ve ekonomik ortaklığa kısmen dahil eden bu antlaşma, Türkiye, Yunanistan ve Yugoslavya arasında 28 Şubat 1953 tarihinde imzalanmıştır. Bu antlaşma Yugoslavya'ya kalkan görevi görmüştür.[3]

Antlaşma[değiştir | kaynağı değiştir]

Balkan Paktı'nı oluşumunu ilgilendiren antlaşmalar; 28 Şubat 1953'te politik antlaşmalarla Ankara'da başlayıp, 9 Ağustos 1954'te Bled'te imzalanan askeri antlaşmalarla devam etmiştir.[3] Bu antlaşma[4]; uluslararası anlaşmazlıkları güç kullanmadan çözmek, saldırı durumunda askeri destek vermek ve imzacı ülkelerin savunma kapasitelerini geliştirmek gibi 14 ana maddeden oluşuyordu. 20 yıl boyunca, pakta üye ülkelerin temsilcilerinin yılda iki kere toplantı yapmaları kararlaştırılmıştır.[4]

Sonrası yaşananlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Oluşumun hemen ardından 5 Mart 1953 tarihinde Joseph Stalin öldü. Nikita Kruşçev liderliğindeki yeni Sovyet hükümetinin Yugoslavya'ya yönelik eleştirilerini gevşetmeye başlaması ile birlikte Yugoslav komünist liderliği, uluslararası ilişkilerde batı ülkeleriyle açık işbirliğinden vazgeçmeye ve tarafsızlık politikası izmeye başladı.[5]
  • 1954 yılında Kıbrıs meselesinin ortaya çıkması ile beraber, Türkiye ile Yunanistan arasındaki ilişkiler bozulmuştu. Ayrıca Türkiye'de yaşanan 6-7 Eylül Olayları sonrası Yunanistan, Türkiye ile Balkan Paktı çerçevesinde işbirliği yapmayacağını açıklamıştır.[6]

Feshedilmesi[değiştir | kaynağı değiştir]

1960 yılında, Yugoslavya dışişleri bakanı ve Yunanistan dışişleri bakanının feshiyle Balkan Paktı resmen dağılmıştır.[7]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ 28 Şubat 1953 tarihli Antlaşma metni: http://avalon.law.yale.edu/20th_century/eu001.asp 6 Mayıs 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  2. ^ "Türk Basınında İkinci Balkan Antantı" (PDF). Cüneyt Göreci. 7 Ekim 2020 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. 
  3. ^ a b Terzic, Milan. "Yugoslavia and the Balkan Pact 1953/1954". 3 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Mart 2016. 
  4. ^ a b 9 Ağustos 1954 tarihli Antlaşma metni. "Treaty of Alliance, Political Cooperation, and Mutual Assistance Between the Turkish Republic, the Kingdom of Greece, and the Federal People's Republic of Yugoslavia (Balkan Pact), August 9, 1954". 3 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Mart 2016. 
  5. ^ "İki Savaş Arası Dönemde Türkiye'nin Balkan Ülkeleri ile Münasebetleri". Yusuf Sarınay. 25 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  6. ^ "Balkan Paktı - 1953". Tarihi Olaylar. 7 Nisan 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Ekim 2020. 
  7. ^ Sander, Oral,. Balkan gelişmeleri ve Türkiye : 1945-1965. İmge'de 1. Baskı. Kızılay, Ankara. ISBN 978-975-533-864-4. OCLC 1056711089.