Azerice dilbilgisi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Bulgu (mesaj | katkılar) tarafından oluşturulmuş 14.50, 11 Ocak 2017 tarihli sürüm (85.106.112.64 tarafından yapılan 17962576 sayılı değişiklik geri alınıyor.)
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla

Azerice veya Azerbaycan Türkçesi, Türk dillerinden biri olup, Azerbaycan'ın resmî dili konumundadır. Tarihî seyir içersinde de Türkiye Türkçesine en çok benzeyen Türk dillerinden birisidir. Bunun nedenlerinden birisi Azerbaycan Türkçesinin de Türkiye Türkçesi gibi Batı Türkçesine ve Oğuz grubuna dahil olmasıdır.[1]

Ad Çekimi


Azerice'nin ad çekimi Türkiye Türkçesi'ne benzer. Yalnız belirtme halinde bir sesli harfi takiben araya yardımcı sessiz olarak n girer. Başında d bulunan eklerin tli biçimleri yoktur.

Ad Çekimi
qızkızqapıkapıevev
qızıkızıqapınıkapıyıevieviişiişi
qızakızaqapıyakapıyaevəeveişəişe
qızdakızdaqapıdakapıdaevdəevdeişdəişte
qızdankızdanqapıdankapıdanevdənevdenişdənişten
qızınkızınqapınınkapınınevinevinişinişin

Zamirler

1-Kişi Zamirleri:

Türkiye Türkçesindekinden farklı olan yalnızca 1.teklik kişi zamiridir.
mən, sən, o, biz, siz, onlar

Azerice'de birinci ve ikinci teklik kişilerin yönelme durumlarında ince ünlü bulunur: mənə, sənə

2-Gösterme Zamirleri:

Azerice'de 'şu' gösterme zamiri yoktur. Bu, o gösterme zamirlerinin yanında, aynı anlamlara gelen həmən ve həmin zamirleri vardır.

Eylemler

Şimdiki Zaman


-(y)ır-, -(y)ir-, -(y)ur-, -(y)ür Şimdiki Zaman Eki + Kişi Ekleri

Şimdiki Zaman
OlumluOlumsuz
gəlirəmgeliyorum oxuyuramokuyorum gəlmirəmgelmiyorum oxumuramokumuyorum
gəlirsəngeliyorsun oxuyursanokuyorsun gəlmirsəngelmiyorsun oxumursanokumuyorsun
gəlirgeliyor oxuyurokuyor gəlmirgelmiyor oxumurokumuyor
gəlirikgeliyoruz oxuyuruqokuyoruz gəlmirikgelmiyoruz oxumuruqokumuyoruz
gəlirsinizgeliyorsunuz oxuyursunuzokuyorsunuz gəlmirsinizgelmiyorsunuz oxumursunuzokumuyorsunuz
gəlirlər geliyorlar oxuyurlarokuyorlar gəlmirlər gelmiyorlar oxumurlarokumuyorlar


Geniş Zaman


-(y)ar-, -(y)ər- Geniş Zaman Eki + Şahıs Ekleri

Geniş Zaman
OlumluOlumsuz
gələrəmgelirim oxuyaramokurum gəlmərəmgelmem oxumaramokumam
gələrsəngelirsin oxuyarsanokursun gəlməzsəngelmezsin oxumarsanokumazsın
gələrgelir oxuyarokur gəlməzgelmez oxumazokumaz
gələrikgeliriz oxuyarıqokuruz gəlmərikgelmeyiz oxumarıqokumayız
gələrsinizgelirsiniz oxuyarsınızokursunuz gəlməzsinizgelmezsiniz oxumazsınızokumazsınız
gələrlərgelirler oxuyarlarokurlar gəlməzlərgelmezler oxumazlarokumazlar


Gelecek Zaman


-(y)acaq-, -(y)əcək- Gelecek Zaman Eki + Kişi Ekleri

Gelecek Zaman
OlumluOlumsuz
gələcəyəmgeleceğim oxuyacağamokuyacağım gəlməyəcəyəmgelmeyeceğim oxumayacağamokumayacağım
gələcəksəngeleceksin oxuyacaqsanokuyacaksın gəlməyəcəksəngelmeyeceksin oxumayacaqsanokumayacaksın
gələcək(dir)gelecek(tir) oxuyacaq(dır)okuyacak(tır) gəlməyəcək(dir)gelmeyecek(tir) oxumayacaq(dır)okumayacak(tır)
gələcəyikgeleceğiz oxuyacağıqokuyacağız gəlməyəcəyikgelmeyeceğiz oxumayacağıqokumayacağız
gələcəksinizgeleceksiniz oxuyacaqsınızokuyacaksınız gəlməyəcəksinizgelmeyeceksiniz oxumayacaqsınızokumayacaksınız
gələcəklərgelecekler oxuyacaqlarokuyacaklar gəlməyəcəklərgelmeyecekler oxumayacaqlarokumayacaklar


Görülen Geçmiş Zaman


-dı-, -di-, -du-, -dü- Geçmiş Zaman Eki + Kişi Ekleri

Görülen Geçmiş Zaman
OlumluOlumsuz
gəldimgeldim oxudumokudum gəlmədimgelmedim oxumadımokumadım
gəldingeldin oxudunokudun gəlmədingelmedin oxumadınokumadın
gəldigeldi oxuduokudu gəlmədigelmedi oxumadıokumadı
gəldikgeldik oxuduqokuduk gəlmədikgelmedik oxumadıqokumadık
gəldinizgeldiniz oxudunuzokudunuz gəlmədinizgelmediniz oxumadınızokumadınız
gəldilərgeldiler oxudularokdular gəlmədilərgelmediler oxumadılarokumadılar

"d" ile başlayan eklerin "t"li şekilleri olmayıp sadece "d" şekilleri vardır.Bu, "d" ile başlayan lokatif,ablatif,geçmiş zamanın hikayesi gb eklerde uyumsuzluk olduğunu göstermektedir.[1]

Öğrenilen Geçmiş Zaman I


-mış-, -miş-, -muş-, -müş- Geçmiş Zaman Eki + Kişi Ekleri

Öğrenilen Geçmiş Zaman I
OlumluOlumsuz
gəlmişəmgelmişim oxumuşamokumuşum gəlməmişəmgelmemişim oxumamışamokumamışım
gəlmişsəngelmişsin oxumuşsanokumuşsun gəlməmişsəngelmemişsin oxumamışsanokumamışsın
gəlmiş(dir)gelmiş(tir) oxumuş(dur)okumuş(tur) gəlməmiş(dir)gelmemiş(tir) oxumamış(dır)okumamış(tır)
gəlmişikgelmişiz oxumuşuqokumuşuz gəlməmişikgelmemişiz oxumamışıqokumamışız
gəlmişsinizgelmişsiniz oxumuşsunuzokumuşsunuz gəlməmişsinizgelmemişsiniz oxumamışsınızokumamışsınız
gəlmişlərgelmişler oxumuşlarokumuşlar gəlməmişlərgelmemişler oxumamışlarokumamışlar


Öğrenilen Geçmiş Zaman II


-(y)ıb-, -(y)ib-, -(y)ub-, -(y)üb- Geçmiş Zaman Eki + Kişi Ekleri

Öğrenilen Geçmiş Zaman II
OlumluOlumsuz
-- -- -- --
gəlibsəngelmişsin oxuyubsanokumuşsun gəlməyibsəngelmemişsin oxumayıbsanokumamışsın
gəlib(dir)gelmiş(tir) oxuyub(dur)okumuş(tur) gəlməyib(dir)gelmemiş(tir) oxumayıb(dır)okumamış(tır)
-- -- -- --
gəlibsinizgelmişsiniz oxuyubsunuzokumuşsunuz gəlməyibsinizgelmemişsiniz oxumayıbsınızokumamışsınız
gəliblərgelmişler oxuyublarokumuşlar gəlməyiblərgelmemişler oxumayıblarokumamışlar

  1. ^ a b Erdem,KONUR,"AZERBAYCAN TÜRKÇESİNİN FONETİK ÖZELLİKLERİ",Çukurova Üniversitesi Türkoloji Merkezi