Azerbaycan Komünist Partisi (1993)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Azerbaycan Komünist Partisi
Azərbaycan Kommunist Partiyası
Kısaltma AKP
Genel başkan Hacı Hacıyev
Kurucu Ramiz Ahmadov
Kuruluş tarihi 1993
1994 (Resmi)
Öncülü Azerbaycan Komünist Partisi (1920)
Ardılı Azerbaycan Birleşik Komünist Partisi
İdeoloji Komünizm
Siyasi pozisyon Aşırı Sol
Uluslararası üyelik

Uluslararası Komünist ve İşçi Partileri Toplantısı (her 4 kol)

Komünist Partiler Birliği - Sovyetler Birliği Komünist Partisi (Rauf Kurbanov liderliğinde)
İnternet sitesi

Azerbaycan Komünist Partisi (AzericeAzərbaycan Kommunist Partiyası), Azerbaycan'da faaliyet gösteren siyasi partidir. 1993 yılında Ramiz Ahmadov tarafından kurulmuş ve Adliye Bakanlığı'nca 1994'de resmî olarak kayda alınmıştır. Parti kuruluşundan itibaren bölünmeler yaşamış ve her fraksiyon gerçek Azerbaycan Komünist Partisi'nin kendileri olduğunu ileri sürmüştür.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Azerbaycan Komünist Partisi 1920'de kurulan Azerbaycan Komünist Partisi'nin ardılı olarak Ramiz Ahmadov'un liderliğinde 27 Kasım 1993'te kuruldu.Parti yönetimi, Merkez Yürütme Komitesi belirlendi

2 Mart 1994 tarihinde parti resmen devlet kaydına alındı ve resmî belgeler Ramiz Ahmedov'a takdim edildi.

26 Ekim 1996'da parti içinde bir grup şahıs Firudin Hasanov liderliğinde Olağanüstü Kurultay düzenledi. Merkez Yürütme Komitesi fesh edildi ve yerine Merkezi Komite kuruldu. Firudin Hasanov genel başkan seçildi.

Lakin 28 Ekim 1996'da parti yönetiminin Ramiz Ahmedov başkanlığında toplantısı düzenlenmiştir. Olağanüstü Kurultay geçersiz sayılarak kurultay düzenleyenler partiden ihraç edilmiştir.

Buna rağmen 20 Ekim 1999'da Firudin Hasanov kolu Adliye Bakanlığı tarafından resmen tanınmıştır.Ayrıca Firudin Hasanov 1998'te AKP Cumhurbaşkanı adayı oldu.

Bunun üzerine hukuki işlemler başlandı. 17 Ağustos 2000 tarihinde Adliye Bakanlığı yeni karar ilan etti ve Firudin Hasanov'un düzenlediği Olağanüstü Kurultay geçersiz sayılarak ona verilen belgeler geri alındı. Adliye Bakanlığı yeniden resmî olarak Ramiz Ahmadov kolunu tanıdı.

AKP, 2000 Azerbaycan genel seçimlerinde nispi temsilli iki sandalye kazandı.

Marksist-Leninist'ler[değiştir | kaynağı değiştir]

Partî karmaşalarından sonra Firudin Hasanov ve taraftarları 2001'de yeni bir parti kurdular. 14 Ocak 2001 tarihinde 1. Kuruluş Kurultayı gerçekleşen parti Azerbaycan Komunist Partidi (Marksist-Leninist platformda) olarak adlandı. Lakin bu yeni partiden daha çok AKP ismini geri alma çabasıydı.Kurultayda Telman Nurullayev parti genel başkanı seçildi.

Bu kurultaya onay vermeyen Firudin Hasanov Telman Nurullayev'in partiden ihraç edildiğini, Telman Nurullayev ise Firudin Hasanov'un görevden alındığını iddia etti.

Bu parti 30 Ekim 2011'de Alasker Halilov'un genel başkanı olduğu AKP kolu ile birleşti lakin 29 Eylül 2013'te ayrı bir kol olarak yeniden ayrıldı

Kurucu Başkanın ölümü[değiştir | kaynağı değiştir]

Ramiz Ahmadov'un 2007'de ölümünden sonra AKP'de iç çatışmalar arttı ve parti birkaç gruba bölündü:

Eski Genel Başkan yardımcısı Rüstem Şahsuvarov , eski AKP milletvekili Rauf Kurbanov [1] başkanlığında.

14 Ekim 2007'de düzenlenen Kurultayda Rüstem Şahsuvarov kendinin genel başkan seçildiğini ilan etti.

Bunun üzerine 23 Aralık 2007'de 4. (37.) Kurultay düzenlenmiş ve Rauf Kurbanov genel başkan seçilmiştir. Gülnise Mahsimova ise genel başkan yardımcısı seçilmiştir.[2]

2008 yılında Rüstem Şahsuvarov başkanlığındaki partide çatışmalar arttı. Olağanüstü Kurultay düzenlenerek Elesger Halilov genel başkan seçildi. Rüstem Şahsuvarov önce genel başkan olduğunu iddia ederek kurultayı tanımasa da 2008 sonlarında partiden istifa etti.

Şahsuvarov bundan sonra Azerbaycan Sosyalist Partisi'ni yarattı.Lakin Elşen Hüseynov genel başkan olduğu partinin ismiyle aynı olması sebebiyle partinin adı "Azerbaycan İlerici Sosyalist Partisi" olarak değiştirildi. Mayıs 2009'da Azerbaycan İlerici Sosyalist Partisi, Azerbaycan Halk Sosyalist Partisi'ne birleşti.Rüstem Şahsuvarov genel başkan yardımcısı oldu.

Züganovcular[değiştir | kaynağı değiştir]

2015'te Rauf Kurbanov'un 2008'te yardımcısı seçilen Gulnisa Masimova başkanlığında AKP bölündü. [3]

1 Mart 2015'te AKP'nin 4. (38.) Kurultayında Gülnise Mahsimova Rauf Kurbanovu ihraç ederek genel başkan seçildi.

Gülnise Mahsimova Rauf Kurbanov'u partiden ihraç ettiğini, Rauf Kurbanov ise Gülnise Mahsimova'ni ihraç ettiğini iddia etti.

Gulnisa Mahsimova başkanlık ettiği parti Rusya Federasyonu Komünist Partisi lideri Gennadi Züganov'a yakın olduğu için medyada Züganovcular olarak anılmaya başladı.

Birleşme[değiştir | kaynağı değiştir]

30 Ekim 2011 tarihine resmî kayıtlı Alasker Halilov başkanlığındaki AKP ve Telman Nurullayev başkanlığındaki AKP (Marksist-Leninist) partisi birleşti. Birleşik partinin adı "Azerbaycan Komünist Partisi" olarak değiştirildi ve Telman Nurullayev genel başkan seçildi. Birleşmiş parti otomatik olarak resmî kayıtlı parti oldu.

2013 Cumhurbaşkanlığı Seçimleri döneminde, birleşmiş partide iç çatışmalar zirve yaptı. Sonuç olarak, parti tekrardan Alasker Halilov ve Telman Nurullayev kollarına parçalandı.

Bu durumda karışıklıklık oluştuğu için resmî kayıtlı parti Rauf Kurbanov'un genel başkanı olduğu parti oldu.

Son dönem[değiştir | kaynağı değiştir]

Telman Nurullayev cephesi Alasker Halilov ve ekibinin ihraç edildiğini iddia ederken, Alasker Halilov cephesi Telman Nurullayev'in güven oylamasıyla düşürüldüğünü iddia etti.

Alasker Halilov ve ekibi tekrar bir kongre düzenledi. Kongrede Hacı Hacıyev parti genel başkanı seçildi.

2016'dan itibaren Adalet Bakanlığı tarafından tanınan Azerbaycan Komünist Partisi'ne Hacı Hacıyev genel başkanlık ediyor.

Yukarıda belirtilen taraflardan şuanda etkin olanlar aşağıdaki şahısların başkanlığındaki kolardır:

  1. Hacı Hacıyev(Resmen tanınan)
  2. Telman Nurullayev
  3. Rauf Kurbanov
  4. Gülnise Masimova (Züqanovcular)

İdeoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Parti, Rusya Federasyonu Komünist Partisi ile yakın ilişkisini sürdürmüştür. Bununla birlikte Azerbaycan'ın bağımsızlığına karşı değildir. Ahmadov kendilerini Nerimanovcu olarak nitelendirmiş ve 1920'ler Azerbaycanının ılımlı milliyetçi ve solcu lideri olan ve "ulusal komünizmin" öncüsü olarak kabul edilen Neriman Nerimanov'un ulusal, kültürel ve ekonomik düşüncelerine bağlı olduklarını söylemiştir.

İlişkiler[değiştir | kaynağı değiştir]

Parti sıklıkla bölgedeki ABD politikalarını eleştirir. 2004 yılında ABD'nin Dağlık Karabağ ayrılıkçıları için yaptırım uygulamayı planlamadığını açıklaması üzerine Ahmadov Amerikalıların gizlice Ermeni çıkarlarına koruduğunu ve Washington'un çatışmayı durdurmakla ilgilenmediğini söyledi. Ayrıca büyük güçlerin Karabağ sorununu kendi çıkarları için kullandıklarını belirtti.

Parti, Azerbaycan'ın Irak Savaşı'na katılmasına şiddetle karşı çıktı ve sıklıkla Filistin halkıyla, Küba'yla ve ayrıca "sosyalist Moldova'yla" dayanışma çağrısı yaptı.

Yapılanma[değiştir | kaynağı değiştir]

Genel Başkanlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Parti Genel Başkanları ayrı ayrı kollardan olduğu bazıları Merkezi Yürütme Komitesinin, bazıları Merkezi Komitenin başkanları veya genel sekreterleridir.Bu gelenek Sovyetlerin mirasıdır.

# İsim Görev Başlangıcı Görev Bitişi
1 Ramiz Ahmedov 27 Kasım 1993 20 Ekim 1999
2 Firudin Hasanov 20 Ekim 1999 17 Ağustos 2000
(1) Ramiz Ahmedov 17 Ağusots 2000 2007
- Telman Nurullayev 14 Ocak 2001 30 Ekim 2011
3 Rüstem Şahsuvarov 14 Ekim 2007 2008
- Rauf Kurbanov 23 Aralık 2007 23 Eylül 2013
4 Alasker Halilov 2008 30 Ekim 2011
5 Telman Nurullayev 30 Ekim 2011 29 Eylül 2013
6 Rauf Kurbanov 23 Eylül 2013 3 Mart 2017
7 Hacı Hacıyev 3 Mart 2017 Görevde
- Telman Nurullayev 29 Eylül 2013 Görevde
- Gülnise Masimova 2014 Görevde
- Rauf Kurbanov 3 Mart 2017 Görevde

Kurultaylar[değiştir | kaynağı değiştir]

AKP'nin kurultay geçmişi parti içi parçalanmalar sebebiyle çok karışıktır. Aşağıdaki sıralama devlet tarafından tanınan tarafların kurultaylarına göre sıralamadır, bu kurultaylar kalın yazıyla belirtilmiştir. Diğer, alternatif kurultaylar italik yazıyla belirtilmiştir.

Aynı zamanda bazen kurultaylar Azerbaycan Komünist Partisinin son, yani 33. Kurultayından itibaren hesaplanmıştır.

Kongre Tarih Seçilen Başkan Aday Kurultay Nedeni/Sonucu
1. (Yeniden Kuruluş) Kurultayı 27 Kasım 1993 Ramiz Ahmedov Ramiz Ahmedov (Tek Aday) Parti yeniden kuruldu. Genel Başkan Ramiz Ahmedov seçildi.
1. Olağanüstü Kurultay 26 Ekim 1996 Firudin Hasanov Firudin Hasanov (Tek Aday) Ramiz Ahmadov yönetimi düşürüldü. Firudin Hasanov yeni genel başkan seçildi.-998 Cumhurbaşkanlığı seçimi için AKP genel başkan Firudin Hasanov'un adaylığını sürdü. 1999'da kol resmî kayıtlara alındı.
Kuruluş Kurultayı 14 Ocak 2001 Telman Nurullayev Telman Nurullayev (Tek Aday) Telman Nurullayev AKP-nin yeni kolu olacak AKP'yi (Marksist-Leninist platformda) oluşturdu. Telman Nurullayev Genel Başkan seçildi.
4. Kurultay 14 Ekim 2007 Rüstem Şahsuvarov Rüstem Şahsuvarov (Tek Aday) Rüstem Şahsuvarov kendini genel başkn ilan etti.
4. (37.) Kurultay 23 Aralık 2007 Rauf Kurbanov Rauf Kurbanov (Tek Aday) Rauf Kurbanov Rüstem Şahsuvarov'un liderliğini tanımadı. Kurultay düzenleyerek genel başkan seçildi, Gülnise Mahsimova ise Genel Başkan yardımcısı seçildi.
1. Olağanüstü Kurultay 2008 Alasker Halilov Alasker Halilov (Tek Aday) Rüstem Şahsuvarov başkanlığına itiraz eden partililer olağanüstü kurultay düzenleyerek Alasker Halilov'u genel başkan seçtiler.
Birleştirici Kurultay 30 Ekim 2011 Telman Nurullayev Telman Nurullayev (Tek Aday) Telman Nurullayev ve Alasker Halilov kolları birleşti. Birleşik yeni AKP oluşturuldu.
6. Kurultay 29 Eylül 2013 Hacı Hacıyev Hacı Hacıyev (Tek Aday) Yeniden bölünen AKP genel başkanı Hacı Hacıyev seçildi.
5. (38) Kurultay 1 Mart 2015 Gülnise Mahsimova Gülnise Mahsimova (Tek Aday) Gülnise Mahsimova Rauf Kurbanov'u ihraç ederek genel başkan seçildi.
7. Kurultay 28 Ekim 2018 Hacı Hacıyev Hacı Hacıyev (Tek Aday) Hacı Hacıyev genel başkan seçildi. Yeni parti yönetimi belirlendi.
8. Kurultay 28 Ağustos 2020 Hacı Hacıyev Hacı Hacıyev (Tek Aday) Hacı Hacıyev genel başkan seçildi. Yeni parti yönetimi belirlendi. Parti kollarını birleştirmeye çağrılar yapıldı.

Seçimlerde[değiştir | kaynağı değiştir]

Genel seçimler[değiştir | kaynağı değiştir]

Seçim Genel Başkan Sandalye Meclis Sıra
# ±
1995
Ramiz Ahmedov
Kazanamadı
2000
Ramiz Ahmedov
2 / 125
Muhalefet 5.
2005
Ramiz Ahmedov
azalış 2 Kazanamadı
2010
Alasker Halilov
Kazanamadı
2015
Rauf Kurbanov
Kazanamadı
2020
Hacı Hacıyev
Kazanamadı

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]