Badıllı (aşiret)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara

Badıllı Aşireti’nin Anadolu’ya gelişi çok öncelerine dayanmaktadır.Selçukluların Abbasi Halifesi’nin daveti üzerine 19 Aralık 1055 tarihinde Bağdatı Fethi ile Anadolu’ya gelmiş oldukları tahmin edilmektedir. Bu tarihte Badıllılar Halep,Urfa,Şam, Diyarbakır bölgesine gelmişlerdir. Badıllılar 1335 tarihinde kurulan Dulkadiroğulları Beyliği’nin kuruluşunda bulunmuştur. Bu beylik Yavuz Sultan Selim zamanında Osmanlı Devletine katılmıştır.Yine 1365 yılında Badıllıların , Akkoyunlu Devleti’nin kuruluşunda da bulundukları tarihçiler tarafından belirtilmektedir. Aşiret tarihini ilk defa kaleme alan Şerefhan1557 yılında yazdığı “Şerefname” isimli eserinde Badıllıları Diyarbakır aşiretleri arasında göstermektedir.

21 Ocak 1691 yılında Yozgat dolaylarına yerleşen ve zorunlu iskan fermanıyla Suriye Rakka bölgesine sürgün edilen Beğdilli Türkmenleriyle Badıllıların bir ilgisi yoktur.Badıllılar Urfa ve Diyarbakır bölgesinde zaten 1055 yılından beri yaşamaktadır.İskan fermanında isimleri zikredilen Beğdilli kabileleriyle (Kadirli,Kazlı,Ulaşlı,Ceritli,Karaşıhlı,Araplı) o tarihte varlığından söz edilen Badıllı kabileleriyle hiçbir akrabalık bağları mevcut değildir.Badıllı Kabileleri(Begler,Ahmet Oğulları,Eloyiler,Maksoyiler) O nedenle birbirinden farklı olan iki oymağı birbirinden yırt etmekte fayda vardır.Badıllılar kendilerini ifade ederken,,Badıllı ismini kullanmalıdırlar.

Kaynaklardan incelediğimize göre Badıllı ismi “Beğdilli”kökünden gelmektedir. Zamanla badullu, Bağdilli ve badıllı ismini almıştır.İran Horasan Eyaletinde yaşayan aşiretlerden biri de şu an Badılı Aşireti’dir.Badıllılar Selçuklu Devleti zamanında kafileler halinde Anadolu’ya gelmişleridir.Kaynak kitaplardan derlediğimiz kadarıyla Badıllılar güney göç yolunu kullanmışlardır.Badıllıların bir kısmı Kerkük Şam ,Urfa yöresine yerleşirken bir kısmı da Arabistan’ın Mekke şehrine yerleşmiştir.Arap aşiretleri ile Badıllılar arasında mücadeleler olmuştur.Sonunda Mekke civarındaki Badıllılar ,Urfa’daki akrabalarının yanına gelmiştir.

Arabistan’dan Türkiye’ye hicret eden Badıllılara verilen ferman da bu gün, Badıllı Aşireti’nin tarihini araştıran araştırmacılar için önemli bir tarihi vesikadır.Badıllı Aşireti’nin tarihine ışık tutmaktadır Bu fermandan kısaca bahsetmek istiyorum. Hicri 1170 tarihli fermanın birinci bölümünde " Arabistan'dan hicret edip mazariyet tarıkıyle Türkiye içerisine geçip mütearrir kalıp köy be köy çadır altına girip,devlete müracaat ettiler.Badıllı Beyleri ve ileri gelenleri bir münhal yer istediler.Şurayı devlet de Çimen Yaylasını vakf eyledi.Konar - göçerdir.İstediği yere ev de yapabilir.Köy de yapabilir.Hiçbir mani olmadığından adlarına verilmiştir. Hep Badıllı Aşireti her ne kadar varsa vakıf olunmuştur.

Mindeval,Erzincan arasında ve Kelkit ve Ali Şiran ve Alicera arasında merbut olan Badıllılara verilmiş. Manisiz bir davası ve münazarası olmayarak yedlerine verilen bu hududu,hümayunlarından birrical verilmiştir. (İmza Türk Saltanat Hükümeti (Murat Harun Reşit Han Hicri 1170 )

İkinci bölümde ise özet olarak şunlardan bahsedilmektedir.”Badıllı Aşireti ‘ne verilen,bir mani ile Mekke civarından hicret edip,Türk ülkesine gelip,bir mutazarrır kalıp ümmetten ve Mustafa’nın ümmeti ve milleti oldukları ve Arabistan’dan geldikleri için çoluk çocuklarının rahatlıklarını istemeleri neticesinde yedlerine bu ferman verilmiştir. Mekke’den hicret edip,Türk Beldesi’nde nice seneler kalarak,çok mihnet ve meşakkat çektikten sonra Türk Saltanat Hükümetine müracaat etmişler .Türk Saltanat Hükümeti bunlara çoluk çocuğu mutazarrır kaldığından münhal bulunan Çimen Dağı’nı vermiştir.Hiçbir manisi olmayarak yedlerine verilmiş olunan ve Fatih tarafından verilmiş olduğu beyan ve takdim kılınmıştır.Üç kaza ve iki karye iki vilayet arasında münhal kalıp ,bu ferman takdim kılınmıştır.Sivas ve Tarabzon vilayeti arasındadır.(Tuğra Türk Saltanat Hükümeti,Sultan Fatih Han Hicri 1184)

Burada karıştırılan bir mevzu vardır.”Badıllılar Mekke’den geldi” diye Bazı kimseler tarafından Arap soyundan olduğu iddia edilmektedir.Badılılar Arap soyundan değildir.Urfa Badıllılarının kültür ve gelenekleri ile Mekke civarından Gümüşhane yöresine gelen Badıllıların kültür ve gelenekleri aynıdır.Mekke civarından gelen Badıllılar,konar göçer ekrat Badıllılarıdır.

1768 yılında aşiretler arası savaş olarak bilinen Uzunalçan Savaşı’na Badıllılar da katılmıştır.Bu savaş Suriye ile Viranşehir arasında Uzunalçan Höyüğü yakınlarında gerçekleştiği için bu adı almıştır.Bu savaş Zor Temir Paşa’nın reisi olduğu Milan Aşireti ile Barak Beğdilli Türkmenleri arasında yapılmıştır.Badıllılar Milan Aşireti’ni desteklemiştir.Badıllıların reisi Çil İbrahim’dir.

Kurtuluş Savaşı’nda ülkemizin dört bir yanında düşmanlara karşı mücadele verildiği gibi Urfa’da da Badıllı Said Bey, İstiklal Harbi’nde Fransızlara karşı İstiklal mücadelesi vermiştir.Savaşın kazanılmasında büyük katkısı olmuştur.Ağrı Eleşkirt Dahar Beldesi’nde yaşayan Badıllılardan olan Rahmetli Yahya Bey’in babası Arif Ağa 15. Kolordu Komutanlığında Kazım Karabekir Komutasında Ermenilere karşı yapılan yapılan savaşta bin başı olarak büyük başarı göstermiş ve Kazım Karabekir Paşa tarafından ödüllendirilmiştir.

Badıllı Aşireti’nin Türkiye’ye ve dünyaya tanıtılmasında Badıllı Sait Bey’in oğlu Urfa eski Milletvekili Kemal Badıllı’nın büyük emeği olmuştur.Tarihte olduğu gibi bugün de Badıllılar Türkiye’nin birçok yerinde varlıklarını devam ettirmektedirler ve her zaman Türk Milleti’nin yanında olmuşlardırMEHMET BADILLI ,Urfa Badıllılarının Begler kabilesinden olup Şeyhzeliha köyünde ikamet etmektedir.Badıllı Abdurrahman Beyin oğludur.Badıllı Sait Beyin yegenidir.

Editor : Badıllılar nerden gelmişlerdir ?

Cevap : Badıllılar Şamdan gelmişlerdir. 85 bin Badıllı ailesi Urfadalarmış, bunlar bir olaya karışmışlar Osmanlı bunları Şamın bir kazasına sürgün etmişlerdir.Af çıktıktan sonra bunlar Şamdan dagılmışlar bazıları Urfaya, bazıları Karsa, bazıları Erzuruma ve bazılarıda Kars a Agrıya gitmişler. Şamda kalanlarda olmuştur şu anda Şamın salihi mahallesinde Badıllılar var.

Editor : Türkiyedeki diger Badıllılar nerden dağlımışlardır ?

Cevap : Onlarda bir kısmı Urfadan, bir kısmı Şamdan gitmişlerdir mesela Haymanadaki Badıllılar Beğler kabılesindedir. Tokatta ki Badıllılar onlarda beğlerdendir. Erganıde ki Badıllıların bir kısmı Elxoi bir kısmıda Ahmet oğullarındandır. Karaköse’de (Ağrı) Dehar köyünde Usup bey (Mala Usube Dehare) ailesi Beğlerdendir.

Editor : Badıllıların kökeni nedir ?

Cevap : Badıllılar Urfa bölgesinde yüzyıllardır varlığını devam ettirmektedir ve bu bölgenin her türlü kültürüne ayak uydurmuştur,buraya uyum saglamışlardır.Badıllıların beğler kabilesi abbasidir.Hatta beglerin abbasi olduklarına dair şecere var bu şecere Urfada Bıtelemir(malabıtelemir) ailesindedir.

Editor : Urfanın kurtuluşunda Badıllılar neler yapmıştır ?

Cevap : O zamanın yöneticileri Sait amcamdan (Badıllı Sait bey “Kör Sait”) destek istiyorlardı, 40 atlıyla Agızhan köyüne gelmişler ve yardım etmesini istemişler amcam 250 atlısıyla Urfanın kurtuluşuna katılıyor ve Fransızları Urfadan çıkarıyor ayrıca Sait amcam Urfa hapishanesindeki 1750 mahkumu savaşa katılmak üzere serbest bırakıyor .

Editor : Urfadaki Badıllı kabileleri hakında bilgi verebilirmisiniz ?

Cevap : Elxoiler Gavur imam (Badıllı İmam) zamanında Urfaya gelmişler. Gavur imam beylik davasında bulunmuş gidip Elxoileri Siverek Pirkutten getirmiş. Mıhoxalta ve Maksoi kabilelerini Karacadağdan getirtirmiştir.

Editor : Bu gün Urfa sınırlarında ne kadar Badıllı nüfusu mevcüttur ?

Cevap : Bu gün 27,28 kadar köy var Urfa merkezdekilerle birlikte 40 bin Badıllı nüfusu vardır.

Editor : Şehyh Sait isyanından dolayı Badıllı Sait bey ve Bekir bey gibi isimler istiklal mahkemelerinde yargılanmışlardır..Bu konu hakkında bilginiz varmı varsa bizimle paylaşmak istermisiniz ?

Cevap : Evet ozaman Diyarbakırda Sait amcam ve bekir amcam yargılandılar ama olayla hiçbir alakları yoktu tabi onların olayla bir ilgisi olmadıgı anlaşılınca istiklal mahkemesi tarafından berat edilmişlerdir.Fakat Adana ve Suriye’ye sürgün edildiler bir süre orada kaldıktan sonra tekrar Urfaya geri döndüler..

Dil[değiştir | kaynağı değiştir]

Badıllı aşiret mensubları bulundukları bölgelere göre değişmektedir. Ana dilleri genellikle Kürtçedir. Bunun yanında en çok kullanılan diller ise sırayla Türkçe, Arapça vs bölgesel diller.

Dinler[değiştir | kaynağı değiştir]

Müslüman ( İslam )

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]